[Phân tích thị trường] Các doanh nghiệp khai thác Bitcoin của Mỹ tranh nhau chuyển đổi sang trí tuệ nhân tạo… Lịch sử cảnh báo về “bẫy hạ tầng”

Các doanh nghiệp khai thác Bitcoin niêm yết tại Mỹ đang cạnh tranh đầu tư lớn vào xây dựng trung tâm dữ liệu AI. Một số doanh nghiệp thậm chí còn đổi tên để tuyên bố rút khỏi Bitcoin. Tuy nhiên, lịch sử đầy những ví dụ về các doanh nghiệp xây dựng hạ tầng cho công nghệ mới nhưng không thể thực sự thu lợi từ đó, cuộc tranh luận về liệu lần chuyển đổi lớn này là chiến lược hay chỉ là lặp lại quá khứ ngày càng trở nên gay gắt.

“Chúng tôi không còn là doanh nghiệp Bitcoin nữa”

Một trong những công ty khai thác lớn nhất Mỹ, Cipher Mining, có giá trị khoảng 600 tỷ USD (tương đương 87 nghìn tỷ won Hàn Quốc), gần đây đã đổi tên thành “Cipher Digital”, chính thức tuyên bố chuyển đổi thành doanh nghiệp hạ tầng AI và tính toán hiệu suất cao. Công ty đã bán 49% cổ phần trong các tài sản khai thác cốt lõi của mình, ký hợp đồng cho thuê 15 năm với công suất 300MW với AWS và hợp đồng 10 năm với FluidStack cũng 300MW, đảm bảo tổng công suất cố định 600MW.

Giám đốc điều hành của Bitfarms, Ben Gagnon, trong cuộc phỏng vấn với CoinDesk tuyên bố: “Chúng tôi không còn là doanh nghiệp Bitcoin nữa.” Dù tên công ty vẫn còn chứa từ “Bit”, nhưng trọng tâm hoạt động đã hoàn toàn chuyển sang AI.

Quan sát xu hướng của các công ty khai thác chính, IREN Limited đã ký hợp đồng trị giá 9,7 tỷ USD trong 5 năm với Microsoft vào tháng 4 năm nay; TeraWulf đã đạt thỏa thuận hợp đồng 10 năm vượt quá 200MW với FluidStack do Google hỗ trợ; Hut 8 đã ký hợp đồng cho thuê 245MW trong 15 năm dưới sự hỗ trợ của Google; Core Scientific hợp tác với CoreWeave để xử lý các tải trọng của Microsoft và OpenAI, mở rộng hoạt động HPC lên 270MW.

Riot Platforms đã ký hợp đồng cho thuê 10 năm với AMD, công suất 25MW, và đang đánh giá khả năng chuyển đổi địa điểm ở Coos Cikan thành trung tâm AI và HPC quy mô 600MW; MARA Holdings hợp tác với Stroud Capital thúc đẩy hạ tầng AI quy mô lớn lên tới 2,5GW.

Khả năng sinh lời của khai thác giảm sút thúc đẩy chuyển đổi nhanh chóng

Nguyên nhân trực tiếp của xu hướng chuyển đổi này là khả năng sinh lời của khai thác giảm sút. Kent Haliburton, đồng sáng lập kiêm CEO của Sazmining, phân tích: “Hiện tại, trung bình chi phí khai thác Bitcoin khoảng 87.000 USD, trong khi giá Bitcoin giao dịch thực tế khoảng 70.000 USD. Phần lớn ngành đang lỗ, các công ty niêm yết khai thác đang coi đây là lý do để chuyển đổi hoạt động.”

Tuy nhiên, ông không giấu giếm thái độ phê phán đối với các công ty niêm yết chuyển đổi: “Các doanh nghiệp này từng sở hữu tất cả các hợp đồng điện, đất đai và hạ tầng cần thiết để khai thác Bitcoin với chi phí thấp. Nhưng giờ đây, họ đang đổi các nguồn lực đó lấy thu nhập cho thuê từ Microsoft và Google. Những người từng bảo vệ mạng lưới Bitcoin, nay lại bảo vệ các rack máy của các tập đoàn quy mô lớn, và gọi đó là chiến lược. Trong quá trình đó, họ đã bán hơn 15.000 Bitcoin để huy động vốn cho quá trình chuyển đổi.”

Đầu tư AI quá nóng… Khoản chi tiêu vốn và lợi nhuận chênh lệch tới 600 tỷ USD

Các nghi ngờ về cơn sốt đầu tư vào hạ tầng AI cũng đang gia tăng. Goldman Sachs trong báo cáo tháng 10 năm 2025 cảnh báo rằng quy mô đầu tư AI của các tập đoàn công nghệ đang tiến gần đến mức khó có thể chứng minh bằng lợi nhuận hiện tại, có khả năng tạo ra “bong bóng”.

David Chen của Sequoia Capital từ năm 2023 đã chỉ ra khoảng cách giữa chi tiêu vốn cho AI và lợi nhuận thực tế, được cho là đã lên tới 600 tỷ USD. Đến năm 2026, tổng cam kết đầu tư thiết bị của các tập đoàn siêu lớn đã vượt quá 700 tỷ USD, trong khi doanh thu của các doanh nghiệp thuần AI vẫn còn rất nhỏ bé. Dù doanh thu thường niên của OpenAI đạt 20 tỷ USD, nhưng chỉ chiếm khoảng 3% tổng đầu tư thiết bị của các tập đoàn siêu lớn.

Nhà đầu tư mạo hiểm Chamath Palihapitiya công khai bày tỏ lo ngại rằng đầu tư vào hạ tầng AI có thể không mang lại lợi nhuận. Ông cho rằng các doanh nghiệp có thể nhận thức được rủi ro tiết lộ bí mật kinh doanh khi đưa AI lên đám mây, từ đó chuyển sang tự xây dựng hạ tầng AI riêng. Thực tế, tòa án quận phía Nam New York gần đây đã ra phán quyết rằng việc sử dụng chatbot AI để tư vấn pháp lý không thuộc quyền bảo vệ luật sư - khách hàng, vấn đề độ tin cậy của AI đang lan rộng sang lĩnh vực pháp lý.

Cảnh báo từ quá khứ… cảm giác bong bóng đường sắt và internet

Một số người trong ngành lo ngại rằng cơn sốt hạ tầng AI lần này giống như các ví dụ trong quá khứ. Cuối thế kỷ 19, cơn sốt xây dựng đường sắt tại Mỹ dẫn đến cạnh tranh đầu tư quá mức và nợ nần chồng chất, cuối cùng dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính năm 1873. Nhiều doanh nghiệp đường sắt phá sản, tài sản của họ bị J.P. Morgan và các đối tác mua lại với giá thấp.

Mô hình tương tự đã diễn ra một lần nữa vào đầu thế kỷ 21 trong cơn sốt hạ tầng cáp quang internet. Nhiều doanh nghiệp cáp quang phá sản sau khi bong bóng internet vỡ, tài sản của họ bị các tập đoàn lớn như Google, Meta mua lại với giá rẻ. Hạ tầng đã được xây dựng, nhưng lợi nhuận lại rơi vào tay các tập đoàn khác.

Ngoài ra, xu hướng tăng mạnh nhu cầu tự quản lý AI cũng tạo ra những biến số. Như ví dụ về “OpenClaw”, một dự án AI mã nguồn mở trên GitHub nhận được nhiều sao hơn Linux và React, thể hiện xu hướng chạy AI trên thiết bị cá nhân mà không phụ thuộc vào đám mây ngày càng mạnh mẽ. Các thiết bị Mac mới của Apple với kiến trúc bộ nhớ thống nhất cũng phù hợp hơn để chạy AI cục bộ, điều này làm dấy lên câu hỏi về tương lai của AI: nếu không phải trên đám mây mà trên thiết bị cá nhân, thì các công ty khai thác mỏ chuyển đổi mô hình kinh doanh sang cho thuê rack máy cho các tập đoàn siêu lớn có thể đã chọn sai thời điểm.

Trước bài học lịch sử rằng “nhà hạ tầng không phải lúc nào cũng thu lợi”, các công ty khai thác Bitcoin niêm yết tại Mỹ có chuyển đổi lớn sang AI thực sự là chiến lược sáng suốt hay chỉ là một sai lầm mang tính lịch sử, cuối cùng sẽ do thời gian chứng minh.