Gần đây tôi nghĩ, nhiều người mới vào thị trường tiền điện tử thực sự mơ hồ về tình hình giao dịch của mình. Rõ ràng thua lỗ, nhưng không phân biệt được đã thực sự thua hay chỉ là thiệt hại trên giấy tờ. Thực ra, đó chính là cốt lõi của ý nghĩa PnL — hiểu bản chất của lợi nhuận và tổn thất.

Trước tiên nói về khái niệm cơ bản. Trong giao dịch tiền điện tử, PnL dùng để đo lường xem khoản đầu tư của bạn đang có lãi hay lỗ. Nhưng có một điểm mấu chốt: không phải tất cả các khoản lỗ đều giống nhau. Có những khoản đã thực hiện (đã bán ra), có những khoản chưa thực hiện (chưa đóng vị thế, chỉ là thiệt hại trên giấy tờ).

Giá trị theo thị trường (MTM) là một khái niệm quan trọng. Nói đơn giản, là tính giá trị tài sản của bạn dựa trên giá thị trường hiện tại. Ví dụ bạn đang nắm giữ Ethereum (ETH), giá trị của nó sẽ biến động hàng ngày theo thị trường. Hôm qua có thể là 1950 USD, hôm nay là 1970 USD, lợi nhuận chưa thực hiện của bạn là 20 USD. Ngược lại, nếu giảm xuống còn 1940 USD, thì là lỗ 10 USD.

Lợi nhuận đã thực hiện là tiền thật. Chỉ khi bạn thực sự đóng vị thế (bán tiền điện tử), PnL này mới tính là hợp lệ. Ví dụ, bạn mua Polkadot (DOT) với giá 70 USD, bán ra với giá 105 USD, thì thực sự đã lời 35 USD. Nhưng nếu bán với giá 55 USD, thì lỗ 15 USD. Lúc này, bất kể thị trường biến động thế nào, kết quả đã định sẵn.

Lợi nhuận chưa thực hiện thì khác. Bạn vẫn giữ vị thế, chỉ nhìn thấy số trên màn hình dao động. Ví dụ, bạn trung bình mua ETH hợp đồng với giá 1900 USD, hiện giá đánh dấu là 1600 USD, thì khoản lỗ chưa thực hiện của bạn là 300 USD. Nhưng chỉ cần bạn không đóng vị thế, khoản lỗ này vẫn có khả năng đảo chiều.

Cách tính thế nào? Tôi nhận thấy nhiều người còn mơ hồ. Có ba phương pháp phổ biến nhất. Phương pháp FIFO (đến trước đi trước) tính theo giá mua ban đầu của bạn. Ví dụ Bob mua 1 ETH với giá 1100 USD, sau đó mua thêm 1 ETH với giá 800 USD, cuối cùng bán với giá 1200 USD. Theo FIFO, chi phí ban đầu là 1100 USD, lợi nhuận là 100 USD.

Phương pháp LIFO (đến sau đi trước) thì ngược lại, tính theo giá mua mới nhất. Cùng ví dụ trên, chi phí ban đầu sẽ là 800 USD, lợi nhuận là 400 USD. Phương pháp nào có lợi hơn, bạn tự tính.

Còn phương pháp trung bình cộng trọng số phù hợp khi mua nhiều lần. Alice mua lần lượt với giá 1500 USD và 2000 USD, mỗi lần 1 BTC, trung bình là 1750 USD. Sau đó bán với giá 2400 USD, lợi nhuận là 650 USD. Phương pháp này công bằng hơn, không bị ảnh hưởng bởi thứ tự mua bán.

Trong thực chiến, tôi khuyên bạn nên kiểm tra định kỳ các vị thế chưa đóng. Khi mua vào gọi là mở vị thế, bán ra gọi là đóng vị thế. Ví dụ, bạn mua 10 DOT với giá 70 USD, bán ra với giá 100 USD, lợi nhuận là 30 USD. Nhưng nhiều người mở vị thế rồi không quản lý, kết quả cuối cùng thua lỗ nặng.

Nếu bạn là người giữ lâu dài, có thể xem hiệu suất từ đầu năm đến nay (YTD). Ví dụ, bạn nắm giữ 1000 USD Cardano (ADA) từ ngày 1/1/2022, đến ngày 1/1/2023 giá trị tăng lên 1600 USD, thì lợi nhuận chưa thực hiện là 600 USD. Chỉ số này đặc biệt phù hợp để đánh giá kết quả đầu tư trong một năm.

Tính PnL hợp đồng vĩnh cửu phức tạp hơn một chút, vì không có ngày đáo hạn. Bạn cần tính cả lợi nhuận đã thực hiện và chưa thực hiện, rồi cộng lại. Nhưng cần chú ý đến phí giao dịch và phí tài chính, các chi phí ẩn này.

Thành thật mà nói, chỉ hiểu ý nghĩa của PnL chưa đủ, còn phải xem xét các yếu tố thực tế như thuế, phí giao dịch, biến động thị trường. Và lợi nhuận theo phần trăm đôi khi còn thể hiện rõ hơn so với lợi nhuận tuyệt đối. Ví dụ, bạn mua coin BNB với 300 USD, bán ra với 390 USD, lợi nhuận 90 USD trông khá lớn, nhưng theo phần trăm là 30%, so sánh với các giao dịch khác sẽ rõ ràng hơn.

Hiện nay có nhiều công cụ giúp bạn tự động tính toán những điều này, như bảng tính điện tử, robot giao dịch. Nhưng tôi nghĩ điều thực sự quan trọng là hiểu được logic đằng sau. Chỉ cần bạn nắm rõ chi phí cơ sở, khối lượng giao dịch, giá của từng giao dịch, thì có thể đánh giá chính xác hiệu quả chiến lược của mình. Như vậy, lần sau ra quyết định giao dịch sẽ không còn mù quáng.