Chúng ta có nhiều kiểm soát quyền riêng tư hơn nhưng lại có ít quyền riêng tư hơn bao giờ hết

5 tháng 3 năm 2026

Chia sẻLưu

Zoe KleinmanBiên tập viên Công nghệ

Chia sẻLưu

Getty Images

Chúng ta chỉ đơn giản phải chấp nhận việc cung cấp dữ liệu của mình để đổi lấy các dịch vụ trực tuyến miễn phí?

“Vào năm 2026, quyền riêng tư trực tuyến là một đặc quyền, không phải là một quyền,” nói Thomas Bunting, một nhà phân tích tại tổ chức nghiên cứu đổi mới của Vương quốc Anh, Nesta.

Ông đang nói về quảng cáo, và mô tả một tương lai dystopian tiềm năng trong đó các tủ lạnh thông minh trong nhà bếp của chúng ta có thể chia sẻ thông tin về chế độ ăn của chủ sở hữu với các công ty bảo hiểm y tế.

Đó không phải là một thực tế tất yếu, nhưng đối với một số người, đó là một suy nghĩ rất đáng sợ.

Tuy nhiên, Thomas, 25 tuổi, nói rằng ông không tin rằng mình từng thực sự có quyền riêng tư trực tuyến từ đầu.

Thay vào đó, ông nói: “Chúng ta đã được dạy cách đối phó với điều đó.”

Ý ông là hiểu các kiểm soát quyền riêng tư, và chấp nhận việc sử dụng dữ liệu của mình như một đồng tiền để đổi lấy các dịch vụ như mạng xã hội.

Ông nhớ lại khoảng 15 tuổi, thầy giáo hỏi lớp ai tin rằng quyền riêng tư là một nguyên tắc quan trọng để bảo vệ. “Chẳng ai giơ tay,” ông nói.

“Khi tôi nói chuyện với những người hiện đang rời khỏi mạng xã hội, họ nói đó là vì thời gian trên màn hình hoặc lo lắng về nghiện – quyền riêng tư chưa bao giờ được đề cập.”

Thomas Bunting

Thomas Bunting nghĩ rằng những người trẻ tuổi như ông chưa bao giờ có quyền riêng tư trực tuyến

Những trải nghiệm như vậy làm phiền các nhà vận động lâu năm về quyền riêng tư trực tuyến, như chuyên gia an ninh mạng Prof Alan Woodward từ Đại học Surrey.

“Con người nên quan tâm đến quyền riêng tư trực tuyến vì nó hình thành ai có quyền lực trong cuộc sống của họ,” ông nói. “Khi tôi nghe người ta nói họ không quan tâm đến điều đó, tôi hỏi tại sao họ lại có rèm cửa trong phòng ngủ.”

Woodward lập luận rằng trong khi quan tâm đến quyền riêng tư thường được xem là “có điều gì đó để che giấu”, thì theo ông, “đó là về việc có điều gì đó để bảo vệ: tự do suy nghĩ, thử nghiệm, phản kháng và phát triển cá nhân mà không bị giám sát vĩnh viễn”.

VPN là gì và chúng có hợp pháp không?

Google bị yêu cầu trả 425 triệu USD trong vụ kiện về quyền riêng tư

Tôi nhớ về một influencer trẻ mà tôi đã từng ăn tối cùng, người đã kể rằng nhiều bạn của cô ấy không nhảy khi đi đến câu lạc bộ vì sợ ai đó quay phim và dùng đoạn phim đó để làm nhục họ.

“Khi mọi người nghĩ rằng họ luôn bị theo dõi, họ tự kiểm duyệt,” nói Woodward. Ông lập luận rằng điều này còn sâu xa hơn cả việc nhảy múa - nó làm tổn hại tự do ngôn luận, từ đó làm yếu đi nền dân chủ.

Từ năm 1999, Scott McNealy, người đồng sáng lập công ty máy tính Sun Microsystems của Mỹ, nổi tiếng đã nói với một nhóm nhà phân tích và phóng viên: “Bạn chẳng có quyền riêng tư nào cả. Hãy chấp nhận đi.”

Ông có đúng không?

Ngành công nghệ có lịch sử lâu dài trong việc phá vỡ các giới hạn quyền riêng tư, nhưng cũng đã tạo ra các hàng rào để bảo vệ chúng ta. Các công ty đã sản xuất hàng trăm, thậm chí hàng nghìn công cụ và cài đặt quyền riêng tư trực tuyến, với mục đích rõ ràng là giúp chúng ta bảo vệ quyền con người về quyền riêng tư trong cuộc sống số của mình.

Chúng bao gồm trình duyệt web riêng tư, ứng dụng nhắn tin mã hóa, trình quản lý mật khẩu, trình chặn theo dõi và Mạng riêng ảo (VPN).

Tuy nhiên, theo công ty phân tích dữ liệu Statista, vào năm 2024, hơn 1,35 tỷ người đã bị ảnh hưởng bởi dữ liệu bị rò rỉ qua vi phạm, hack hoặc lộ lọt - tức khoảng một trong tám người trên hành tinh.

Prof Alan Woodward

Giáo sư Alan Woodward nói rằng mọi người nên quan tâm nhiều hơn đến quyền riêng tư trực tuyến của họ

Dành thời gian với cộng đồng an ninh mạng, bạn gần như chắc chắn sẽ nghe ai đó nói rằng chúng ta có nhiều kiểm soát quyền riêng tư hơn bao giờ hết, nhưng chúng ta cũng có ít quyền riêng tư hơn.

Có một biển lớn các quy định tập trung vào quyền riêng tư: khoảng 160 quốc gia có luật riêng về quyền riêng tư, theo công ty công nghệ Cisco. Chính vì lý do này, ở Vương quốc Anh và châu Âu, bạn phải chọn chấp nhận cookie mỗi khi truy cập một trang web, những chương trình nhỏ thu thập thông tin về bạn.

Thông báo cho phép luôn xuất hiện. “Vâng, bạn có thể lấy cookie của tôi! nên là một cài đặt trình duyệt,” Elon Musk từng đăng trên X trong sự bực bội rõ ràng vì phải nhấp “đồng ý” liên tục.

Nhiều người cảm thấy phiền khi phải chấp nhận cookie khi truy cập trang web mới, điều này phản ánh hiện tượng gọi là “nghịch lý quyền riêng tư”. Đây là sự mâu thuẫn rõ ràng giữa việc ai đó tuyên bố quan tâm cao độ đến quyền riêng tư dữ liệu của mình và hành vi thực tế trực tuyến của họ.

Khảo sát Quyền riêng tư Người tiêu dùng năm 2024 của Cisco, mới nhất tính đến nay, cho thấy 89% người được khảo sát nói rằng họ quan tâm đến quyền riêng tư dữ liệu của mình, nhưng chỉ 38% được gọi là “chủ động về quyền riêng tư”. Những người này đã thực hiện các hành động để bảo vệ dữ liệu của mình hoặc chọn mua sắm ở nơi khác nếu không thích chính sách của công ty.

Và nếu bạn đọc kỹ các điều khoản trước khi đồng ý cài đặt quyền riêng tư - điều mà 56% người Mỹ không làm theo một nghiên cứu năm 2023 - thì một số trang web sẽ yêu cầu chia sẻ thông tin về lượt truy cập của bạn.

Họ có thể làm điều này với hàng trăm, đôi khi hàng nghìn “đối tác”, còn gọi là các nhà cung cấp khác.

Các nhà phê bình cho rằng chính sách này rõ ràng không hiệu quả, nếu điều khoản và điều kiện khó đọc, và lựa chọn cookie chỉ là một phiền toái chứ không phải là một biện pháp phòng vệ có giá trị.

Tiến sĩ Carissa Veliz, tác giả cuốn sách “Quyền riêng tư là sức mạnh”, cho rằng “chúng ta cần các cơ quan quản lý làm tốt hơn nữa” trong việc xây dựng luật phù hợp và thực thi chúng.

Meta, công ty sở hữu Instagram, WhatsApp và Facebook cùng nhiều nền tảng khác, cung cấp cho người dùng tài khoản một “kiểm tra quyền riêng tư” để kiểm tra cài đặt của họ. Nhưng để không nhận quảng cáo nhắm mục tiêu dựa trên hoạt động của bạn, bạn phải trả phí đăng ký.

Apple nói rằng quyền riêng tư là trung tâm của tất cả các sản phẩm của họ: nhưng chúng cũng có giá cao cấp.

Sau khi bán tại Mỹ, TikTok đã cập nhật điều khoản cho người dùng Mỹ tháng trước, và đã tăng lượng dữ liệu thu thập tại đó. Người dùng có thể chọn từ chối một số dữ liệu, như chia sẻ vị trí chính xác, mặc dù điều này cũng có thể được thiết lập trực tiếp trên thiết bị.

Getty Images

Có bao nhiêu người trong chúng ta luôn nhấn " chấp nhận" ?

Veliz nói rằng mọi người chưa quay lưng lại với quyền riêng tư; nhưng họ có thể cảm thấy bất lực về điều đó.

“Hầu hết mọi người cảm thấy như họ không kiểm soát được gì,” cô nói.

“Phần nào là do chúng ta bị khảo sát theo những cách vượt quá khả năng kiểm soát của mình, phần khác là do các công ty công nghệ có lợi ích trong việc bán cho chúng ta câu chuyện rằng đã quá muộn rồi.”

Nhưng cô không nghĩ rằng tất cả đã mất.

Veliz nói rằng cần một “chiến lược đa chiều” về quyền riêng tư, từ các cơ quan quản lý, các công ty công nghệ, đến người dùng bằng cách chọn sử dụng các công ty thu thập ít dữ liệu hơn về họ. Và điều đó có thể đòi hỏi một chút thay đổi về văn hóa.

Veliz đã chọn giao tiếp với tôi qua Signal, một ứng dụng nhắn tin an toàn thu thập ít dữ liệu hơn nhiều so với đối thủ lớn hơn là WhatsApp. Khoảng 70 triệu người dùng Signal mỗi tháng, trong khi WhatsApp trung bình có 3 tỷ.

“Điều đó trở lại văn hóa,” cô nói. “Là về việc có [truy cập vào] công nghệ phù hợp, nhưng cũng phải sử dụng nó.”