Chi phí ẩn của Xu hướng Xuất khẩu: Nhân viên bán hàng Trung Quốc kiếm $717 mỗi tháng đối mặt với cạnh tranh ngày càng gay gắt và căng thẳng

Ngành xuất khẩu của Trung Quốc ghi nhận khối lượng bán hàng chưa từng có trong năm 2025, nhưng đối với những người trực tiếp tham gia vào quá trình mở rộng này, thực tế lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác biệt. Trong khi Bắc Kinh ăn mừng thặng dư thương mại kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD mặc dù ngày càng có nhiều rào cản thương mại, các nhân viên xuất khẩu trên khắp cả nước phải đối mặt với lợi nhuận giảm sút, áp lực công việc gia tăng và triển vọng thu nhập không chắc chắn. Một cuộc khảo sát toàn diện của Reuters với 14 nhân viên bán hàng làm việc trong các sáng kiến đa dạng hóa xuất khẩu của Trung Quốc cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các số liệu thương mại chính thức và trải nghiệm thực tế của những người thúc đẩy doanh số này.

Aimee Chen, một nhân viên bán hàng xuất khẩu trong lĩnh vực sản phẩm thú cưng với gần hai thập kỷ kinh nghiệm, đã tổng kết sự nghịch lý này. Khi thuế quan của Mỹ tăng vọt sau các chính sách của Tổng thống Trump vào đầu năm 2025, các đơn hàng từ Mỹ—thị trường sinh lợi nhất của Trung Quốc—đã sụt giảm khoảng một phần ba. Thay vì rút lui, công ty của Chen đã chuyển hướng mạnh mẽ sang các thị trường mới nổi ở Nam Mỹ, châu Phi và Đông Nam Á. Tuy nhiên, sự điều chỉnh chiến lược này đã phải trả giá đắt về mặt cá nhân. Chen cho biết cô gặp phải rụng tóc do căng thẳng và mất ngủ, thừa nhận tác động tâm lý: “Tôi rất lo lắng.”

Chuyển hướng thị trường dựa trên thuế quan và những thách thức cấu trúc

Quan hệ thương mại Trung Quốc-Mỹ đã trải qua những biến động lớn trong năm 2025. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 20%, đánh dấu sự đảo chiều đáng kể so với mối quan hệ cộng sinh trước đó. Đáp lại, các chuyến hàng đến các thị trường thay thế đã tăng mạnh: châu Phi tăng 25,8%, Mỹ Latinh tăng 7,4%, Đông Nam Á tăng 13,4%, và Liên minh châu Âu tăng 8,4% so với năm trước.

Tuy nhiên, dữ liệu của chính phủ cho thấy bức tranh ảm đạm phía sau vẻ ngoài thành công này. Lợi nhuận của các doanh nghiệp công nghiệp Trung Quốc giảm 13,1% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 11, mức giảm lớn nhất trong hơn mười hai tháng. Áp lực lợi nhuận này đã tạo ra các tác động dây chuyền trong toàn bộ chuỗi cung ứng xuất khẩu, đặc biệt ảnh hưởng đến các nhân viên bán hàng dựa vào hoa hồng.

Từ giao dịch đơn giản với Mỹ đến đàm phán phức tạp ở thị trường mới nổi

Chuyển đổi từ thị trường Mỹ sang các thị trường thay thế đã thay đổi căn bản điều kiện làm việc và mối quan hệ của nhân viên bán hàng. Chen mô tả các mối quan hệ với các nhà bán lẻ Mỹ trước đây rất đơn giản—khách hàng thường “dễ tính,” sẵn sàng ký hợp đồng nhanh chóng và duy trì mối quan hệ dựa trên sự hiểu biết lẫn nhau. Hiệu quả này mang lại hoa hồng dự đoán được và khối lượng công việc dễ quản lý.

Monica Chen, một đại diện bán hàng phụ tùng ô tô tại tỉnh Chiết Giang với hơn một thập kỷ kinh nghiệm, là ví dụ điển hình cho những thách thức mới của thị trường. Trước đây dựa vào giao dịch qua email, cô giờ phải đi công tác ba lần mỗi tháng và tham gia các chiến dịch gọi điện lạnh tích cực. Dù nỗ lực nhiều hơn, công ty của cô phản ứng với biên lợi nhuận thu hẹp bằng cách giảm giá để cạnh tranh—cuối cùng chứng kiến giá trị đơn hàng giảm một phần ba so với năm 2024.

Khách hàng ở các thị trường mới nổi hoạt động theo các logic thương mại hoàn toàn khác. Thay vì giao dịch nhanh chóng, họ ưu tiên đàm phán giá, thường yêu cầu chu kỳ thanh toán kéo dài và các điều khoản linh hoạt hơn. Những khách hàng này ít có sự tinh vi về tổ chức hơn và hay tranh luận hơn so với các nhà bán lẻ Mỹ đã thành thạo.

Không chắc chắn về thu nhập và thực tế 717 USD/tháng: Trong áp lực bán hàng

Ảnh hưởng về thu nhập của nhân viên bán hàng đặc biệt nghiêm trọng. Cici Lv, 24 tuổi, bán pin xe đạp điện từ Shenzhen từ năm 2022, kiếm khoảng 5.000 nhân dân tệ (717 USD) mỗi tháng—chỉ hơn mức lương của công nhân nhà máy sản xuất chính các sản phẩm cô bán. Tuy nhiên, khác với công nhân nhà máy làm việc theo ca cố định, Lv luôn trong tình trạng sẵn sàng, liên tục liên lạc với khách hàng quốc tế qua nhiều múi giờ.

Hoàn cảnh của cô phản ánh sự tàn nhẫn của cơ cấu hoa hồng. Sau nhiều tháng trao đổi liên tục với một khách hàng tiềm năng—chia sẻ tin tức, sở thích cá nhân, vấn đề tôn giáo—cuối cùng khách chỉ đặt một pin, mang lại cho Lv chưa đến 2 USD hoa hồng cho công sức tâm lý lớn lao của cô. Rowan Wang, đại diện cho một nhà xuất khẩu thiết bị nông nghiệp, tóm tắt tinh thần làm việc khắt khe này: “nếu còn sống, chúng ta phải trả lời.”

Năm nhân viên bán hàng mô tả những khó khăn trong việc quản lý khách hàng ít giàu có hơn ở thị trường xa lạ. Sự thiếu tinh vi của khách hàng còn gây ra nhiều rắc rối hơn: năm người trong số họ đã gặp phải các hành vi xâm phạm và đề nghị không phù hợp từ các liên hệ quốc tế. Một phân tích trên mạng xã hội về 100 bài đăng liên quan đến xuất khẩu hàng đầu của RedNote trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến giữa tháng 1 đã phát hiện 37 bài đăng phản ánh các phàn nàn về căng thẳng công việc, cùng với 6 bài khác ghi nhận các tương tác không chuyên nghiệp từ khách hàng.

Bối cảnh kinh tế rộng lớn hơn: Lợi nhuận giảm khi khối lượng tăng

Mingwei Liu, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Công việc và Việc làm Toàn cầu tại Đại học Rutgers, đặt những khó khăn cá nhân này trong bối cảnh chiến lược xuất khẩu vĩ mô của Trung Quốc. Ông giải thích rằng các thị trường thay thế vốn dĩ dựa trên các doanh nghiệp theo mô hình khối lượng lớn, lợi nhuận thấp. Thành công trong các phân khúc này đòi hỏi các công ty phải kéo dài thời hạn thanh toán và chấp nhận rủi ro vỡ nợ cao—những điều kiện hoàn toàn không phù hợp với phúc lợi của người lao động.

“Chuyển hướng thị trường này làm tăng cường độ lao động, gánh nặng tâm lý và sự không chắc chắn về thu nhập của nhân viên bán hàng xuất khẩu,” Liu nhận định. Áp lực này không chỉ giới hạn ở cơ chế trả lương; các công ty còn liên tục gây áp lực lên các đại lý bán hàng khi biên lợi nhuận co lại, tạo ra một áp lực cộng hưởng giữa mục tiêu tồn tại của doanh nghiệp và phúc lợi của người lao động.

Câu hỏi về tính bền vững: Liệu tăng trưởng dựa vào xuất khẩu có thể duy trì?

Chen Bo, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Đông Á của Đại học Quốc gia Singapore, đặt câu hỏi liệu thành công đa dạng hóa năm 2025 có phải là một quỹ đạo bền vững hay chỉ là quá tải không bền vững. Các nhà kinh tế lâu nay đã lập luận rằng Trung Quốc cần phát triển tiêu dùng nội địa để thoát khỏi chu kỳ giảm phát. Thay vào đó, nhu cầu nội bộ yếu ớt duy trì trạng thái cạnh tranh khốc liệt giữa các nhà sản xuất Trung Quốc để chiếm lĩnh thị trường nước ngoài—tạo ra dòng thu nhập nhưng đồng thời làm giảm lợi nhuận một cách có hệ thống.

“Trung Quốc không thể duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững chỉ dựa vào thị trường nước ngoài,” Chen nhấn mạnh. Những khó khăn mà các nhân viên bán hàng tuyến đầu ghi nhận có thể là dấu hiệu của những thách thức cấu trúc sâu xa hơn. Khi các công ty hoạt động với biên lợi nhuận rất mỏng cố gắng mở rộng khách hàng trong các thị trường ít tinh vi, giá cả và sự cạnh tranh khốc liệt sẽ đẩy gánh nặng lên người lao động qua các yêu cầu lao động gia tăng, mức lương bị nén chặt và sự không chắc chắn ngày càng tăng.

Sự khác biệt giữa thặng dư thương mại kỷ lục của Trung Quốc và điều kiện ngày càng tồi tệ của các nhân viên bán hàng xuất khẩu cho thấy rằng, đằng sau các số liệu kinh tế chính thức, còn tồn tại một thực tế phức tạp hơn: một hệ thống tối ưu hóa về khối lượng nhưng hy sinh tính bền vững, và phân chia gánh nặng không công bằng cho những người thực hiện các giao dịch bán hàng ở cấp độ cơ bản nhất.