Căng thẳng Iran đã phơi bày rõ ràng sự phụ thuộc của thế giới vào dầu khí và khí đốt của Vùng Vịnh

22 giờ trước

Chia sẻLưu

Nick Marsh, phóng viên kinh doanh châu Á và

Shanaz Musafer, phóng viên kinh doanh

Chia sẻLưu

Getty Images

Một số thành phố châu Á như Dhaka ở Bangladesh đã chứng kiến cảnh xếp hàng dài tại các trạm xăng

Chiến tranh Mỹ-Israel với Iran đã làm rõ ràng mức độ thế giới phụ thuộc vào năng lượng từ khu vực Vùng Vịnh.

Kể từ khi xung đột bắt đầu, giá dầu đã tăng vọt và hiện đang giao dịch trên 100 USD một thùng, tăng hơn một phần ba do các cuộc không kích vào các cơ sở vận tải và năng lượng, cũng như việc đóng cửa hiệu quả eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng cho vận chuyển năng lượng, chở một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu.

Chẳng nơi nào cảm nhận rõ nhất tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại như châu Á. Năm ngoái, gần 90% lượng dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz đều hướng tới khu vực này.

Người dân thường dựa vào đó để sưởi ấm nhà cửa, đốt nhiên liệu cho phương tiện và phát điện. Các doanh nghiệp cần nó để vận hành nền công nghiệp sản xuất rộng lớn của khu vực.

Đặc biệt, Đông Nam Á rất dễ bị ảnh hưởng bởi việc phong tỏa ở Vịnh Ba Tư. Ngay cả các quốc gia tự sản xuất dầu như Malaysia và Indonesia cũng đã dần giảm sản xuất và nhập khẩu nhiều hơn trong thập kỷ qua.

Điều này cũng phần nào liên quan đến loại dầu được sản xuất ở Trung Đông và cách các quốc gia trong khu vực tinh chế nó.

“Dầu thô Trung Đông thường là ‘nặng chua’ hoặc ‘trung chua’,” nói Jane Nakano, nghiên cứu viên cao cấp tại Chương trình An ninh Năng lượng và Biến đổi Khí hậu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế.

Các nhà máy lọc dầu ở Đông Nam Á, Nakano giải thích, đã được thiết lập để xử lý loại dầu thô này và việc chuyển sang nhà cung cấp khác, như Mỹ, không đơn giản.

“Phải đầu tư đáng kể để thay đổi các tiêu chuẩn của nhà máy lọc,” bà nói.

Theo dõi diễn biến mới nhất về chiến tranh Iran

Giá dầu tăng mặc dù đã có thỏa thuận giải phóng lượng dự trữ kỷ lục

Tại sao giá dầu lại quan trọng hơn bạn nghĩ

Nó khiến nhiều quốc gia rơi vào thế khó. Ví dụ, Philippines lấy khoảng 95% dầu thô từ Trung Đông. Tổng thống nước này đã yêu cầu công chức chuyển sang làm việc 4 ngày một tuần để tiết kiệm nhiên liệu.

Các chính phủ trong khu vực đang khuyến khích làm việc từ nhà. Các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu khác, như điều chỉnh nhiệt độ điều hòa trong các văn phòng công cộng ở mức cao hơn bình thường là 26°C, đã được Bộ trưởng Năng lượng Thái Lan công bố vào thứ Ba.

Đông Nam Á cũng phụ thuộc lớn vào nhập khẩu thực phẩm. Singapore nhập khẩu tới 90% thực phẩm, trong khi tất cả lúa mì của Indonesia, ví dụ, đều đến từ ngoài nước.

Điều này khiến giá thực phẩm đặc biệt nhạy cảm với chi phí vận chuyển tăng cao. Tuần trước, giá nhiên liệu phản lực đã tăng gần 60%.

Giá xăng dầu có giới hạn

Việt Nam cũng đang chịu áp lực. Giá dầu diesel ở đó đã tăng gần 60% kể từ tháng trước. Trong tuần này, tại một số thành phố, có cảnh xếp hàng dài của các người đi xe máy tại các trạm xăng để mua gấp. Những cảnh tượng tương tự cũng đã xảy ra ở Bangladesh.

Giá xăng dầu trên toàn thế giới đã tăng, mặc dù mức độ ít hơn so với châu Á.

Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã tăng 23% so với tháng trước, trong khi giá dầu diesel tăng một phần ba. Ở Anh, dầu diesel tăng 9%.

Đây là điều các chính phủ đang theo dõi sát sao.

Hàn Quốc đã ra lệnh giới hạn tạm thời giá nhiên liệu để giảm bớt lo lắng về giá dầu tăng cao.

Nhật Bản cho biết sẽ cung cấp trợ cấp cho các nhà bán buôn dầu để kiểm soát giá bán lẻ xăng dầu.

Tại Pháp, TotalEnergies cho biết sẽ giới hạn giá xăng và dầu diesel tại các trạm dịch vụ từ thứ Sáu đến cuối tháng, theo Reuters.

Tại Anh, kế hoạch tăng thuế nhiên liệu dự kiến vào tháng Chín đang được xem xét lại.

Kinh tế lớn nhất châu Á, Trung Quốc, chắc chắn là quốc gia có khả năng chống chọi tốt nhất với cơn bão này. Trong nhiều năm, Trung Quốc đã tích trữ một trong những kho dự trữ dầu lớn nhất thế giới, đủ để dùng trong vài tháng.

Không chính thức, Trung Quốc cũng mua hàng triệu thùng dầu Iran, vốn đang chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ. Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy một phần trong số này vẫn đang đến nơi.

Ngoài ra, còn hơn 46 triệu thùng dầu thô Iran đang trong kho chứa nổi ở Biển Đông, theo dữ liệu từ nhóm phân tích thương mại Kpler.

Giá xăng tăng sẽ ít ảnh hưởng hơn ở Trung Quốc, vì một phần ba số xe mới bán ra ở đó là xe điện.

So với các quốc gia châu Á khác, Trung Quốc cũng ít phụ thuộc vào dầu hơn trong việc phát điện - phần lớn điện năng của họ được sản xuất từ than.

Các nền kinh tế lớn khác của châu lục, Nhật Bản và Hàn Quốc, đã đồng ý giải phóng hàng triệu thùng dầu từ kho dự trữ quốc gia, theo thỏa thuận của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) được công bố vào thứ Tư.

Dù vậy, cả hai quốc gia đều đã tăng sự phụ thuộc vào năng lượng Trung Đông kể từ khi họ quyết định mua ít dầu và khí đốt của Nga hơn sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022.

Sốc khí toàn cầu

Khi nói đến khí đốt, chiến tranh Ukraine cũng đã ảnh hưởng lớn đến nguồn cung của châu Âu khi họ cố gắng giảm phụ thuộc vào Nga. Vương quốc Anh và EU hiện chủ yếu nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Na Uy và Mỹ.

EU chỉ nhận khoảng 10% khí trực tiếp từ Qatar, trong khi Vương quốc Anh khoảng 2%, theo Capital Economics.

Nhưng trong khi các quốc gia châu Âu ít bị ảnh hưởng hơn bởi việc giảm cung khí từ Vùng Vịnh - QatarEnergy, một trong những nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, đã ngừng sản xuất tuần trước sau các “tấn công quân sự” vào cơ sở của họ - điều đó không có nghĩa là họ miễn nhiễm, theo David Oxley, nhà kinh tế trưởng về khí đốt và hàng hóa của Capital.

“Khách hàng châu Á không còn nhận khí đó nữa sẽ đi nơi khác và đẩy giá khí toàn cầu lên,” ông nói.

Tuy nhiên, Mỹ đang chứng tỏ là ngoại lệ.

Trong những năm gần đây, Mỹ đã tăng cường khai thác khí đốt bằng công nghệ fracking, tự nâng cao sản lượng khí của mình, khiến nước này “ít bị ảnh hưởng nhất bởi cú sốc này,” Oxley nói.

Nhưng khả năng xuất khẩu khí của Mỹ còn hạn chế - việc xây dựng hạ tầng là tốn kém và mất thời gian.

Vì vậy, mặc dù ngày càng có nhiều khí đốt được đưa vào thị trường - điều này là lý do chính khiến giá khí đốt không tăng mạnh như năm 2002 - trong ngắn hạn, nó vẫn chưa đủ để bù đắp cho sự mất mát nguồn cung từ Vùng Vịnh, Oxley nói.

_ Báo cáo thêm của Osmond Chia tại Singapore_

Xem: Cách chiến tranh Iran có thể ảnh hưởng đến giá thực phẩm và nhiên liệu

Xem: Chiến tranh Mỹ-Israel với Iran đang đe dọa vận chuyển hàng hóa

Thương mại quốc tế

Kinh tế

Nhiên liệu

Chiến tranh Iran

Kinh doanh châu Á