USDC là token AI duy nhất

Viết bài: Vaidik Mandloi

Dịch: Block unicorn

Ngay tại thời điểm này, ở đâu đó trên internet, một phần mềm đang vận hành một doanh nghiệp hoàn chỉnh.

Nó tên là Felix. Công ty của nó gọi là OpenClaw. Felix bán một bản PDF giá 29 đô la, nội dung về cách kiếm tiền bằng trí tuệ nhân tạo. Thật trớ trêu vì người kiếm tiền là Felix, còn hướng dẫn cách kiếm tiền lại chính là bản PDF này. Nó vận hành một cửa hàng trực tuyến tên là Clawmart. Nó thực hiện tiếp thị qua API thoại. Khi gặp công việc không thể tự hoàn thành, nó sẽ thuê một nhân viên chăm sóc khách hàng khác trực tuyến, trả lương rồi tiếp tục công việc hàng ngày.

Lần cuối tôi kiểm tra, thu nhập của Felix khoảng 195.000 đô la. Chi phí vận hành hàng tháng khoảng 1500 đô la, hầu như toàn bộ dành cho việc sử dụng LLM. Về mặt pháp lý, công ty này là một công ty loại C, chủ sở hữu là Nat Eliason, nhưng anh ấy hầu như không tham gia vận hành. Anh ấy không tham gia các quyết định hàng ngày; anh ấy chỉ sở hữu đại lý trí tuệ nhân tạo này. Hãy chú ý điều này. Đây là một phần mềm có “ví tiền”, một doanh nghiệp thực sự tự vận hành và không ngừng phát triển. Nó có thể tự trang trải chi phí hạ tầng hàng tháng. Nó gần như không cần sự can thiệp của con người để tự duy trì.

Câu chuyện của Felix chỉ là một ví dụ nhỏ trong đó. Còn có một ví dụ lớn hơn, một công ty tên là Medvi, trong năm đầu hoạt động đã đạt doanh thu 401 triệu đô la, chỉ có hai nhân viên. Các hoạt động khác của công ty được vận hành bởi một đại lý trí tuệ nhân tạo không ngủ, không nghỉ, hoạt động 24/7, với chi phí vận hành gần như bằng không.

Bây giờ, phần thú vị bắt đầu.

Hiện nay, cứ bước vào một diễn đàn tiền mã hóa, bạn đều nghe thấy cùng một câu nói: chủ đề nóng tiếp theo là “đại lý trí tuệ nhân tạo”. Một “chuỗi trí tuệ nhân tạo” sẽ cạnh tranh như Ethereum trong lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi), chiếm lĩnh thị trường này. Chọn mục tiêu của bạn, nắm giữ token, rồi chờ nó tăng giá vùn vụt. Đó là câu chuyện mà các nhà lãnh đạo ngành và các nhà đầu tư mạo hiểm đang rao bán, cũng là luận điệu mà các nhà phân tích trong các podcast không ngừng lặp lại.

Thứ này hoàn toàn thất bại rồi. Bởi vì nó do những người dựa vào câu trả lời quan trọng để làm việc phát minh ra, và nó sắp khiến nhóm người đã thua lỗ khi mua token L1 lần trước lại bị tổn thất nặng nề. Xem chỉ số AI đại lý của CoinGecko; trong năm qua, vốn hóa của nó đã giảm 75%. Hầu hết các token liệt kê đều giảm 90%, và vẫn tiếp tục mất giá.

Bởi vì sự thật là: token AI thực sự là stablecoin — USDC, USDT, USDS — và chúng đã thắng rồi. Để tôi giải thích lý do.

Phần mềm giờ là một công ty

Để hiểu tất cả điều này, chúng ta cần quay lại năm 1937. Năm đó, một nhà kinh tế học tên là Ronald Coase đã viết một bài luận, đặt ra một câu hỏi cực kỳ ngớ ngẩn — “Ý nghĩa tồn tại của công ty là gì?”

Hãy nghĩ xem, nếu thị trường tự do thực sự là cách hiệu quả nhất để hoàn thành mọi việc, thì về lý thuyết, mọi nhiệm vụ trong nội bộ công ty đều có thể được thuê ngoài. Mỗi dòng mã đều có thể thuê freelancer, mỗi cuộc gọi khách hàng đều thuê freelancer, mỗi hóa đơn nhận được đều thuê freelancer. Bạn có thể trả tiền theo nhiệm vụ, sa thải bất cứ lúc nào, giảm thiểu chi phí.

Vậy tại sao không ai thực sự vận hành như vậy? Bởi vì, dù về mặt lý thuyết chi phí thấp, nhưng trong thực tế lại đắt hơn. Tìm đúng người cần thời gian, đàm phán hợp đồng cần thời gian, đảm bảo công việc thực sự hoàn thành cũng cần thời gian, và việc truy tìm nhân viên cần thời gian, tiền bạc, thậm chí còn cần luật sư.

Ronald gọi những ma sát này là “chi phí giao dịch”. Khi những chi phí này đủ cao, thay vì thương lượng với bên ngoài, tốt hơn là ngừng đàm phán, tự xây dựng đội ngũ của riêng mình, như vậy sẽ tiết kiệm hơn. Thuê một người, trả lương, để anh ta đi làm đúng giờ vào thứ Hai, nhanh hơn và rẻ hơn.

Nhưng trong kỷ nguyên hậu trí tuệ nhân tạo, logic này đã không còn phù hợp nữa. Hiện nay, chi phí thuê các đại lý thông minh đã thấp hơn nhiều so với phần lớn nhiệm vụ ban đầu của công ty. Bây giờ, bạn chỉ cần bỏ ra khoảng một đô la/giờ để thuê một đại lý mã hóa, nó làm việc 24/7, không bao giờ bỏ việc, không mệt mỏi, và chưa từng đòi tăng lương. Giờ đây, lý do để duy trì đội ngũ 50 người phát triển chỉ còn là hoài niệm.

Yếu tố duy nhất cản trở quá trình này trở nên bình thường chính là khung pháp lý và quy định đã lỗi thời. OpenClaw được đặt tên theo Nat vì vì Delaware không chấp nhận các tài liệu thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn (LLC) do đại lý phần mềm ký. Nếu bỏ yêu cầu này, Felix thực chất đã là một công ty rồi. Nó kiếm tiền, chi tiêu, đưa ra quyết định, và tái đầu tư lợi nhuận.

Và đây chính là nơi mà tiền mã hóa bắt đầu đảm nhận vai trò quan trọng. Bởi vì Felix không thể mở tài khoản ngân hàng tại JPMorgan Chase. Nó không thể xác minh KYC. Nó cũng không thể ký W-9. Thật vậy, bất kể phần mềm tạo ra bao nhiêu doanh thu, JPMorgan Chase sẽ không mở tài khoản ngân hàng cho bất kỳ phần mềm nào, và Đạo luật Bảo mật Ngân hàng cũng khiến họ không thể làm điều đó hợp pháp.

Ví USDC không gặp những vấn đề này. Bạn chỉ cần tạo một khóa riêng, rồi nạp stablecoin vào ví. Chỉ một bước, bạn đã trao cho đại lý khả năng tài chính cần thiết. Nó có thể nhận thanh toán từ khách hàng, trả phí dịch vụ, thuê các đại lý khác, và tiếp tục hoạt động trong nền mà chủ sở hữu không cần quan tâm nữa. Các thành phần khác trong hệ công nghệ đại lý, như LLM, lớp điều phối, và các công cụ nó gọi, đều có thể thương lượng. Nhưng ví tiền mã hóa mới là trung tâm. Nếu thiếu nó, Felix chỉ còn là một chatbot bình thường.

Tôi thường thấy trên Twitter có nhiều người phản đối stablecoin đưa ra luận điểm — đúng vậy, stablecoin là tốt, nhưng tại sao người bình thường lại phải dùng? Một người cha sống ở Louisiana, có ba đứa trẻ, có tài khoản séc tại JPMorgan, được bảo hiểm bởi FDIC, có thẻ ghi nợ dùng tại siêu thị Publix, đã cài đặt tự động thanh toán khoản vay thế chấp, thì chắc chắn sẽ không chuyển tiền vào ví tự quản cần dùng mnemonic.

Thành thật mà nói, đúng vậy. Anh ấy sẽ không làm thế. Không có lý do để làm vậy. Nhưng toàn bộ cuộc tranh luận đã lệch khỏi trọng tâm. Trong câu chuyện này, anh ấy chưa bao giờ là khách hàng. Khách hàng là một đoạn phần mềm, vốn dĩ không có quyền hợp pháp để sở hữu tài khoản ngân hàng. Đại lý này không cần bảo hiểm của FDIC. Nó cũng không thể có bảo hiểm của FDIC. Nó là khách hàng lý tưởng của stablecoin, vì nó không còn lựa chọn nào khác.

Chuỗi cửa hàng giờ là nhà cung cấp

Phần nào của luận điểm đã được giải quyết rồi. Bây giờ đến phần thứ hai, nhiều người có thể sẽ cảm thấy tức giận.

Trong cộng đồng Twitter về tiền mã hóa, nhiều năm qua luôn tranh luận về việc chuỗi nào sẽ thắng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo: Ethereum? Solana? Base? Sui? Tempo mới của Stripe? Mỗi tuần lại có một bài viết dài 2000 chữ liệt kê các cân nhắc, logo rải rác khắp nơi, cuối cùng đưa ra người chiến thắng trong mắt họ. Bởi vì họ hoàn toàn không hiểu cách hoạt động của đại lý trí tuệ nhân tạo. Đại lý không quan tâm đến chuỗi nào, nó chỉ chọn chuỗi có chi phí thấp nhất, phù hợp nhất với nhiệm vụ hiện tại.

Hãy tưởng tượng, Felix đang trong một ngày làm việc bình thường. 10 giờ sáng, Felix cần gửi một khoản thanh toán nhỏ 0.003 đô la cho một đại lý khác để truy vấn dữ liệu nhanh. Felix chọn Base hoặc Solana. Tại sao? Bởi vì phí giao dịch chỉ bằng một phần nhỏ của một cent. Một giờ sau, Felix cần thanh toán 50.000 đô la cho nhà cung cấp. Tình hình hoàn toàn khác. Lần này, Felix chọn Ethereum, vì phí xác nhận cuối cùng cho 50.000 đô la đủ để bù đắp phí gas.

Một giờ sau, Felix cần thanh toán bằng đô la cho một freelancer ở Lagos. Felix chọn dùng USDT trên Tron, vì trong năm 2025, khối lượng giao dịch stablecoin trên Tron sẽ đạt 3,3 nghìn tỷ đô la, còn Ethereum chỉ khoảng 1,2 nghìn tỷ đô la, và tuyến giao dịch tại Nigeria trên Tron cũng vượt trội hơn các nền tảng khác.

Ba khoản thanh toán này diễn ra trên ba chuỗi thanh toán hoàn toàn khác nhau, Felix không quan tâm chúng liên quan thế nào. Đối với phần mềm đại lý, chuỗi thanh toán chỉ là một công cụ.

Các công ty logistics cũng không có sở thích đặc biệt nào về nhà vận chuyển, lý do cũng tương tự. Không ai tranh luận UPS hay FedEx “tốt hơn về ý tưởng”. Bạn chỉ chọn dựa trên tuyến đường, thời gian, chi phí thấp hơn, tốc độ nhanh hơn để hoàn thành nhiệm vụ. Đó chính là mối quan hệ sắp tới giữa chuỗi cung ứng và các lớp ứng dụng quan trọng. Đại lý chỉ thực hiện các phép tính toán, và chuỗi cung ứng phù hợp nhất sẽ được chọn.

Stripe đã nhận thức điều này sớm hơn phần lớn các công ty tiền mã hóa. Gần đây, Stripe và Paradigm đã hợp tác đầu tư 500 triệu đô la để xây dựng một chuỗi mới tên là Tempo, hoàn toàn dựa trên stablecoin. Stripe không muốn bạn biết thanh toán của mình được thanh toán qua chuỗi nào. Nó chỉ quan tâm đến việc thanh toán có thành công hay không, chi phí thấp và có bảo hiểm. Đó chính là hướng phát triển của tất cả các chuỗi tồn tại trong tương lai — các đường ống ngầm vô hình.

Điều này dẫn đến một trong những dữ liệu meta về giá cả trong lĩnh vực tiền mã hóa mà tôi cho là vô lý nhất hiện nay.

Mộ của token AI

Năm 2025, chỉ số AI đại lý của CoinGecko từ 13,5 tỷ đô la đã giảm xuống còn 3,5 tỷ đô la, mất 10 tỷ đô la vốn hóa. Virtuals, ai16z và tất cả các token “tự trị đại lý” dựa trên ý tưởng AI đều bắt đầu sụp đổ, đúng như quy trình quen thuộc của các token kiểu này khi mất đi người mua mới. Tình trạng này sẽ sớm xảy ra. Thị trường dần nhận ra rằng, những token này hoàn toàn không có ứng dụng thực tế nào liên quan đến AI hay đại lý AI.

Giá trị thực của nền kinh tế đại lý thể hiện ở phía bên kia. Chỉ riêng USDC, đến năm 2025 đã đạt 18,3 nghìn tỷ đô la trong các giao dịch trên chuỗi. Tổng các khoản thanh toán của tất cả stablecoin khoảng 33 nghìn tỷ đô la, đủ để sánh ngang với tổng của Visa và Mastercard.

Đến tháng 1 năm 2026, khối lượng giao dịch hàng tháng của stablecoin đã vượt 10 nghìn tỷ đô la. Khối lượng lưu thông của PYUSD của PayPal trong chưa đầy một năm đã tăng từ 1,2 tỷ lên 3,8 tỷ đô la. Thật bất ngờ, Cloudflare còn ra mắt stablecoin của riêng họ. Dự án thanh toán bằng stablecoin của Visa, đến giữa tháng 1, đã đạt 4,5 tỷ đô la xử lý hàng năm.

Trên nền tảng stablecoin còn có các giao thức hỗ trợ hoạt động của toàn hệ thống. Coinbase đã biến một mã trạng thái HTTP 402 thành x402, một giao thức nhỏ cho phép các đại lý thanh toán cho nhau. Đến tháng 12, x402 đã xử lý hơn 100 triệu khoản thanh toán đại lý. Trung bình mỗi khoản là 20 xu, khối lượng giao dịch hàng ngày khoảng 30.000 đô la. Nghe có vẻ ít ỏi, nhưng chính là mô hình tăng trưởng ban đầu của tất cả các kênh thanh toán bạn quen thuộc và yêu thích, trước khi bùng nổ. Stripe bắt đầu thử nghiệm x402 trên nền tảng Base từ tháng 2. Mastercard hợp tác với ngân hàng DBS và ngân hàng UOB của Singapore để thử nghiệm thanh toán đại lý tại Singapore. Google Cloud tích hợp x402 vào hệ thống thanh toán đại lý của họ như một kênh thanh toán trong hệ thống.

Gần như tất cả các hoạt động giao dịch thực tế, liên tục, vận hành trên mainnet này đều không ảnh hưởng gì đến chỉ số token đại lý AI. Chắc chắn, một số token liên quan đến x402 đã có chút mua vào nhỏ, nhưng toàn bộ chỉ số vẫn không thay đổi đáng kể. Bởi vì thị trường định giá hoàn toàn sai lệch. Nó vẫn cố dự đoán ai sẽ thắng, giống như dự đoán mascot của Dogecoin dễ thương hơn. Nhưng thực tế, giao dịch thực sự nằm ở “đường ray” mà mọi đại lý đều phải dùng, bất kể đại lý đó còn sống hay đã chết. Và hiện tại, những “đường ray” đó chính là stablecoin.

Những vết nứt trong luận án

Thành thật mà nói, tôi cũng có thể chỉ ra những điểm yếu có thể tồn tại trong luận điểm này. Nếu không, tôi chỉ đang bán một bài luận khác về đại lý trí tuệ nhân tạo, chỉ khác là đã loại bỏ những phần bất lợi.

Lỗ hổng lớn nhất của tất cả là về trách nhiệm pháp lý. Hãy tưởng tượng: Felix ký hợp đồng với một đại lý khác chuyển một triệu đô la, rồi đối phương vi phạm hợp đồng. Vậy ai sẽ bị kiện? Felix không phải pháp nhân, nên không thể kiện anh ta. Nat không ủy quyền khoản này, thậm chí có thể không biết gì về nó, và thành thật mà nói, ngay cả khi muốn, anh ấy cũng không thể khôi phục ý định của Felix lúc đó.

Nền tảng lưu trữ Felix không thể thực sự bồi thường cho một hệ thống mà hành vi của nó không ai hoàn toàn hiểu rõ. Các công ty bảo hiểm cũng bắt đầu rút lui khỏi việc bồi thường. Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp âm thầm phân loại lỗi của đại lý thành “chệch phần mềm hệ thống”, thực chất là từ chối bồi thường.

Nếu bạn xem kỹ các điều khoản pháp lý hiện tại, sẽ thấy hầu hết các thỏa thuận AI doanh nghiệp đều giới hạn trách nhiệm của nhà cung cấp trong vòng mười hai tháng phí SaaS. Điều này có nghĩa, nếu xảy ra thảm họa, ai cũng chỉ có thể đòi lại phí thuê trong năm trước. Trong khi đó, dự kiến đến năm 2025, trung bình chi phí rò rỉ dữ liệu ở Mỹ sẽ là 10,22 triệu đô la mỗi vụ. Rủi ro thực tế có thể xảy ra còn lớn hơn nhiều so với phạm vi hợp đồng bảo hiểm hiện tại quy định, và hiện chưa ai rõ ai sẽ chịu trách nhiệm phần thiệt hại này.

Trước khi ai đó rõ ràng xác định ai sẽ chịu trách nhiệm khi đại lý gặp lỗi, tất cả các công ty không có sáng lập vẫn phải đăng ký tên người để có thể được pháp luật bảo vệ. Nhưng dù có những rủi ro này, bức tranh lớn vẫn đúng. Công ty đang dần tan rã thành phần mềm, còn blockchain trở thành lớp định tuyến của phần mềm đó. Cả hai tầng này cuối cùng sẽ co lại thành stablecoin, vì trong toàn bộ hệ công nghệ, chỉ có stablecoin mới có thể được đại lý sở hữu, sử dụng, kiếm tiền và hiểu rõ.

Tiền đã tiêu vào đâu rồi?

Vậy nếu blockchain trở thành nhà cung cấp, còn đại lý token gần như đã trở thành mộ phần, thì lợi ích thực sự của tất cả những điều này là gì?

Thật lòng, tôi nghĩ rằng, điều này liên quan đến uy tín và quy trình tổ chức ở cấp cao nhất. Trước khi các đại lý khác ký hợp đồng sáu chữ số với Felix, phải có người xác minh Felix thực sự có khả năng thanh toán. Phải có ai đó đánh giá rủi ro vỡ nợ của đại lý như Moody’s, nhưng nhanh hơn máy móc, vì tốc độ giao dịch của đại lý là máy móc. Phải có ai đó định tuyến lương qua ba chuỗi khác nhau, trong khi người gửi và người nhận không cần biết hoặc quan tâm chính xác chuỗi nào đảm nhận phần nào. Và hiện tại, trong lĩnh vực này, bất kỳ startup nào còn ở giai đoạn seed cuối cùng, đều có giá trị vượt xa tất cả các token AI đã từng phát hành.

Và đó chính là điều mọi người không muốn nghe. Trong nền kinh tế đại lý, hạ tầng thực sự chiến thắng sẽ rất nhàm chán. Nó giống như lắp đặt đường ống, không có các trò chơi hoặc airdrop, khai thác token như trong các dự án huyền hoặc.

Một câu của Haseeb Qureshi của Dragonfly luôn vang vọng trong đầu tôi. Ông nói rằng tiền mã hóa chưa bao giờ được thiết kế cho con người. Ông nói đúng, con người chưa bao giờ là khách hàng mục tiêu của nó. Tất cả những người phàn nàn về mnemonic, phí gas hay trải nghiệm ví đều đúng. Sản phẩm này không phù hợp với họ, vì nó vốn dĩ không dành cho họ. Nó sinh ra để dành cho tương lai.

Tiếp theo là một phần mềm có ví, có khách hàng thực và doanh thu thực. Nó đã vận hành khoảng hai năm, và khi bạn đọc bài này, nó đã xuất hóa đơn và tiêu stablecoin ở đâu đó rồi. Trong khi đó, thị trường lại tranh luận về blockchain nào sẽ thắng trong AI, token đại lý nào sẽ tăng gấp trăm lần, và các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ chuyển hướng sang chiến lược nào trong quý ba.

Trong khi đó, một stablecoin đã giao dịch tới 18,3 nghìn tỷ đô la năm ngoái, nhưng hầu như không ai để ý trong lĩnh vực tiền mã hóa. Chính là USDC, token AI thực sự. Mọi thứ còn lại chỉ là danh nghĩa.