Lithium Toàn Cầu: Những quốc gia nào sở hữu mỏ lithium và trữ lượng lớn nhất?

Cuộc săn tìm kim loại cấp pin đã trở nên sôi động hơn khi nhu cầu về pin lithium-ion tiếp tục tăng vọt. Những người theo dõi ngành lithium hiểu rằng năng lực sản xuất đơn thuần không phản ánh toàn bộ câu chuyện—những mỏ lithium lớn nhất thế giới hoạt động ở những nơi có trữ lượng phong phú nhất. Các quốc gia đứng đầu về sản xuất lithium không chỉ là những nhà lãnh đạo ngày nay; họ còn có vị thế để thống trị chuỗi cung ứng pin trong tương lai.

Theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, tổng trữ lượng lithium toàn cầu tính đến năm 2024 khoảng 30 triệu tấn kim loại. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên này tập trung rất cao. Các quốc gia sở hữu mỏ lithium lớn nhất và các cơ sở dự trữ lớn nhất sẽ định hình thị trường pin toàn cầu, sản xuất xe điện và mở rộng lưu trữ năng lượng trong nhiều thập kỷ tới. Hiểu rõ các quốc gia kiểm soát các mỏ này là điều cần thiết cho các nhà đầu tư và các nhà quan sát ngành.

Chile: Nhà lãnh đạo không thể tranh cãi về trữ lượng lithium toàn cầu

Chile tự hào có trữ lượng lithium lớn nhất thế giới, đạt 9,3 triệu tấn, trở thành trung tâm cung cấp lithium toàn cầu. Khu vực Salar de Atacama của nước này riêng đã chứa khoảng 33% trữ lượng lithium của thế giới, và đặc biệt, nơi đây chứa hầu hết các mỏ lithium lớn nhất hành tinh và các mỏ có thể khai thác kinh tế.

Dù kiểm soát trữ lượng lớn nhất, Chile xếp thứ hai về sản lượng lithium năm 2024, khai thác 44.000 tấn. Hai tập đoàn lớn chi phối hoạt động trong khu vực này là SQM và Albemarle, đều vận hành các cơ sở khai thác rộng lớn trong đồng muối Atacama. Tuy nhiên, vào cuối tháng 4 năm 2023, tình hình đã thay đổi đáng kể khi Tổng thống Chile Gabriel Boric công bố kế hoạch quốc hữu hóa một phần ngành công nghiệp lithium. Chính phủ đã cấp cho công ty khai thác nhà nước Codelco cổ phần ngày càng lớn trong hoạt động của SQM và Albemarle, nhằm thu lợi nhiều hơn từ tài nguyên thiên nhiên của đất nước.

Theo Viện Baker, khung pháp lý nghiêm ngặt về các giấy phép khai thác mỏ của Chile đã vô tình hạn chế khả năng mở rộng thị phần toàn cầu mặc dù có lợi thế về tài nguyên. Đầu năm 2025, chính phủ đã mở đấu thầu các hợp đồng khai thác lithium trên sáu đồng muối, thu hút sự quan tâm quốc tế, trong đó có liên minh gồm Eramet, Quiborax và Codelco. Dự kiến, các nhà thắng cuộc sẽ được công bố vào tháng 3 năm 2025, mở ra một giai đoạn tái cấu trúc chiến lược mới của đất nước.

Australia: Nhà sở hữu mỏ lithium cứng lớn nhất

Australia sở hữu khoảng 7 triệu tấn lithium, đứng thứ hai toàn cầu, nhưng đã đạt được điều mà Chile chưa làm được: trở thành nhà sản xuất lithium lớn nhất thế giới năm 2024. Điều này xuất phát từ sự khác biệt quan trọng—mỏ lithium lớn nhất của Australia khai thác spodumene dạng cứng, thay vì muối nước, giúp dễ dàng mở rộng quy mô hơn.

Mỏ lithium Greenbushes ở Tây Australia là hoạt động chính của quốc gia này, hoạt động từ năm 1985. Quản lý bởi Talison Lithium, liên doanh gồm nhà sản xuất Trung Quốc Tianqi Lithium, nhà khai thác Australia IGO và Albemarle, Greenbushes vẫn là một trong những cơ sở sản xuất hiệu quả nhất thế giới. Vùng lân cận chiếm ưu thế trong ngành lithium của Australia, mặc dù các nghiên cứu mới cho thấy tiềm năng chưa khai thác ở Queensland, New South Wales và Victoria. Một nghiên cứu của Đại học Sydney năm 2023, đăng trên Earth System Science Data, đã khảo sát các khu vực giàu lithium trên đất Australia, mở ra cơ hội khai thác mới ngoài các trung tâm truyền thống ở Tây Australia.

Ngành công nghiệp này đã gặp khó khăn: giá lithium giảm mạnh khiến nhiều nhà sản xuất Australia phải cắt giảm hoặc tạm dừng hoạt động, cho thấy ngành này rất nhạy cảm với chu kỳ thị trường.

Argentina: Đội tuyển mới nổi trong Tam giác Lithium

Argentina sở hữu khoảng 4 triệu tấn lithium, xếp thứ ba toàn cầu. Quan trọng hơn, Argentina, Chile và Bolivia cùng nhau tạo thành “Tam giác Lithium”, một hiện tượng địa chất chiếm hơn một nửa trữ lượng lithium của hành tinh. Sự tập trung tài nguyên này mang lại cho khu vực sức mạnh vượt trội trong cung ứng toàn cầu.

Là nhà sản xuất lithium thứ tư, Argentina đã sản xuất 18.000 tấn trong năm đo lường gần nhất. Chính phủ đã đẩy nhanh đầu tư vào ngành này—cam kết tới 4,2 tỷ USD vào năm 2022 để mở rộng sản lượng trong ba năm, và đã cho phép Argosy Minerals mở rộng hoạt động tại mỏ muối Rincon từ 2.000 tấn lên 12.000 tấn mỗi năm sản xuất carbonate lithium vào tháng 4 năm 2024. Thậm chí, Rio Tinto đã công bố khoản đầu tư 2,5 tỷ USD vào cuối năm 2024 để mở rộng hoạt động tại muối Rincon từ 3.000 lên 60.000 tấn, dự kiến hoàn thành vào năm 2028. Theo Fastmarkets, Argentina có khoảng 50 dự án khai thác lithium tiên tiến và duy trì chi phí cạnh tranh ngay cả trong thời kỳ giá giảm.

Trung Quốc: Trữ lượng tăng vọt trong khi sản lượng tăng trưởng

Trung Quốc kiểm soát khoảng 3 triệu tấn lithium đã biết, nhưng gần đây đã ghi nhận sự gia tăng đáng kể. Các dạng trữ lượng của quốc gia này gồm muối lithium (chiếm ưu thế), spodumene và lepidolite dạng cứng. Năm 2024, Trung Quốc sản xuất 41.000 tấn, tăng 5.300 tấn so với năm trước, nhưng phần lớn nguyên liệu thô vẫn nhập khẩu từ Australia để cung cấp cho ngành sản xuất pin lớn của nước này.

Một bước ngoặt quan trọng xảy ra đầu năm 2025: truyền thông Trung Quốc đưa tin về việc nâng cấp đáng kể trữ lượng, với các mỏ trong nước hiện chiếm 16,5% nguồn tài nguyên toàn cầu, tăng từ 6% chỉ vài tháng trước đó. Sự gia tăng này phần nào đến từ việc phát hiện một dải lithium dài 2.800 km ở khu vực phía tây, có trữ lượng proven vượt quá 6,5 triệu tấn quặng lithium và tiềm năng vượt 30 triệu tấn. Công nghệ khai thác tiên tiến từ hồ muối và mỏ mica đã mở rộng nguồn cung khả dụng của quốc gia này.

Trong khi đó, ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc vượt ra ngoài trữ lượng: nước này sản xuất phần lớn pin lithium-ion trên thế giới và vận hành phần lớn các cơ sở xử lý lithium của hành tinh. Tháng 10 năm 2024, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cáo buộc Trung Quốc sử dụng chiến lược giá phá giá để tràn ngập thị trường và loại bỏ các đối thủ không phải Trung Quốc. “Họ tham gia vào chiến lược phá giá… hạ thấp giá đến mức cạnh tranh biến mất,” ông Jose W. Fernandez, Thứ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ về Phát triển Kinh tế, Năng lượng và Môi trường, cho biết.

Ngoài Bốn Quốc Gia Lớn: Cảnh quan toàn cầu đang hình thành

Trong khi bốn quốc gia hàng đầu chiếm ưu thế, các quốc gia khác cũng sở hữu trữ lượng đáng kể:

• Hoa Kỳ — 1,8 triệu tấn
• Canada — 1,2 triệu tấn
• Brazil — 390.000 tấn
• Zimbabwe — 480.000 tấn
• Bồ Đào Nha — 60.000 tấn (lớn nhất châu Âu)

Khi nhu cầu lithium tăng tốc—dự báo của Benchmark cho thấy nhu cầu lithium liên quan đến xe điện và lưu trữ năng lượng sẽ tăng hơn 30% mỗi năm trong năm 2025—nhiều nhà sản xuất phụ đang mở rộng hoạt động. Năm 2024, Bồ Đào Nha sản xuất 380 tấn, trong khi các nhà sản xuất mới nổi ở Bắc Mỹ và châu Phi ngày càng thu hút đầu tư.

Triển vọng: Sự tập trung và cạnh tranh chiến lược

Ngành công nghiệp lithium đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Trữ lượng tập trung về địa lý, với “Tam giác Lithium” và các mỏ cứng của Australia, là những điểm then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự mở rộng nhanh chóng trữ lượng của Trung Quốc, cùng với vị thế chi phối trong tinh chế, khiến nước này trở thành một thế lực trong thị trường pin dù trữ lượng nhỏ hơn so với Chile.

Đối với các nhà sản xuất và nhà đầu tư, bài học rõ ràng là: những quốc gia sở hữu các mỏ lithium lớn nhất ngày nay sẽ định hình thị trường năng lượng trong tương lai. Sự can thiệp chiến lược của chính phủ, các hợp tác đầu tư quốc tế và tiến bộ công nghệ trong khai thác sẽ quyết định quốc gia nào biến trữ lượng thành lợi thế cạnh tranh bền vững trong nền kinh tế dựa trên pin.