Chỉ mới đọc về việc Jack Bogle qua đời vài năm trước và thành thật mà nói, càng tìm hiểu về người này, tôi càng nhận ra ông ấy chính là người sáng lập ra phong trào dân chủ hóa tài chính. Như chúng ta thường nói về sự đột phá trong crypto, nhưng Bogle thực sự đã làm gián đoạn một ngành công nghiệp vốn được thiết kế để trích xuất của cải từ người bình thường.

Điều khiến tôi ấn tượng là: giá trị ròng của John C. Bogle chỉ khoảng 10-30 triệu đô la khi ông qua đời. 10-30 triệu đô la. Trong khi đó, các quản lý quỹ khác thu về hàng tỷ đô la. Nhưng Bloomberg tính toán rằng chỉ riêng qua Vanguard, Bogle đã giúp các nhà đầu tư tiết kiệm hơn $175 tỷ đô la chỉ từ việc giữ chi phí thấp. Và khi tính đến sức ép cạnh tranh mà Vanguard tạo ra trên toàn ngành — buộc mọi người khác phải giảm phí — chúng ta đang nói về một chuyển giao giá trị lên tới $1 nghìn tỷ đô la cho nhà đầu tư bán lẻ.

Hãy nghĩ về điều đó trong giây lát. Một người đàn ông đã chọn trao tặng khoảng $1 nghìn tỷ đô la cho đại chúng thay vì tích trữ cho riêng mình. Người này có thể đã trở thành tỷ phú như Gates hay Buffett. Thay vào đó, ông đã cấu trúc Vanguard thành một công ty hợp danh sở hữu bởi các quỹ của nó, mà các quỹ này thuộc về các nhà đầu tư. Nếu bạn sở hữu một quỹ Vanguard, bạn chính là chủ sở hữu của phần công ty đó. Thật sự là một ý tưởng xuất sắc.

Bogle xuất thân từ gia đình giàu có — sinh năm 1929 trong một gia đình thịnh vượng — nhưng cuộc Đại suy thoái đã quét sạch gia sản của họ. Cha ông mất hết tài sản gia đình và rượu chè. Cha mẹ ly dị. Họ mất nhà và phải chuyển về sống cùng họ hàng. Cậu bé bắt đầu đi làm từ năm 10 tuổi, làm báo, rồi làm người xếp chốt bowling, sau đó làm phục vụ bàn. Ông nói sau này rằng những người không phải làm việc từ nhỏ thực ra lại gặp bất lợi. Tư duy đó đã định hình mọi thứ ông làm.

Ông nhận học bổng toàn phần vào Princeton nhưng vẫn phải làm phục vụ trong nhà ăn. Ban đầu gặp khó khăn trong học tập, rồi sau đó lấy lại phong độ và tốt nghiệp xuất sắc. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã nhìn thấu những điều phi lý — viết luận án tốt nghiệp gần như nói rằng các quỹ tương hỗ quản lý chủ động không thể liên tục vượt thị trường. Ông đã chỉ trích toàn bộ ngành vì không trung thực về điều đó.

Ông bắt đầu làm việc tại Wellington Management, thăng tiến qua các vị trí, nhưng bị sa thải năm 1974 sau một vụ sáp nhập thất bại. Ông nói đó là thời điểm tồi tệ nhất trong đời — thậm chí đã khóc trên tàu vì không biết sẽ làm gì tiếp theo. Nhưng rồi ông thành lập Vanguard vào năm 1975.

Điều thú vị bắt đầu từ đây: quỹ chỉ số đầu tiên ông ra mắt năm 1976 ban đầu gặp thất bại hoàn toàn. Họ muốn huy động $150 triệu đô la nhưng chỉ được $11 triệu. Người ta gọi đó là 'Sự điên rồ của Bogle' và cho rằng đó là 'phi Mỹ.' Nhưng ông kiên trì. Giờ đây, quỹ đó là quỹ tương hỗ lớn nhất thế giới.

Điểm khác biệt của Vanguard chính là cấu trúc của nó. Vì không niêm yết công khai, nó không có mục đích lợi nhuận. Nó chỉ cần đủ để trang trải chi phí. Đó là lý do tại sao giá trị ròng của John C. Bogle không bùng nổ như các ông trùm tài chính khác — công ty không được thiết kế để làm giàu cho ông. Nó được thiết kế để phục vụ nhà đầu tư.

Bogle còn tiên phong trong các quỹ không phí hoa hồng, nghĩa là bạn không phải trả hoa hồng 8% cho môi giới chỉ để mua quỹ tương hỗ. Một cách khác để giữ chi phí thấp cho người bình thường.

Người này cũng gặp vấn đề về sức khỏe nghiêm trọng. Bắt đầu bị đau tim từ năm 30 tuổi. Các bác sĩ nói ông chỉ sống đến tuổi 40, cần ngừng làm việc, ngừng tập thể dục. Ông phớt lờ tất cả, có thêm hai đứa con nữa, và sống đến 89 tuổi. Đó chính là sự kiên trì đã xây dựng Vanguard.

Điều kỳ lạ là ông rất dễ tiếp cận. Thường trả lời thư tay cho mọi người. Một tài xế limo từng nói rằng Bogle đã dạy ông về quỹ chỉ số trong một chuyến đi và giúp ông mở tài khoản ngay trên nắp xe. Một nhân viên Vanguard tweet rằng Bogle bảo anh ta để sốt salad riêng để tiết kiệm một đô la. Người đàn ông này tiết kiệm và chân thành quan tâm.

Warren Buffett nói rất hay: 'Jack đã làm nhiều điều hơn bất kỳ ai tôi biết để giúp nhà đầu tư Mỹ nói chung. Phần lớn Wall Street dành để tính phí cao cho những thứ không đáng. Ông ấy không lấy phí để đạt được một khối lượng lớn.'

William Bernstein, một quản lý quỹ khác, nói chính xác: 'Jack có thể đã trở thành tỷ phú như Gates và Buffett. Thay vào đó, ông đã biến công ty thành một tổ chức sở hữu bởi các quỹ tương hỗ của nó và các nhà đầu tư của họ. Ông đã chọn từ bỏ một khối tài sản khổng lồ để làm điều đúng đắn cho hàng triệu người.'

Lý do tôi nhắc đến chuyện này bây giờ là vì các nguyên tắc mà Bogle đấu tranh — chi phí thấp, minh bạch, tiếp cận bán lẻ, chống lại các khoản phí không cần thiết — chính xác là những gì cũng nên xảy ra trong crypto. Khi bạn thấy các dự án hoặc nền tảng thực sự ưu tiên lợi ích người dùng hơn là trích xuất, đó chính là sách chơi của Bogle. Khi bạn thấy điều ngược lại, bạn biết phải tránh xa.

Thông điệp cuối cùng của Bogle rất đơn giản: đừng tập trung vào bản thân mà hãy nghĩ đến dịch vụ cho người khác. Việc tích trữ của cải vật chất là lãng phí. Dù sao bạn cũng không mang theo được.

Đó là một di sản thực sự có ý nghĩa. Không phải vì giá trị ròng của John C. Bogle, mà vì những gì ông đã chọn không làm với nó.