#USIranTalksProgress – Cập nhật chi tiết về các hoạt động ngoại giao

Các tín hiệu gần đây từ Washington và Tehran cho thấy các cuộc đàm phán gián tiếp nhằm khôi phục các kênh ngoại giao đang cho thấy tiến triển thận trọng nhưng rõ ràng. Mặc dù chưa có thỏa thuận chính thức nào được công bố, nhưng nhiều vòng thảo luận qua các kênh bí mật tại Oman và Qatar đã làm giảm khác biệt về các vấn đề then chốt, bao gồm giới hạn làm giàu uranium, giảm trừng phạt và trao đổi tù nhân.

Những gì đã đạt được cho đến nay?

Theo các quan chức quen thuộc với các cuộc đàm phán, cả hai bên đã đồng ý theo phương pháp từng bước. Iran đã gợi ý giới hạn làm giàu uranium dưới 60% độ tinh khiết—vẫn cao hơn giới hạn 3,67% của JCPOA năm 2015, nhưng thấp hơn các đợt tăng gần đây. Đổi lại, Mỹ đã được cho là đã giải phóng $6 tỷ đô la trong doanh thu dầu mỏ của Iran bị giữ trong các ngân hàng Iraq và Hàn Quốc, với việc giám sát chặt chẽ để đảm bảo số tiền chỉ được sử dụng cho các mặt hàng nhân đạo như thực phẩm và thuốc men.

Một bước đột phá đáng chú ý là việc Iran thả tự do năm tù nhân mang hai quốc tịch đổi lấy hai công dân Mỹ gốc Iran bị giam giữ tại Mỹ. Cuộc trao đổi này, do Oman trung gian, đã xây dựng lòng tin và mở lại kênh liên lạc trực tiếp vốn đã bị đóng băng kể từ các cuộc biểu tình tại Iran năm 2022.

Những trở ngại còn lại

Dù có sự lạc quan, nhưng vẫn còn những khoảng cách sâu sắc. Tehran khẳng định yêu cầu loại bỏ hoàn toàn tất cả các lệnh trừng phạt sau năm 2017, trong khi Washington đòi các đảm bảo có thể xác minh rằng Iran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) vẫn tiếp tục báo cáo về các địa điểm hạt nhân chưa được khai báo và dấu vết uranium làm giàu, làm dấy lên lo ngại về việc Iran tuân thủ các cam kết.

Hơn nữa, sự hỗ trợ quân sự của Iran cho Nga ở Ukraine và các hoạt động trung gian của Iran ở Trung Đông—bao gồm các cuộc tấn công gần đây vào các căn cứ của Mỹ ở Syria và Iraq—đã làm cứng lập trường trong Quốc hội. Một nhóm các nhà lập pháp song đảng đã giới thiệu dự luật cấm bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào trừ khi Iran chấm dứt hoạt động gây hấn khu vực.

Phản ứng khu vực và toàn cầu

Các quốc gia Arab vùng Vịnh, đặc biệt là Ả Rập Saudi và UAE, đã thận trọng hoan nghênh các cuộc đàm phán nhưng yêu cầu được tham gia vào bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào. Trong khi đó, Israel đã cảnh báo rằng họ giữ quyền tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran nếu ngoại giao thất bại. Các quốc gia ký kết JCPOA ban đầu (Pháp, Đức, Anh) đang thúc đẩy một “thỏa thuận tạm thời” nhằm đóng băng các hoạt động hạt nhân nguy hiểm nhất của Iran để đổi lấy việc giảm nhẹ các lệnh trừng phạt, tạo thời gian cho một thỏa thuận toàn diện.

Nga và Trung Quốc, cả hai đều có quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, đã ủng hộ việc nối lại đàm phán nhưng cáo buộc Mỹ “đạo đức giả tối đa” khi duy trì một số lệnh trừng phạt trong khi đàm phán.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Các nhà ngoại giao của cả hai bên dự kiến sẽ gặp lại nhau tại Vienna vào cuối tháng 6. Thách thức cốt lõi vẫn là trình tự: ai sẽ chủ động trước? Iran muốn loại bỏ trừng phạt ngay lập tức; Mỹ yêu cầu các bước giảm vũ khí hạt nhân có thể xác minh ngay lập tức.

Một “thỏa thuận nhỏ” tiềm năng đang được bàn luận—ít toàn diện hơn thỏa thuận năm 2015 nhưng đủ để giảm căng thẳng ngay lập tức. Thỏa thuận này có thể bao gồm:

· Đóng băng làm giàu trên 20%
· Thả tự do các công dân mang hai quốc tịch còn bị giam giữ
· Giải phóng thêm $10 tỷ đô la doanh thu dầu mỏ
· Cam kết không tấn công thêm nhân viên Mỹ trong khu vực

Các nhà phê bình cho rằng điều này sẽ thưởng cho Iran vì chiến thuật gây sức ép. Những người ủng hộ nói rằng bất kỳ tiến bộ nào cũng tốt hơn là hiện trạng trôi dần về xung đột.

Chi phí nhân đạo của các cuộc đàm phán đình trệ

Ngoài các vấn đề địa chính trị, người Iran bình thường vẫn tiếp tục chịu đựng dưới các lệnh trừng phạt—thuốc cho các bệnh hiếm gặp khan hiếm, lạm phát vượt quá 50%, và tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ rất cao. Ở Mỹ, các gia đình của người Mỹ bị giam giữ đã vận động không ngừng để đạt được thỏa thuận trao đổi tù nhân. Mỗi sự chậm trễ đều gây ảnh hưởng đến nhiều sinh mạng hơn.

Những suy nghĩ cuối cùng

#USIranTalksProgress hashtag đã nhiều lần trở thành xu hướng trong năm nay, phản ánh lo lắng và hy vọng toàn cầu. Mặc dù chưa có một thỏa thuận lớn nào sắp xảy ra, nhưng thực tế cả hai đối thủ đều đang nói chuyện—thậm chí qua trung gian—là một chiến thắng của ngoại giao hơn là xung đột quân sự. Những tuần tới sẽ kiểm tra xem niềm tin nhỏ bé đã xây dựng có thể chịu đựng được các cứng rắn hai bên hay không.

Hiện tại, thế giới đang theo dõi, chờ đợi và hy vọng rằng lý trí sẽ chiến thắng cảm xúc. Hãy theo dõi các cập nhật xác thực từ các kênh chính thức.

– Kết thúc bài viết –
(Số từ: ~650)