JPMorgan: Về tình hình Iran, nhà đầu tư có hai nhận định sai lầm lớn

Nền kinh tế Mỹ không hề có khả năng tránh khỏi cú sốc năng lượng do chiến tranh gây ra như nhiều nhà đầu tư vẫn nghĩ.

Chủ tịch bộ phận Thị trường & Quản lý Tài sản của Morgan Stanley Asset & Wealth Management, Michael Cembalest, trong báo cáo mới nhất được công bố vào thứ Hai của tuần này, cho biết rằng xung quanh xung đột với Iran, trên thị trường đang lưu hành hai nhận định được chấp nhận rộng rãi nhưng lại tồn tại những lệch lạc mang tính căn bản:

• Một là, kinh tế Mỹ có thể chống chịu cú sốc từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa nhờ vị thế độc lập về năng lượng;

• Hai là, sức ép khiến Iran mở lại eo biển là đủ để buộc tình hình nhanh chóng hạ nhiệt.

Cembalest cho rằng cả hai nhận định đều quá lạc quan. Tại thời điểm báo cáo được công bố, Trump đã đưa ra hạn chót mới yêu cầu Iran ngay lập tức mở lại eo biển Hormuz, và thời hạn này sẽ hết vào tối thứ Ba. Trong khi đó, mức sụt giảm của thị trường chứng khoán Mỹ trong cuộc xung đột lần này tương đối hạn chế, và một phần nhà đầu tư diễn giải điều đó như một tín hiệu “miễn dịch” của thị trường đối với tình hình. Nhưng phân tích của Cembalest cho thấy sự bình tĩnh này có lẽ được xây dựng trên việc đánh giá thấp rủi ro một cách có hệ thống.

Hiểu lầm 1: Sự độc lập về năng lượng của Mỹ có thể chống chịu các cú sốc từ bên ngoài

Trong báo cáo, Cembalest nêu thẳng nhận định chung của thị trường: “Quan điểm cho rằng Mỹ có thể tránh được ảnh hưởng của việc phong tỏa thị trường eo biển Hormuz về cơ bản là sai. Sự độc lập về nhiên liệu hóa thạch của Mỹ không tạo thành ‘bức tường lửa’ cho nền kinh tế như bạn tưởng.”

Cơ sở của kết luận này không phải là suy luận mang tính lý thuyết, mà chính là diễn biến thực tế của thị trường hiện nay. Dù bên ngoài thường tập trung vào rủi ro mà các quốc gia châu Âu và châu Á phải đối mặt do việc phong tỏa eo biển, thì thực tế lại là: nhiều loại sản phẩm dầu tinh luyện, thậm chí cả bản thân dầu thô, trên thị trường Mỹ lại chứng kiến mức tăng giá còn rõ rệt hơn.

Điều này có nghĩa là, ngay cả khi Mỹ là nước xuất khẩu ròng của một số loại nhiên liệu nhất định, việc giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh vẫn sẽ được truyền dẫn vào trong nước Mỹ thông qua cơ chế thị trường, gây ra những tác động thực chất đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Hiểu lầm 2: Iran sẽ bị buộc phải nhượng bộ nhanh chóng

Hiểu lầm thứ hai nằm ở chỗ một số người tham gia thị trường tin rằng áp lực quân sự và chi phí kinh tế của Mỹ sẽ buộc Iran sớm mở lại eo biển. Cembalest tỏ thái độ dè dặt với quan điểm này.

Trong báo cáo, ông trích dẫn quan điểm của Dina Esfandiary, nhà kinh tế Trung Đông của Bloomberg, cho biết Iran đã nhận ra rằng chiến lược dùng nền kinh tế toàn cầu làm con tin có chi phí thấp hơn dự kiến và hiệu quả tốt hơn dự kiến. Nói cách khác, kết luận mà Iran rút ra từ tình hình hiện tại là: chiến lược này lại bất ngờ mang lại hiệu quả.

Cembalest cũng liệt kê nhiều yếu tố mang tính cấu trúc khiến tình hình khó có thể kết thúc nhanh chóng. Trước hết, dù ngày mai eo biển có được mở lại, thì sản xuất dầu tại khu vực đó vẫn cần thời gian để phục hồi về mức trước xung đột. Thứ hai, kho tên lửa đánh chặn của Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh có thể đã bắt đầu trở nên căng thẳng. Ngoài ra, Iran đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực sản xuất máy bay không người lái, qua đó nâng cao đáng kể khả năng thực hiện chiến tranh bất đối xứng của mình. Trong báo cáo, Cembalest viết: “Tải trọng của máy bay không người lái tuy nhỏ, nhưng chỉ cần một tải trọng cỡ nhỏ là có thể gây ra thiệt hại lớn đối với những máy bay, tàu chiến và hệ thống radar có giá thành cao hơn nhiều; đồng thời tải trọng mà mỗi máy bay không người lái mang theo còn cao hơn so với nhiều hệ thống tên lửa.”

Năng lực rà phá bom mìn của Hải quân Mỹ cũng là điều đáng lo ngại—hiện trong hạm đội chỉ còn bốn tàu quét mìn cũ kỹ, và tất cả đều đang nằm trong kế hoạch ngừng hoạt động.

Sự lo ngại ẩn sau sự bình tĩnh của thị trường chứng khoán

Mặc dù các rủi ro nêu trên vẫn tiếp tục tích tụ, nhưng thị trường chứng khoán Mỹ trong cuộc xung đột lần này lại thể hiện tương đối vững chắc, mức giảm rõ rệt thấp hơn đáng kể so với các cú sốc mang tính lịch sử như đợt sóng biến động thuế quan năm ngoái, vụ xung đột Nga-Ukraine bùng phát vào năm 2022 và giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19.

Stephanie Link, nhà hoạch định chiến lược đầu tư cấp cao của Hightower Advisors, khi trả lời phỏng vấn với MarketWatch cho biết rằng độ bền của thị trường chứng khoán Mỹ “thật đáng kinh ngạc”, và bà quy điều đó cho hai yếu tố: các nhà phân tích Phố Wall điều chỉnh tăng kỳ vọng lợi nhuận và thị trường lao động Mỹ vẫn vững vàng.

Tuy nhiên, Link cũng cảnh báo về rủi ro đuôi: “Nếu thời gian xung đột kéo dài hơn vài tháng, tôi cho rằng tác động đến thị trường và nền kinh tế Mỹ chắc chắn sẽ nghiêm trọng hơn.”

Trong phần mở đầu báo cáo, Cembalest dùng phép so sánh từ tiểu thuyết “Salem’s Lot” của Stephen King, ngụ ý rằng diễn biến hiện tại có thể đi theo hướng hoàn toàn khác so với dự đoán ban đầu—nhân vật chính với thiện chí đi đối đầu với cái ác, nhưng cuối cùng lại kết thúc bằng việc thị trấn bị san phẳng, và hoàn cảnh của tất cả mọi người đều tệ hơn. Ẩn dụ này có lẽ chính là đánh giá cô đọng nhất của ông về toàn bộ tình hình Iran.