Từ Tiến sĩ Đại học Bắc Đại đến Nhân vật Gây Tranh Cãi trong Blockchain: Truyền Kỳ Tài Chính 8 Năm của Ngô Kỵ Hàn

吴忌寒 chỉ mất chưa đến mười năm từ tay trắng lập nghiệp đã sở hữu khối tài sản hàng trăm tỷ, tốc độ này hiếm thấy trong lịch sử khởi nghiệp. Người đàn ông sinh ra tại Trùng Khánh, cử nhân Đại học Bắc Kinh xuất sắc, dựa vào hiểu biết sâu sắc về blockchain và khả năng nhạy bén trong kinh doanh, đã xây dựng nên đế chế doanh nghiệp ảnh hưởng toàn cầu đến thị trường tiền mã hóa, nhưng đồng thời cũng trở thành một nhân vật gây tranh cãi trong ngành.

Sự biến đổi của nhà đầu tư học sinh giỏi: Giai đoạn khởi nghiệp của吴忌寒

Sinh năm 1986 tại Trùng Khánh,吴忌寒 tốt nghiệp Trung học Nam Khai Trùng Khánh rồi thi vào Khoa Kinh tế của Đại học Bắc Kinh. Khi tốt nghiệp Bắc Kinh năm 2009, anh đã có bằng đôi về Kinh tế học và Tâm lý học — điều này không phổ biến trong cùng lứa tuổi. Trong thời gian đại học,吴忌寒 say mê nghiên cứu lý thuyết tiền tệ, xem Warren Buffett là hình mẫu lý tưởng, bộ phim yêu thích nhất là “Ma trận”, tất cả những sở thích này đều thể hiện sự đam mê của anh đối với số liệu, mã code và tương lai.

Sau khi tốt nghiệp,吴忌寒 gia nhập ngành đầu tư mạo hiểm với vai trò phân tích viên. Năm 2011, khi lần đầu tiếp xúc với Bitcoin, chàng trai trẻ dựa vào phân tích đầu tư đã bắt đầu nghiên cứu hệ thống một cách bài bản. Khác với những người khác do dự,吴忌寒 với tư cách nhà đầu tư thực hành đã dốc toàn bộ 100.000 nhân dân tệ để mua 900 Bitcoin. Khoản đầu tư này có vẻ điên rồ vào thời điểm đó, nhưng sau hai năm, nó đã mang lại cho anh nguồn vốn khởi nghiệp đầu tiên — năm 2013, Bitcoin đã tăng lên 750 USD, tài sản của吴忌寒 trên sổ sách dễ dàng vượt qua một triệu.

Diễn đàn Babbitt và dịch whitepaper:吴忌寒 trở thành người truyền giáo BTC

Sau khi thoát khỏi cảnh tự do tài chính,吴忌寒 chọn con đường khởi nghiệp thay vì tiếp tục đầu tư. Năm 2013, anh quen biết kỹ sư trưởng của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc,长铗, hai người cùng chung đam mê về tiền mã hóa quyết định hợp tác. Họ thuê một máy chủ, sáng lập ra Babbitt — diễn đàn Bitcoin đầu tiên trên mạng Trung Quốc.

Quan trọng hơn,吴忌寒 đã dịch whitepaper của Satoshi Nakamoto “Bitcoin: Hệ thống tiền mặt điện tử ngang hàng”, trở thành người đầu tiên dịch tác phẩm mang tính cách mạng này sang tiếng Trung. Quyết định này giúp anh nhận danh hiệu “Người truyền giáo Bitcoin” và “Đệ tử của Satoshi”, bản dịch này đến nay vẫn là bản phổ biến nhất trong cộng đồng Trung Quốc, mở ra tri thức cho cả một thế hệ nhà phát triển blockchain Trung Quốc.

Giấc mơ chip máy đào: đế chế Bitmain của吴忌寒 và詹克团

Cùng với sự bùng nổ của thị trường tiền mã hóa, máy đào Bitcoin trở thành cơ hội kinh doanh mới.吴忌寒 nhận thức rõ: ai kiểm soát chip máy đào, người đó kiểm soát thế giới Bitcoin.

Ban đầu, anh đầu tư vào “烤猫” — công ty phát triển chip Bitcoin, khoản đầu tư này mang lại lợi nhuận lớn, giúp anh có trong tay khoản tài sản hàng chục triệu USD đầu tiên. Nhưng kiểu dựa vào nghiên cứu của người khác không phải phong cách của anh. Năm 2013,吴忌寒 hợp tác cùng kỹ sư mạch tích hợp của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc,詹克团, thành lập Bitmain, định hướng là công ty công nghệ chuyên thiết kế chip tùy chỉnh tốc độ cao, tiêu thụ ít năng lượng.

Tháng 11 năm 2013, Bitmain ra mắt AntMiner S1. Các dòng S2, S3, S5, S7 liên tục nâng cấp,吴忌寒 và詹克团 đã thành công đưa Bitmain trở thành nhà sản xuất máy đào lớn nhất toàn cầu. Đến năm 2017, doanh thu của Bitmain đạt khoảng 2,5 tỷ USD (tương đương 158 tỷ nhân dân tệ),吴忌寒 cũng được Coindesk bình chọn là một trong mười nhân vật có ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực blockchain.

Không chỉ dừng lại ở máy đào, Bitmain còn mở rộng sang dịch vụ pool như AntPool, BTC.com, cùng các hoạt động đầu tư và chip AI. Những hoạt động này giúp吴忌寒 và詹克团 trở thành những thế lực không thể xem nhẹ trong ngành.

Quyết định hard fork: đằng sau sự ra đời của BCH do吴忌寒 thúc đẩy

Tháng 5 năm 2017, giá Bitcoin vượt qua 2000 USD, lượng giao dịch trên chuỗi tăng vọt gây tắc nghẽn mạng lưới nghiêm trọng, phí giao dịch tăng cao.吴忌寒 cho rằng đã đến lúc mở rộng quy mô, nhưng nhóm phát triển Bitcoin Core kiên trì giữ giới hạn kích thước khối 1MB, đề xuất nâng cao hiệu suất qua mạng lưới lớp hai.

Hai hướng công nghệ này đối đầu gay gắt.吴忌寒 tin rằng mở rộng quy mô là lựa chọn đúng đắn, anh quyết định thực hiện hard fork để thúc đẩy ý tưởng của mình — sao lưu toàn bộ dữ liệu của chuỗi Bitcoin gốc, nâng giới hạn kích thước khối từ 1MB lên 8MB, về lý thuyết có thể tăng hiệu quả mạng gấp 8 lần.

Ngày 1 tháng 8 năm 2017, ViaBTC do Bitmain hỗ trợ tuyên bố hoàn tất hard fork, chính thức ra đời Bitcoin Cash (BCH). Đội ngũ AntPool của Bitmain ngay lập tức hỗ trợ chuyển đổi sức mạnh khai thác giữa Bitcoin và BCH, thợ mỏ có thể linh hoạt chuyển đổi theo lợi nhuận.

Quyết định này khiến吴忌寒 trở thành “kẻ phản bội” trong cộng đồng Bitcoin — dù nhiều người không phản đối mở rộng quy mô, nhưng họ không thể chấp nhận bất kỳ hành động nào có thể gây chia rẽ Bitcoin. Anh bị gọi là “kẻ phản bội”, “khủng bố”, thậm chí Coindesk gọi là “ác nhân”. Nhưng trong thế giới BCH,吴忌寒 đã trở thành người nắm quyền, có thể đặt ra quy tắc, ra lệnh toàn ngành.

Nội chiến và chia tay: sự phân rã của đế chế Bitmain

Chẳng bao lâu sau, vào nửa cuối năm 2018, khi giá tiền mã hóa giảm mạnh và các đối thủ cạnh tranh trỗi dậy, hoạt động của Bitmain trong lĩnh vực máy đào gặp nhiều khó khăn. Thêm vào đó, mâu thuẫn chiến lược giữa吴忌寒 và詹克团 ngày càng rõ rệt —吴忌寒 với nền tảng đầu tư muốn tập trung vào tài chính và blockchain, còn詹克团 với nền tảng kỹ thuật muốn phát triển chip AI.

Mâu thuẫn chiến lược dẫn đến cuộc “nội chiến” công khai vào năm 2019. Tháng 7,吴忌寒 trong thư nội bộ cho biết công ty thiếu hụt vốn tới 300 triệu USD tính đến tháng 10. Sau đó là loạt vụ sa thải, tranh giành giấy phép kinh doanh và kiện tụng. Cuối cùng, hai bên đã đạt thỏa thuận hòa giải vào năm 2020.吴忌寒 viết trong thư công khai rằng ông đã “trải qua 2815 ngày hành trình” và gửi lời chúc mừng đến詹克团 cùng đế chế Bitmain.

Chương mới của BitDeer: con đường lên sàn của吴忌寒

Tháng 1 năm 2021,吴忌寒 từ chức CEO và Chủ tịch của Bitmain. Công ty tách ra, các hoạt động như BitDeer và các mỏ khai thác quốc tế cũng theo đó rời khỏi.吴忌寒 tuyên bố thành lập Tập đoàn BitDeer, giữ chức Chủ tịch, còn詹克团 với khoản đầu tư 600 triệu USD mua lại cổ phần của吴忌寒 cùng các sáng lập viên khác, tiếp tục kiểm soát Bitmain.

Trong khi đó, BCH, mất đi sự hỗ trợ của吴忌寒, dần mất đi sức hút. Ngay cả trong đợt tăng giá cực kỳ mạnh mẽ năm 2021, BCH cũng không theo k kịp các đồng tiền chính, cuối cùng chỉ còn là đồng coin cũ xếp thứ hai, thứ ba.

Ngược lại, BitDeer của吴忌寒 tập trung xây dựng hạ tầng blockchain. Ngày 14 tháng 4 năm 2023, BitDeer chính thức niêm yết trên Nasdaq, với tổng giá trị thị trường khoảng 870 triệu USD. Dù quy mô không còn lớn như thời kỳ đỉnh cao của Bitmain, nhưng đây là thành công do吴忌寒 tự tay điều hành.

Tài năng và tranh cãi: Đánh giá về cuộc đời blockchain của吴忌寒

Nhìn lại hơn mười năm hành trình của吴忌寒, anh vừa là một doanh nhân có tầm nhìn xa trông rộng, vừa là một nhân vật gây tranh cãi trong ngành. So với李笑来 “lão luyện” hay孙宇晨 “chín chắn có chủ đích”,吴忌寒 có vẻ thẳng thắn hơn, bộc trực hơn — như nhân vật chính trong tiểu thuyết huyền ảo, tài năng xuất chúng nhưng đôi khi kiêu ngạo.

Vì BCH “chiếm đoạt” sức mạnh tính toán từ mạng lưới Bitcoin,吴忌寒 bị mang tiếng xấu trong cộng đồng Bitcoin. Các đối thủ còn bịa đặt biệt danh mới cho anh — có người gọi anh là “kẻ phản bội” của Satoshi Nakamoto, có người dựa vào tên tiếng Anh “Jihan” của anh để chế ra từ “JIHAD” (thánh chiến) mang tính châm biếm.

Dù đánh giá thế nào, từ tay trắng lập nghiệp đến sáng lập Bitmain rồi đến thành công IPO của BitDeer,吴忌寒 thực sự đã dựa vào nỗ lực của chính mình để đứng trong danh sách giàu có. Anh không chỉ mang đến cho thợ mỏ những sản phẩm máy đào hiệu quả, giúp họ có thể kiếm Bitcoin trong thời gian ngắn hơn, mà còn liên tục truyền bá ngành công nghiệp, thúc đẩy toàn bộ hệ sinh thái blockchain phát triển. Những trải nghiệm và thành tựu này đủ để khiến người ta suy ngẫm — ranh giới giữa anh hùng và phản diện đôi khi chỉ cách nhau trong một ý nghĩ.