Các ngân hàng đã lấy đi $434 tỷ đô la của người Mỹ vào năm ngoái — Đã đến lúc để Bitcoin chưa?

Các ngân hàng đã rút ra hàng trăm tỷ đô la từ những người tiết kiệm tại Mỹ trong năm ngoái — và quy mô của việc đó cho thấy một vấn đề mang tính cấu trúc sâu sắc trong hệ thống tài chính của Mỹ. Bitcoin có thể giúp ích.

Năm 2025, các ngân hàng Mỹ tạo ra khoảng $434Bỷ thu nhập lãi ròng, tương đương khoảng $1,670 cho mỗi người trưởng thành, theo nghiên cứu của River.

Cơ chế rất đơn giản: các ngân hàng lấy tiền gửi của khách hàng, cho vay hoặc đầu tư các khoản tiền đó với lãi suất cao hơn, và chỉ trả lại một phần nhỏ lợi suất đó cho người gửi tiền. Với việc hầu hết các tài khoản tiết kiệm hiện gần như không có lãi suất, khoảng chênh này sẽ cộng dồn thành một trong những động cơ tạo lợi nhuận ổn định nhất trong nền kinh tế.

Trong khi đó, lạm phát nhiều năm qua vẫn duy trì ở mức cao dai dẳng hơn so với mục tiêu 2% mà Cục Dự trữ Liên bang đã công bố. Theo nghĩa thực tế, điều đó có nghĩa là người tiết kiệm đang mất dần sức mua hằng năm. Khi ngân hàng của bạn trả 0.1% nhưng lạm phát lại cao hơn vài điểm phần trăm, kết quả không chỉ là đình trệ — mà là sự xói mòn. Lặng lẽ, đều đặn, và ở quy mô lớn.

Động lực này giúp giải thích vì sao các hệ thống thay thế — đặc biệt là Bitcoin — vẫn tiếp tục tạo được tiếng vang. Với nhiều người, vấn đề không còn chỉ là khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, mà là liệu các dịch vụ đó có phù hợp với lợi ích dài hạn của họ hay không.

Tuy nhiên, sự bực bội này không chỉ giới hạn ở ngân hàng truyền thống. Ngành fintech, từng được định vị như một lực lượng “chỉnh sửa” sau khủng hoảng tài chính năm 2008, giờ lại đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhận diện của chính mình; Bitcoin có thể giúp.

Lừa người dùng để cờ bạc với tiền của họ

Trong suốt thập kỷ qua, các công ty như Robinhood, Coinbase và Cash App đã hạ thấp rào cản gia nhập, đưa hàng triệu người dùng mới vào việc đầu tư, thanh toán và tài sản kỹ thuật số. Lần đầu tiên, các công cụ tài chính từng chỉ dành cho giới giàu có đã trở nên phổ biến rộng rãi.

Nhưng theo CEO của River, Alex Leishman, sứ mệnh đó đã bị chệch hướng. Điều bắt đầu như sự dân chủ hóa đã, trong nhiều trường hợp, biến thành việc kiếm tiền từ hành vi của người dùng. Các nền tảng đầu tư hiện nay quảng bá memecoin, các sản phẩm phái sinh đòn bẩy, và thậm chí cả những tính năng kiểu cá cược thể thao. Giao diện có thể trông giống như một tài khoản môi giới, nhưng các động lực ngày càng giống như một sòng bạc.

Sự phân biệt này quan trọng. Dữ liệu liên tục cho thấy hầu hết người tham gia bán lẻ đều thua lỗ trong các môi trường giao dịch tần suất cao. Thị trường tương lai ghi nhận phần lớn các nhà giao dịch đều hoạt động kém hiệu quả.

Giao dịch quyền chọn thường dẫn đến các khoản lỗ lặp đi lặp lại đối với người dùng trung bình. Và ở những khu vực pháp lý nơi cá cược thể thao đã mở rộng, tỷ lệ phá sản cá nhân đã tăng trong những năm tiếp theo.

Sự hội tụ này — giữa tài chính, giải trí và cờ bạc — được thúc đẩy bởi một động cơ đơn giản: mức độ tương tác. Người dùng giao dịch, đặt cược hoặc suy đoán càng thường xuyên thì các nền tảng tạo ra doanh thu càng nhiều.

Thông báo đẩy, chuỗi ngày duy trì, thanh toán tức thì và các tính năng xã hội đều củng cố hành vi ngắn hạn. Theo River và Leishman, theo thời gian, ranh giới giữa đầu tư và giải trí trở nên khó phân biệt.

Phê bình của Leishman không phải rằng việc chấp nhận rủi ro nên bị loại bỏ, mà là nó cần phải minh bạch. Sòng bạc không tự giới thiệu mình như những công cụ tạo dựng sự giàu có. Ngày càng nhiều ứng dụng tài chính lại làm như vậy.

Đã đến lúc vì bitcoin

Ngược lại, Bitcoin đứng ngoài khung đó. Bitcoin không hứa hẹn lợi suất, và cũng không dựa vào sự tương tác của người dùng để duy trì. Mô hình giá trị của nó hẹp hơn nhưng lại cứng nhắc hơn: nguồn cung cố định, một mạng lưới phi tập trung, và khả năng tự lưu ký mà không cần phụ thuộc vào các bên trung gian.

Dù đã tăng trưởng hơn một thập kỷ, mức độ sở hữu vẫn tương đối thấp — dưới một phần năm người trưởng thành ở Mỹ. Điều đó cho thấy đồng thời hai điều: việc áp dụng vẫn còn giai đoạn sớm, và khoảng cách giữa các hệ thống tài chính hiện có với các lựa chọn thay thế khả thi vẫn còn rất rộng.

Câu hỏi rộng hơn hiện nay mang tính định hướng. Lời hứa ban đầu của fintech là mở rộng khả năng tiếp cận và cải thiện kết quả. Về nhiều mặt, nó đã thành công. Nhưng chỉ “có quyền tiếp cận” thôi là chưa đủ nếu các sản phẩm cốt lõi khiến người dùng trở nên tệ hơn.

Các ngân hàng tiếp tục chiết xuất giá trị thông qua chênh lệch lãi suất. Bitcoin thì không. Các nền tảng fintech ngày càng tối ưu cho mức độ hoạt động thay vì kết quả. Và người dùng — vừa được cung cấp thông tin hơn, nhưng cũng lại bị phơi bày nhiều hơn — sẽ phải điều hướng trong một hệ thống thường thưởng cho việc tham gia nhiều hơn là sự thận trọng.

Cơ hội, theo cách Leishman nhìn nhận, là điều chỉnh lại động lực: xây dựng các công cụ (như bitcoin) ưu tiên tạo dựng tài sản dài hạn hơn là doanh thu ngắn hạn, và cung cấp các sản phẩm mà những người sáng lập sẽ tin tưởng để chính gia đình mình sử dụng.