Tôi đã nhận thấy điều gì đó thú vị gần đây. Vitalik trở lại với những đề xuất khá triệt để về kiến trúc của Ethereum, và thật sự, điều đó xứng đáng để chúng ta bàn luận.

Vậy nên, từ nhiều năm nay, các nhà phát triển Ethereum có một thói quen xấu. Mỗi khi họ cần một phép toán mã hóa mới trên chuỗi, thay vì triển khai đúng cách trong EVM, họ chỉ đơn giản là vượt qua vấn đề bằng cách thêm các hợp đồng tiền biên dịch ở cấp độ giao thức. Cứ như thể chúng ta đang sửa chữa thủ công liên tục thay vì xây lại nền móng. Vitalik về cơ bản đã nói: dừng lại, đủ rồi. Nếu EVM không đủ tốt, chúng ta sẽ không tiếp tục chồng chất các miếng vá nữa. Chúng ta sẽ thay thế nó.

Ông đề xuất hai thay đổi lớn. Thứ nhất liên quan đến cây trạng thái của Ethereum, bạn có thể xem như hệ thống chỉ mục của sổ đăng ký. Hiện tại, đó là một cấu trúc phức tạp gọi là cây Merkle Patricia Keccak sextuple (ừ, tên gọi hơi điên rồ). Ý tưởng là thay thế nó bằng một cây nhị phân đơn giản. Cụ thể, thay vì chọn hướng tại một ngã tư có sáu nhánh, bạn chỉ có hai lựa chọn: trái hoặc phải. Kết quả? Độ dài các nhánh Merkle giảm khoảng 75%. Đối với các khách hàng nhẹ, điều này là cực kỳ lớn về băng thông.

Nhưng Vitalik không dừng lại ở đó. Ông còn muốn thay đổi hàm băm nữa. Hai ứng viên: Blake3 hoặc Poseidon. Blake3 chắc chắn là quen thuộc nhưng cổ điển. Poseidon thì tham vọng hơn, có thể về lý thuyết nhân đôi hoặc nhân ba hiệu quả của các bằng chứng, nhưng cần nhiều kiểm tra an ninh hơn.

Thay đổi thứ hai gây tranh cãi hơn: thay thế EVM bằng RISC-V về lâu dài. RISC-V là một bộ lệnh mã nguồn mở, ban đầu được tạo ra cho mục đích khác, nhưng hiện nay được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống chứng minh ZK. Logic đơn giản: vì tất cả các prover đã nói chuyện RISC-V rồi, tại sao máy ảo lại dùng một ngôn ngữ khác với lớp dịch trung gian? Điều này không hiệu quả. Một trình thông dịch RISC-V chỉ cần vài trăm dòng mã.

Vitalik đã trình bày kế hoạch gồm ba bước: đầu tiên chạy các hợp đồng tiền biên dịch trên máy ảo mới, sau đó cho phép các nhà phát triển triển khai trực tiếp trên kiến trúc mới song song với EVM hiện tại, và cuối cùng là loại bỏ EVM nhưng viết lại nó như hợp đồng thông minh trên máy ảo mới. Không có gián đoạn về khả năng tương thích. Rất tinh tế.

Các con số ông đưa ra rất ấn tượng: cây trạng thái và máy ảo chiếm hơn 80% điểm nghẽn của bằng chứng Ethereum. Nói cách khác, nếu không chạm vào hai thành phần này, bạn có thể quên đi khả năng mở rộng thực sự trong kỷ nguyên ZK.

Nhưng tất nhiên, không phải ai cũng đồng tình. Offchain Labs, đội ngũ phía sau Arbitrum, đã công bố một phản biện kỹ thuật chi tiết. Lập luận của họ: RISC-V rất phù hợp cho các bằng chứng ZK, nhưng không phù hợp để làm định dạng giao hàng hợp đồng. Họ phân biệt rõ ràng: bạn không cần người giao hàng lái xe nâng chỉ vì kho của bạn đang dùng xe nâng. Họ ủng hộ WebAssembly (WASM) cho lớp hợp đồng, và lập luận của họ khá vững chắc. WASM chạy hiệu quả trên phần cứng tiêu chuẩn, trong khi hầu hết các nút Ethereum không chạy trên chip RISC-V. Offchain Labs thậm chí đã triển khai một nguyên mẫu: WASM cho hợp đồng, biên dịch sang RISC-V để chứng minh ZK. Hai lớp, mỗi lớp làm nhiệm vụ của mình.

Điều thú vị là bối cảnh rộng hơn. Vài tháng trước, Vitalik đã đặt câu hỏi về việc Ethereum có cần một lộ trình Layer 2 riêng hay không. Và các Layer 2 không hoảng loạn, họ bắt đầu tích cực "phi-ethereum hóa". Polygon và OP Labs giờ đây xem Ethereum như một tiêu chuẩn thanh toán nền tảng, chứ không phải hạ tầng chính của họ. Đây là một sự thay đổi hướng đi thực sự.

Chính Vitalik cũng thừa nhận rằng vẫn chưa có sự đồng thuận rộng rãi về việc thay thế EVM. Việc cải tiến cây trạng thái tiến xa hơn với EIP-7864 đã có dự án cụ thể. Nhưng thay thế EVM bằng RISC-V? Còn đang ở giai đoạn kế hoạch chiến lược, chưa tích hợp vào mã nguồn.

Điều khiến tôi ấn tượng là lời ông tuyên bố gần đây: Ethereum đã thay đổi một động cơ phản lực trên không trung với The Merge, và vẫn còn thể làm được khoảng bốn lần nữa. Cây trạng thái, sự đồng thuận đơn giản, xác minh ZK-EVM, thay thế máy ảo. Thật tham vọng.

Câu hỏi thực sự là: đây là một cuộc cải tạo có suy nghĩ hay một cái hố không đáy ngày càng lớn? Hiện tại, không thể nói chắc. Nhưng điều chắc chắn là Ethereum không có ý định trở thành một hệ thống cũ kỹ vá víu trong kỷ nguyên ZK. Làm thế nào để tháo dỡ các miếng vá và xây dựng mô hình mới, chính cuộc tranh luận này có thể còn quý giá hơn cả câu trả lời cuối cùng.