Chủ đề nóng của những tháng gần đây — sự sụp đổ của các trò chơi blockchain. Gần đây nhất, chủ tịch quỹ Solana, Lily Liu, đã viết trên X một điều rất quyết đoán: trò chơi blockchain sẽ không trở lại. Thậm chí đã chết rồi. Nghe có vẻ khắt khe, nhưng nếu nhìn vào các số liệu năm 2025, thì khó mà không đồng ý.

Hãy bắt đầu từ những gì đã xảy ra. Liên tiếp các dự án lớn tuyên bố đóng cửa. Pirate Nation của Proof of Play — trò chơi đã huy động 33 triệu đô la, đã đóng cửa sau 30 ngày. Token PIRATE giảm 92%. Ember Sword trên Ethereum, huy động 203 triệu qua bán NFT đất đai, cũng đã dừng hoạt động. Nyan Heroes trên Solana, với 250 nghìn người chơi trong danh sách chờ, cũng đã đóng cửa. Token NYAN giảm hơn 99%. Sau đó là Symbiogenesis của Square Enix, MMORPG của Gala Games với giấy phép The Walking Dead, MetalCore — danh sách cứ thế không dứt.

Ví dụ tiêu biểu nhất — Wildcard. Sau TGE vào tháng 3, vốn hóa của nó đạt đỉnh 1,1 triệu đô la. Dự án nhận được 46 triệu tài trợ từ Paradigm, sáng lập là Paul Bettner, người có kinh nghiệm phát triển Words With Friends và Lucky's Tale. Nhưng ngay cả điều này cũng không giúp được gì. Cộng đồng cáo buộc dự án thiếu chuyên nghiệp và soft rug pull.

Một con số nói lên tất cả: đầu tư vào trò chơi blockchain giảm từ 10 tỷ đô la năm 2022 xuống còn 293 triệu năm 2025. Không chỉ là giảm, mà là sụp đổ. Blockchain Game Alliance gọi đó là “tái khởi động cần thiết”, nhưng thành thật mà nói — đó là một vụ crash.

Tại sao lại như vậy? Vấn đề là toàn bộ ngành đã xây dựng sai cách. Ban đầu, họ xây dựng cấu trúc đầu tư dựa trên token và NFT, rồi mới tìm kiếm người chơi. Nhưng người chơi Web2 muốn chơi game tốt, còn người chơi Web3 muốn kiếm tiền. Khi các trò chơi blockchain không thể thỏa mãn cả hai phía, các dự án lần lượt sụp đổ.

Moonfrost là ví dụ rõ nét. Oxalis Games huy động 6,5 triệu, chơi trong vòng một năm Play-to-Airdrop, bán 1833 NFT hộp với giá 150 đô mỗi cái. Sau đó, tháng 11 năm 2025, đội ngũ thông báo rút khỏi Web3 và tái khởi động trên Steam như một trò chơi trả phí bình thường không có NFT. CEO Rick Muir còn cách đây một ngày đã nói về “những trò chơi Web3 chậm rãi và có ý nghĩa”. Ba năm và hàng triệu đô đã bỏ ra.

Báo cáo của BGA cho thấy, 36% người được khảo sát cho rằng mối đe dọa chính đối với ngành là “lừa đảo, gian lận hoặc rug pull”. Và mặc dù phần lớn các dự án đóng cửa không phải do cố ý xấu, nhưng vòng luẩn quẩn “gây quỹ — phát hành token — phá sản” trông như một rug pull. Khủng hoảng niềm tin là hậu quả tồi tệ nhất.

Nhưng chờ đã, trước khi chôn vùi toàn bộ ngành. BGA báo cáo rằng 65,8% các chuyên gia vẫn lạc quan về 12 tháng tới. Và sự lạc quan này không phải không có lý do. Cơ sở hạ tầng và điều kiện thị trường đã thay đổi theo hướng tích cực.

CEO NEXPACE, Sunyon Hwan, đã nêu ra ý tưởng chính: ví, phí gas và tokenomics là những rào cản, chứ không phải lợi thế. Blockchain phải hoạt động như một nền tảng, đảm bảo quyền sở hữu thực sự đối với tài sản, còn người chơi tập trung vào chính trò chơi. Nếu hạ tầng xâm nhập vào trải nghiệm chơi game — đó là thất bại trong thiết kế.

Robbie Yang từ Animoca và Christina Macedo từ PLAY Network cùng đồng tình: chỉ số giữ chân người chơi — là chân lý duy nhất. D1, D7, D30 từng quan trọng trong thời đại console, trong game di động, và vẫn còn quan trọng trong crypto. Tiêu chuẩn cho game di động: D1 35–45%, D7 15–25%, D30 5–10%. Hầu hết các game Web3 thậm chí còn không đạt tới các con số này.

Gabbie Dizon từ Yield Guild Games nói thẳng: ngành công nghiệp đã quá lâu đo lường những thứ sai lầm. Đầu tư mạo hiểm, giá token, doanh số NFT — tất cả đều thứ cấp. Chỉ số thực sự là khi người chơi sẵn sàng trả tiền, vì họ thấy giá trị trong trải nghiệm chơi game.

Giờ thì thú vị hơn rồi. Stablecoin và AI mở ra những cơ hội mới. Hơn một phần tư số người được khảo sát cho rằng stablecoin là yếu tố then chốt thành công. Khác với token game biến động, chúng dễ sử dụng cho người mới. Dùng để quỹ thưởng, phần thưởng và thanh toán quốc tế. Phí thấp hơn, thanh toán tức thì — điều này đang thay đổi nền kinh tế.

Và còn một điều nữa: AI đang thay đổi căn bản chi phí phát triển. Simon Davis từ Mighty Bear Games nói rằng các đội nhóm dựa trên AI đạt kết quả cao hơn các studio truyền thống, chỉ dùng một phần nguồn lực. Animoca cho rằng, chìa khóa để tồn tại bền vững năm 2026 là các thực hành phát triển có AI.

Vậy nên, trò chơi blockchain không chết như một số người nói. Thị trường chỉ đang chuyển sang chu kỳ mới. Ban đầu tạo ra một trò chơi đủ sức chịu đựng các chỉ số thị trường truyền thống, rồi để blockchain ở tầng dưới để thể hiện giá trị thực sự. Quên đi token như một công cụ thu hút người dùng, tập trung vào gameplay. Đó không phải là cái chết của ngành — mà là sự trưởng thành của nó.