Bạn có biết tại sao chín phần mười người trong thị trường chỉ chơi được một hai năm rồi bỏ cuộc không? Không phải do thị trường quá khó, cũng không phải do kỹ thuật quá kém, mà là họ chưa coi việc này là sinh mệnh. Có bao nhiêu người làm vài lệnh rồi nghĩ mình hiểu thị trường, thậm chí còn lười viết lại một bản ghi chép giao dịch đầy đủ. Nghe rõ đây, không xem lại, không ghi chép, không thống kê, bạn không phải đang giao dịch, mà đang chơi chết.
Tôi đã gặp quá nhiều người như vậy, hôm nay kiếm chút tiền thì phấn chấn, ngày mai thua hai lệnh thì nổ tung, miệng thì nói lý luận, tay thì toàn cảm xúc. Còn trader chuyên nghiệp sợ nhất không phải là thua tiền, mà là không biết tại sao mình thua. Thật ra, bước vào nghề không phải là bạn mở lệnh đầu tiên, mà là lần đầu tiên bắt đầu trung thực viết nhật ký giao dịch, viết lý luận, viết cảm xúc, viết nguyên nhân, từ khoảnh khắc đó bạn mới chính thức từ kẻ đánh bạc trở thành người chơi.
• Bước thứ nhất, ghi chép. Đừng viết thành nhật ký dòng dòng, hãy ghi rõ lý do vào lệnh, thời gian, vị thế, dừng lỗ, tỷ lệ lợi nhuận rủi ro, trạng thái cảm xúc. Đừng sợ phiền, chỉ mất hai phút thôi, nhưng hai phút đó có thể cứu bạn khỏi hàng chục lần sai lầm trong tương lai. Bạn nghĩ mình nhớ là quá khứ, sai rồi, bạn nhớ là tương lai. Bởi vì giao dịch không phải dự đoán, mà là tái hiện. Bản tính con người mãi không thay đổi, còn bạn chính là biến số lớn nhất.
• Bước thứ hai, xem lại. Mỗi tuần chọn một buổi tối, tắt điện thoại, yên tĩnh hỏi chính mình vài câu: Lệnh này tôi có giữ kỷ luật không? Có lại tham không? Có vì sợ bỏ lỡ mà đã động trước không? Có khi thắng rồi lại nghĩ muốn thắng nhiều hơn không? Khi bạn dám nhìn vào gương, dám thừa nhận tôi sai rồi, thì đó mới là trưởng thành thực sự.
Nhiều người học kỹ thuật vài năm, nhưng cả đời không học được cách thừa nhận sai lầm. Tôi nói cho bạn biết, điểm khác biệt lớn nhất giữa trader chuyên nghiệp và nhà đầu tư nhỏ lẻ không phải là trí tuệ, mà là tốc độ thừa nhận sai. Chúng ta nhận sai ngay lập tức, còn mơ tưởng về sự phục hồi, đó chính là ranh giới của khả năng thực thi.
• Bước thứ ba, tìm quy luật. Bạn sẽ phát hiện ra mình rất chính xác trong một khoảng thời gian nhất định, rất ngu trong một trạng thái cảm xúc nhất định. Có người thua vào thứ Sáu, có người khi mệt là bấm bừa, có người sau thắng ba lệnh liên tiếp rồi tự tin quá mức, thậm chí toàn bộ vốn, cuối cùng thua sạch. Bạn nghĩ mình đang chống lại thị trường, thực ra là bị chính mô hình của mình kiểm soát. Con người có mẫu, thua lỗ của bạn đã được viết sẵn rồi. Xem lại chính là tháo bỏ mẫu đó.
Nói về vị thế nữa, thứ này mới là ranh giới sinh tử của giao dịch. Tài khoản 10.000 đô la có thể quyết định bạn ra khỏi thị trường trong ba ngày hay sống được mười năm. Nhiều người cứ ôm full margin, mơ ước nhân đôi trong một đêm, kết quả là một đêm mất sạch. Còn trader chuyên nghiệp chỉ nhìn vào một chỉ số: tỷ lệ sống sót.
Chúng ta tính dừng lỗ ba điểm, vậy tôi có thể ra tay ba mươi ba lần, cắt một nửa trong ba mươi ba lần, còn lại sáu mươi bảy lần sống sót, sáu mươi bảy lần sai hết, thì phải đi nhận giải chứ không phải khóc. Thật sự khiến người bỏ cuộc không phải là thị trường, mà là may rủi, những kẻ nói có kiên nhẫn thực ra chỉ là thiếu tự tin, không tự tin thì giả vờ bình tĩnh, còn người có hệ thống mới thực sự ổn định.
Trader chuyên nghiệp dựa vào không phải là may mắn, mà là tính toán, vị thế, cảm giác nhịp điệu. Chúng ta tính rõ xem mình có thể chết ở đâu rồi mới tính cách sống sót. Vị thế cố định, rủi ro cố định, cảm xúc ổn định, nhịp điệu thống nhất, đó mới gọi là hệ thống. Và ý nghĩa của hệ thống chính là giúp bạn vẫn giữ vững nguyên tắc ngay cả trong lúc hoảng loạn nhất.
Chuyên gia không bao giờ nghiên cứu chỉ số, mà là nghiên cứu làm thế nào để không hoảng loạn khi sợ hãi, làm thế nào để dừng lại trước tham lam. Tất cả các vụ nổ lớn, các vụ cháy lớn, các cảm xúc sụp đổ đều bắt nguồn từ sự do dự 0.3 giây đó, đợi thêm chút nữa có thể sẽ quay lại, nhưng thị trường không quay đầu, nó chỉ dạy dỗ tôi.
Nói cho bạn sự thật nữa, chín phần mười người trên thị trường không bị loại bỏ bởi thị trường, mà là bị chính mình loại bỏ. Họ rõ ràng có cơ hội nhưng lại chết trong quán tính, chết vì không viết, không tính, không xem, không sửa, không thay đổi. Bạn hỏi tôi, giao dịch dựa vào cái gì? Dựa vào hệ thống. Hệ thống dựa vào cái gì? Dựa vào con người, dựa vào phẩm chất.
Trader chuyên nghiệp sống không phải dựa vào thiên phú, mà dựa vào tốc độ tự cập nhật. Xem lại không phải là kiểm tra lỗi, mà là tiến hóa. Giống như rèn sắt, không rèn thì rỉ sét. Thị trường là lò lửa, xem lại là cái búa, bạn phải đập mình thành thép, chứ không phải bở ra thành bùn. Hiểu chưa? Thị trường không phải là thi xem ai kiếm nhanh hơn, mà là ai sống lâu hơn. Khi người khác bạo loạn, theo đuổi đuổi bán, còn bạn bình tĩnh không động, chờ bụi lắng xuống còn đứng vững, thì lúc đó mới xứng đáng gọi là trader chuyên nghiệp.
Vậy đừng hỏi tôi làm thế nào để kiếm tiền nữa, hãy hỏi chính mình đã có viết ghi chép mỗi ngày chưa, đã xem lại một tuần một lần chưa, đã nhận rõ điểm ngu ngốc nhất của mình chưa. Thị trường không thiếu người thông minh, chỉ thiếu người có tự nhận thức rõ ràng. Nếu bây giờ bạn vẫn dựa vào cảm giác để đặt lệnh, thì chứng tỏ bạn chưa thực sự bắt đầu giao dịch. Đến một ngày nào đó, bạn viết được nhật ký giao dịch đầu tiên, thì lúc đó bạn mới chính thức bước vào nghề.
