Tôi nhớ khi mới bắt đầu với crypto, tôi bị choáng ngợp bởi làn sóng các từ viết tắt và thuật ngữ chuyên ngành không rõ nghĩa. FOMO, HODL, ATH — dường như mọi người đều nói bằng một ngôn ngữ khác. Nhưng sau đó tôi nhận ra: đó không chỉ là những từ ngữ, đó là văn hóa giúp cộng đồng nhanh chóng trao đổi ý tưởng. Hãy cùng tìm hiểu các thuật ngữ chính xuất hiện ở mọi nơi.

Bắt đầu với những từ phổ biến nhất: FOMO — nghĩa đen là sợ bỏ lỡ cơ hội. Ai từng nhìn biểu đồ của đồng coin tăng giá sau khi họ bán ra đều hiểu cảm giác này. HODL — thực chất là một lỗi chính tả đã trở thành chiến lược. Ai đó đã viết thay vì hold là hodl, và cộng đồng chấp nhận như một chiến lược: cứ giữ và đừng hoảng loạn. GM và GN trên mạng xã hội — đơn giản là chào buổi sáng và chúc ngủ ngon, nhưng trong crypto đó còn là một nghi lễ.

Bây giờ nói về trạng thái thị trường. Thị trường bò (bullish) — khi giá tăng, mọi người cười tươi, lfg là năng lượng tràn đầy trong không khí. Thị trường gấu (bearish) — ngược lại, mọi thứ giảm, tâm trạng trong chat u ám. ATH (all-time high) và ATL (all-time low) — là các mức cao nhất và thấp nhất lịch sử. Nếu đồng coin từng đạt 100 đô la, còn bây giờ chỉ còn 10, thì đã không còn là ATH nữa.

Có những nhân vật đặc biệt trên thị trường — cá mập (kites). Là các nhà đầu tư có ví tiền khổng lồ, có thể ảnh hưởng đến giá chỉ bằng một cú nhấp chuột. Khi cá mập bắt đầu bán ra, cả thị trường cảm nhận rõ. Pump and Dump — là hành động thao túng, khi giá bị đẩy lên một cách nhân tạo rồi nhanh chóng xả hàng, khiến nhà đầu tư mới thua lỗ. Đây không phải trò chơi công bằng, cần cẩn thận.

Tiếp đến là công nghệ. DeFi — tài chính phi tập trung, là một hệ sinh thái nơi bạn tự làm ngân hàng của chính mình. Staking — khóa token của bạn để nhận phần thưởng khi tham gia mạng lưới. Mining — khai thác tiền mã hóa qua tính toán. Liquidity pools — khi người dùng gửi token vào pool để cung cấp thanh khoản cho giao dịch trên DEX. Yield farming — cố gắng tối đa hóa lợi nhuận từ các giao thức DeFi.

ICO — chào bán coin lần đầu, là cách các dự án huy động vốn trong giai đoạn đầu. DEX — sàn giao dịch phi tập trung, không có trung gian, mọi thứ qua hợp đồng thông minh. CEX — sàn tập trung, như Gate, có người quản lý nền tảng. Fiat — tiền tệ do nhà nước phát hành, tiền giấy, tiền mặt.

Về ví, cần cẩn thận. Private key — khóa riêng, như mật khẩu của bạn, không chia sẻ. Nếu bị đánh cắp, crypto của bạn sẽ mất. Public key — khóa công khai, là địa chỉ của bạn, có thể chia sẻ thoải mái. Smart contracts — hợp đồng thông minh, là các chương trình tự thực thi điều kiện. Trên Ethereum, chúng cho phép tạo ra các ứng dụng phi tập trung.

Gas fees trên Ethereum — phí để thực hiện giao dịch. Khi mạng quá tải, phí tăng vọt. NFT — token không thể thay thế, là các tài sản kỹ thuật số độc nhất. Rug Pull — khi nhà phát triển dự án lấy tiền của nhà đầu tư rồi biến mất. Đây là hình thức lừa đảo, cần tránh.

L liquidity — lượng tiền sẵn sàng mua hoặc bán một tài sản. Luna và lunar — khi giá tăng vọt, thậm chí đến mặt trăng. Shill — quảng bá dự án một cách tích cực, thường không có phân tích kỹ lưỡng. Rekt — thua lỗ nặng nề. DYOR — tự nghiên cứu, là quy tắc quan trọng nhất.

FUD — sợ hãi, không chắc chắn và hoang mang. Phân phát thông tin tiêu cực, thường không có căn cứ. BTD (buy the dip) — mua vào khi giá giảm. APY — lợi suất hàng năm, chỉ số quan trọng cho staking và farming. TVL — tổng giá trị bị khóa, thể hiện quy mô của các dự án DeFi.

KYC và AML — quy định chống rửa tiền. DAO — tổ chức tự trị phi tập trung, quản lý qua bỏ phiếu cộng đồng. CBDC — tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương, tương lai đã bắt đầu.

Level 1 — các blockchain cơ bản như Bitcoin và Ethereum. Level 2 — các giải pháp mở rộng như Arbitrum, Optimism, Base. Chúng hoạt động nhanh hơn và rẻ hơn. Cross-chain — tương tác giữa các blockchain khác nhau. Oracle — hệ thống cung cấp dữ liệu thực cho hợp đồng thông minh. Airdrop — phân phát token miễn phí, luôn vui khi nhận được.

Soft fork — cập nhật tương thích với các phiên bản cũ. Hard fork — cập nhật phân tách chuỗi. Block reward — phần thưởng cho thợ mỏ. Hash rate — tốc độ băm của mạng. Satoshi — đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin, 100 triệu satoshi bằng 1 BTC. Gwei — đơn vị của Ethereum. Seed phrase — chuỗi từ để khôi phục ví, giữ bí mật như bảo bối.

Về phân loại coin. Altcoin — tất cả các coin ngoài Bitcoin. Ra đời để cải thiện chức năng hoặc thêm tính năng mới. Ethereum giới thiệu hợp đồng thông minh, các coin khác tập trung vào tốc độ hoặc phí giao dịch. Mỗi loại cố gắng giải quyết một vấn đề riêng.

Shitcoin — altcoin không có giá trị thực. Không có đổi mới, không có đội ngũ, không có kế hoạch. Giá chỉ dựa trên đồn đoán và hype. Rủi ro cao, thường là lừa đảo. Nhưng đôi khi shitcoin lại trở thành kim cương nếu cộng đồng ủng hộ.

Mem coin — tiền mã hóa dựa trên meme internet. Dogecoin là ví dụ điển hình, ban đầu chỉ là trò đùa về shiba-inu. Sau đó Elon Musk ủng hộ, nó có cộng đồng thực sự. Hiện có SHIB, PEPE và nhiều loại khác. Mem coin rất biến động, phụ thuộc vào tâm lý cộng đồng và xu hướng mạng, nhưng một số đã trở thành dự án nghiêm túc.

Chó vàng — meme coin nổi tiếng, được cộng đồng ủng hộ mạnh mẽ. Chó đất — khi coin mới ra mắt, chưa rõ ràng, rủi ro cao. Sự khác biệt là cộng đồng có công nhận không.

Coin ảo — tiền mã hóa không có nền tảng, không có ứng dụng thực. Giá trị chỉ dựa vào sự ồn ào. Không minh bạch, dễ bị thao túng. Có thể biến mất nhanh chóng. Trước khi đầu tư, cần tự nghiên cứu và đánh giá rủi ro. Đừng tin vào lời hứa hão, hãy xem xét công nghệ, đội ngũ, cộng đồng. Đây là những quy tắc cơ bản để sống sót trong crypto.