Gần đây lại thấy cuộc tranh luận về "tùy chọn phí bản quyền" trong thị trường thứ cấp, nói trắng ra là ai cũng muốn có tính thanh khoản, nhưng nhà sáng tạo cũng cần kiếm sống. Dù whitepaper viết hay đến đâu, cuối cùng vẫn phải xem cách thực thi trên chuỗi: bạn viết phí bản quyền thành "thống nhất cộng đồng", nhưng trong hợp đồng không có ràng buộc, thị trường mở ra là hết, kiểu tự nhiên này tôi thật sự không thể tin nổi.

Điều còn kỳ quặc hơn là, giờ còn cộng thêm đợt nóng của AI Agent/giao dịch tự động, nhiều robot quét sàn, tự động đặt lệnh, miệng thì khoe "hiệu quả hơn", nhưng chi tiết an toàn chẳng ai để ý, phần phí bản quyền của nhà sáng tạo trong vòng luân chuyển này còn chẳng khác gì bị xóa bỏ một cách dễ dàng.

Tôi ngày càng nghĩ rằng, đừng mong "nhà sáng tạo thiên phú" dựa vào một lần nổi bật để ăn lâu dài, chuyện dài hạn chính là thói quen: liên tục tạo ra, liên tục viết quy tắc vào mã, liên tục theo dõi dữ liệu trên chuỗi. Dù sao tôi giờ xem dự án, trước tiên xem cách họ xử lý xung đột giữa phí bản quyền và phần thưởng, chứ không phải khẩu hiệu. Thế đã vậy.