Chỉ với 500 đô la Mỹ bạn đã có thể mua cổ phiếu OpenAI, thư mời tham gia tiếp nhận danh dự nhất của Thung lũng Silicon

Tác giả: David, Deep Tide TechFlow

Khi các VC ở Thung lũng Silicon cuối cùng cũng sẵn lòng để người thường tham gia, thường có nghĩa là một điều.

Trận đấu sắp kết thúc.

Hôm qua, AngelList đã phát hành một sản phẩm quỹ gọi là USVC. AngelList là nền tảng hạ tầng đầu tư mạo hiểm lớn nhất ở Thung lũng Silicon, theo dữ liệu chính thức, quản lý tài sản hơn 1250 tỷ USD, phục vụ hơn 25.000 quỹ.

Hiện tại, nó mở cửa cho tất cả nhà đầu tư Mỹ, với mức đầu tư tối thiểu 500 USD, không cần chứng nhận nhà đầu tư đủ điều kiện, có thể trực tiếp sở hữu cổ phần của các công ty AI như OpenAI, Anthropic, xAI và bảy công ty khác.

Người đứng sau sản phẩm này là Naval, cũng là đồng sáng lập của AngelList. Một cuốn sách “Bộ bí kíp của Naval” đã giúp ông trở thành một trong số ít người ở Silicon Valley vừa có thành tích đầu tư, vừa có ảnh hưởng công chúng.

Ông đã đăng một bài dài trên X để quảng bá USVC, nội dung chính là đầu tư công nghệ giai đoạn đầu là “vốn mạo hiểm” của thời đại này, người thường luôn bị ngăn cản, đến khi một số công ty AI lớn IPO thì đã hết tăng trưởng. Và USVC chính là để mở cánh cửa đó.

Chỉ trong vài giờ sau khi tweet, đã có người bình luận hỏi một câu làm không khí trở nên không vui:

Các công ty công nghệ này đã được định giá lên trời, tất cả tăng trưởng bùng nổ chỉ diễn ra ở thị trường sơ cấp, giờ mời nhà đầu tư nhỏ lẻ vào, khác gì tìm người thoát ra?

USVC nắm giữ cổ phần của bảy công ty, trong đó xAI chiếm phần lớn nhất. Theo báo cáo của Decrypt, tính đến cuối tháng 3, khoảng 44% số vốn của USVC đã được đầu tư vào bảy công ty này.

Tuy nhiên, những công ty này chưa niêm yết, cổ phần lấy từ đâu ra?

Theo bản cáo bạch, USVC có ba cách tiếp cận mục tiêu, đầu tư vào các quản lý quỹ mới nổi, tham gia vòng gọi vốn tăng trưởng của công ty, và mua lại phần thứ cấp qua mạng lưới AngelList.

Hai cách đầu dễ hiểu, còn cách thứ ba mới là trọng tâm.

Phần thứ cấp nghĩa là công ty không phát hành cổ phiếu mới để bán cho bạn, mà người nắm giữ cổ phần đã chuyển nhượng phần của họ cho bạn. Ai đang chuyển nhượng? Các nhà đầu tư thiên thần tham gia sớm, quỹ VC, nhân viên ban đầu.

Những người này có thể đã mua khi công ty định giá vài chục triệu USD, giờ công ty đã trị giá hàng trăm tỷ hoặc nghìn tỷ, họ muốn biến lợi nhuận trên giấy thành tiền thật trước IPO. Nhưng thị trường sơ cấp không giống sàn giao dịch cổ phiếu, không có người mua sẵn sàng xếp hàng tiếp nhận.

USVC chính là giải quyết vấn đề này. Nó huy động vốn từ nhà đầu tư nhỏ lẻ, rồi dùng số tiền đó mua cổ phần từ những người muốn thoái lui trong nội bộ.

AngelList thực sự có lợi thế tự nhiên trong việc này. Theo chính trang web của họ, có hơn 4.500 quản lý quỹ hoạt động, quản lý hơn 25.000 quỹ, đầu tư vào hơn 13.000 công ty khởi nghiệp.

Trong mạng lưới này, có rất nhiều người muốn bán và cổ phần muốn bán, AngelList đứng ở trung tâm. Đây cũng là lý do USVC nhấn mạnh “kênh độc quyền” của mình.

Kênh này thực sự độc quyền, nhưng hướng giao dịch không hẳn thiên về nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Trong thương vụ này, bên bán là những người đã tham gia khi công ty định giá vài chục triệu USD, còn bên mua là những người tham gia khi công ty đã định giá hàng nghìn tỷ. Bên bán đã khóa lợi nhuận gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần, còn bên mua cược rằng các công ty đã được định giá hợp lý này còn có thể tăng nữa.

Đồng thời, các điều khoản dành cho nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng phản ánh một số vấn đề.

Theo bản cáo bạch của USVC, quỹ không niêm yết trên bất kỳ sàn giao dịch nào, không dự kiến có thị trường thứ cấp, mỗi quý có thể mua lại tối đa 5% giá trị ròng, do hội đồng quản trị quyết định hoàn toàn, không có cam kết nào. Thêm vào đó, ước tính tổng phí hàng năm là 3.61%, cao hơn nhiều so với mức 1% quản lý nổi bật trên tài liệu quảng cáo, phần chênh lệch là do phí cộng dồn của các quỹ cơ sở.

Không thể bán và phải xếp hàng để thoái lui, chỉ riêng phí hàng năm đã tiêu hết gần 4% số vốn ban đầu. Đối với một sản phẩm khởi đầu từ 500 USD dành cho người thường, mức phí này không hề rẻ.

Vì vậy, toàn cảnh có thể mô tả như sau.

Một bên là nội bộ muốn thoái lui, đã có thanh khoản, khóa lợi nhuận. Bên kia là nhà đầu tư nhỏ lẻ mới vào, nhận được cổ phần không thể giao dịch, phải xếp hàng để thoái lui, phí thực tế cao hơn nhiều so với giá niêm yết. Dòng vốn chỉ đi theo một hướng, từ người đến sau sang người đến trước.

“Cổ phiếu ít lưu thông, giá trị định giá cao (FDV)”

Mô hình của USVC khi phân tích ra, nội bộ tích trữ cổ phần khi định giá thấp, sau đó, khi giá trị tăng cao, đóng gói thành một kênh cho nhà đầu tư nhỏ lẻ tham gia, để dòng tiền của người sau có thể tiếp cận người trước khi thoái lui.

Logic này, trong ngành crypto từ 2021 đến 2024 đã được thử nghiệm đầy đủ.

Trong những năm đó, các dự án token do VC hỗ trợ đều theo một mẫu chung. Giai đoạn seed định giá vài triệu USD, vòng private tăng lên vài chục triệu, khi token lên sàn thì định giá đã tăng vọt lên hàng chục hoặc trăm tỷ. Nhưng lượng token lưu hành chỉ chiếm 2-5% tổng cung, phần còn lại bị khóa trong tay VC và đội ngũ, theo lịch trình giải phóng từng đợt.

Ít lưu thông, giá trị định giá cao (FDV).

Điều USVC làm về cơ bản gần như mô hình này. Nội bộ tham gia khi công ty định giá vài chục triệu, rồi sau đó, khi định giá tăng lên hàng nghìn tỷ, họ dùng một sản phẩm dành cho nhà đầu tư nhỏ lẻ để chuyển nhượng cổ phần.

Hành trình của Naval cũng rất thú vị. Tháng 10 năm ngoái, ông đăng tweet nói “Bitcoin là bảo hiểm của tiền pháp định, Zcash là bảo hiểm của Bitcoin”. Tweet này khiến ZEC tăng hơn 100% trong một tuần. Sau đó, cộng đồng phát hiện, theo báo cáo công khai, Naval đã đầu tư 715.000 USD vào công ty phát triển Zcash từ năm 2015, từng là thành viên hội đồng của Quỹ Zcash.

Kết luận của cộng đồng rất đơn giản: ông dùng uy tín cá nhân để thúc đẩy các khoản đầu tư sớm của mình. Tuy nhiên, Naval không phản hồi các nghi vấn này.

Từ Zcash đến USVC, mô hình không thay đổi. Người nổi tiếng dùng uy tín để mở cầu nhu cầu, dùng kênh để dẫn dòng tiền về các tài sản mình nắm giữ.

Dĩ nhiên, trong câu chuyện của USVC cũng có vẻ không có hành vi phạm pháp.

USVC là quỹ đăng ký, trong bản cáo bạch có ghi rõ các cảnh báo rủi ro, tweet về Zcash cũng không cấu thành lời khuyên chứng khoán.

Nhưng hợp pháp và hợp lý luôn tồn tại một khoảng cách mơ hồ. Một nền tảng quản lý mạng lưới đầu tư mạo hiểm trị trăm tỷ đô, dùng câu chuyện “để người thường đầu tư vào tương lai” để huy động vốn nhỏ lẻ, rồi dùng số vốn đó mua lại cổ phần từ nội bộ muốn thoái lui…

Tất cả các bước trong câu chuyện này đều hợp quy, nhưng khi cộng lại, dễ khiến các nhà đầu tư nhớ lại những tổn thương cũ.

Và đúng ngày USVC ra mắt, Robinhood cũng công bố quỹ của họ đã mua 75 triệu USD cổ phần của OpenAI, cũng mở cho nhà đầu tư nhỏ lẻ. Hai công ty trong cùng một tuần đã làm cùng một việc, dùng mạng lưới nhà đầu tư nhỏ để tạo lối thoát cho nội bộ thị trường sơ cấp.

Mỗi lần, ngành tài chính đột nhiên quan tâm đến quyền đầu tư của người thường, thường không phải vì tình hình của họ tốt hơn, mà vì lối thoát của nội bộ ngày càng hẹp lại.

Năm 2021, ngành crypto mở cửa cho nhà đầu tư nhỏ, năm 2026, Thung lũng Silicon cũng mở cửa. Thời điểm mở cửa chưa bao giờ do người muốn vào quyết định.

Với người thường, có một cách rất đơn giản để đánh giá xem một cơ hội đầu tư có phù hợp hay không.

Xem những người đã tham gia trước bạn, họ đang mua thêm hay đang bán ra. Nếu họ đang bán, còn bạn được mời mua, thì bạn cần suy nghĩ rõ ràng: bạn mang đến là vốn, hay là tính thanh khoản?