Vượt ra ngoài kỹ thuật số: Làm thế nào nghệ thuật NFT đã biến đổi quyền sở hữu sáng tạo và giá trị

Khái niệm về nghệ thuật NFT đã cách mạng hóa cách các nhà sáng tạo kiếm tiền từ nội dung kỹ thuật số và cách các nhà sưu tập suy nghĩ về quyền sở hữu trong kỷ nguyên số. Dù bạn tò mò về thị trường mới nổi này hay đang xem xét tham gia, việc hiểu các nguyên tắc cơ bản là điều cần thiết để điều hướng trong bối cảnh đang phát triển này.

Sự trỗi dậy của Nghệ thuật NFT: Từ ẩn danh đến các giao dịch trị giá hàng triệu đô la

Khoảnh khắc đột phá đến vào năm 2021 khi nghệ sĩ kỹ thuật số Beeple bán một tác phẩm với giá 69,3 triệu đô la, thu hút sự chú ý toàn cầu và xác nhận nghệ thuật NFT như một lĩnh vực đầu tư nghiêm túc. Những gì từng bị xem là thử nghiệm nhanh chóng biến thành một ngành công nghiệp thu hút các tổ chức lớn—Sotheby’s tổ chức đấu giá NFT đầu tiên vào tháng 4 năm 2021, thu về 16,8 triệu đô la trong vòng ba ngày với tác phẩm của nghệ sĩ Pak. Thậm chí nhà sáng lập Twitter Jack Dorsey cũng tham gia, bán tweet đầu tiên của mình dưới dạng NFT với giá 2,9 triệu đô la.

Sự tăng trưởng bùng nổ này không phải là ngẫu nhiên. Lần đầu tiên trong lịch sử sáng tạo kỹ thuật số, các nghệ sĩ có thể chứng minh tính xác thực, thiết lập tính khan hiếm và nhận phần thưởng liên tục từ tác phẩm của họ—những khả năng mà thị trường nghệ thuật vật lý đã hoàn thiện, nhưng thị trường kỹ thuật số vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện.

Nền tảng: Hiểu về Tài sản Kỹ thuật số Độc nhất và Cách Nghệ thuật NFT Hoạt động

Về cơ bản, nghệ thuật NFT hoạt động dựa trên nguyên tắc: tính độc nhất trong một phương tiện có thể sao chép. Token không thể thay thế (NFT) khác biệt so với tiền mã hóa như Bitcoin, vốn có thể thay thế (một đơn vị bằng một đơn vị khác). Mỗi NFT mang một chữ ký kỹ thuật số duy nhất được ghi nhận trên blockchain như Ethereum, khiến không thể có hai NFT giống hệt nhau.

Khi bạn sở hữu một tác phẩm nghệ thuật NFT, bạn sở hữu một token được xác thực kỹ thuật số đại diện cho quyền sở hữu, không nhất thiết là tệp kỹ thuật số gốc. Sự phân biệt này rất quan trọng: blockchain duy trì một hồ sơ bất biến về lịch sử sở hữu, thông tin về người sáng tạo và chi tiết giao dịch. Công nghệ đằng sau quá trình này dựa trên hợp đồng thông minh—mã tự thực thi tự động chuyển nhượng quyền sở hữu và phân phối phí bản quyền theo các quy tắc đã định trước.

Quá trình tạo ra, gọi là “minting”, liên quan đến việc tải lên tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số lên một mạng blockchain, thường là Ethereum, và gắn nó vào một hồ sơ bất biến. Trong quá trình này, khóa công khai của người sáng tạo trở thành liên kết vĩnh viễn với token, cho phép nghệ sĩ nhận phần trăm bản quyền mỗi khi tác phẩm được bán lại. Ví dụ, nền tảng Foundation áp dụng mức phí 10% trên các giao dịch bán lại, trong khi một số nền tảng như Euler Beats Originals cung cấp 8%.

Nghệ thuật NFT tồn tại trên nhiều phương tiện và loại tài sản khác nhau: tranh kỹ thuật số, video nổi bật, GIF, âm nhạc, bất động sản ảo, trang phục trong trò chơi điện tử, bộ sưu tập, và giày thiết kế. Sự đa dạng của các loại có thể trở thành nghệ thuật NFT cho thấy công nghệ này linh hoạt trong việc thể hiện giá trị qua các lĩnh vực sáng tạo khác nhau.

Tham gia Thị trường Nghệ thuật NFT: Hướng dẫn Thực tế cho Nhà sáng tạo và Nhà sưu tập

Đối với Nghệ sĩ và Nhà sáng tạo

Trước đây, các nghệ sĩ kỹ thuật số dựa vào trung gian—phòng trưng bày, nền tảng phát trực tuyến hoặc nhà xuất bản—để tiếp cận khán giả và kiếm tiền từ tác phẩm của mình. Nghệ thuật NFT loại bỏ rào cản này bằng cách cho phép các giao dịch trực tiếp giữa nhà sáng tạo và nhà sưu tập qua các nền tảng phi tập trung.

Các nghệ sĩ có thể mint và bán tác phẩm của mình trên các thị trường như OpenSea, SuperRare, Foundation, VIV3, NFT ShowRoom, và Axie Marketplace. Quá trình này yêu cầu ba thành phần: ví kỹ thuật số phù hợp với mạng blockchain, tiền mã hóa (thường là Ethereum hoặc Solana) để trả phí minting, và chính tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số.

Sau khi mint, nhà sáng tạo trả phí nền tảng để niêm yết tác phẩm và đôi khi có cơ hội được nổi bật trên trang chủ. Điểm hay của mô hình này là khả năng mở rộng—một tác phẩm có thể được bán toàn cầu mà không bị giới hạn về sản xuất vật lý, và blockchain đảm bảo nghệ sĩ nhận phần trăm từ mỗi lần bán lại qua hợp đồng thông minh tự động.

Đối với Nhà sưu tập và Nhà đầu tư

Nhà sưu tập nghệ thuật NFT hoạt động trong một thị trường mang tính đầu cơ, nơi giá trị phụ thuộc vào tính khan hiếm, danh tiếng của nghệ sĩ và xu hướng cầu thị. Như Beeple đã giải thích trong một podcast của School of Motion: “Giá trị là do tính khan hiếm, và người khác muốn nó. Chỉ vậy thôi. Nếu không ai muốn, sẽ không có giá trị.”

Nhà sưu tập mua nghệ thuật NFT với kỳ vọng rằng giá trị sẽ tăng theo thời gian, tạo điều kiện cho việc bán lại có lợi nhuận. Thành công đòi hỏi phải hiểu rõ xu hướng thị trường, nghiên cứu giá sàn của các bộ sưu tập và khối lượng giao dịch, cũng như xác định các nghệ sĩ hoặc dự án mới nổi có khả năng được chấp nhận rộng rãi. Để tham gia, nhà sưu tập cần có ví kỹ thuật số đã nạp tiền bằng tiền mã hóa phù hợp—Ethereum hoặc Solana chiếm ưu thế trên thị trường—và truy cập các thị trường NFT để duyệt, nghiên cứu và thực hiện giao dịch.

Tại sao Nghệ thuật NFT lại quan trọng: Thúc đẩy Thị trường và Tự do Sáng tạo

Sự hợp pháp của nghệ thuật NFT đã được thúc đẩy khi các tổ chức nghệ thuật uy tín công nhận tiềm năng của nó. Các nhà đấu giá như Sotheby’s và Christie’s, vốn đã kiểm soát thị trường nghệ thuật cao cấp trong nhiều thế kỷ, đã mở rộng sang nghệ thuật kỹ thuật số. Sự chấp nhận này báo hiệu rằng nghệ thuật NFT không phải là bong bóng đầu cơ mà là một loại tài sản mới nổi có ứng dụng thực tế.

Ngoài sự xác nhận của các tổ chức, nghệ thuật NFT còn quan trọng vì nó dân chủ hóa quyền sở hữu nghệ thuật và giải quyết một vấn đề cốt lõi trong thời đại kỹ thuật số: chứng minh tính xác thực và tính khan hiếm của nội dung có thể sao chép vô hạn. Trong thời đại nghệ thuật do AI tạo ra và văn hóa “sao chép-dán”, NFT cung cấp bằng chứng mã hóa về tính nguyên bản và theo dõi chuyển nhượng quyền sở hữu, định hình lại kinh tế sáng tạo.

Thị trường hấp dẫn bởi khả năng tiếp cận. Các nhà sáng tạo kỹ thuật số vô danh giờ đây có thể đạt được thành công tài chính trước đây chỉ dành cho các nghệ sĩ có đại diện phòng trưng bày. Thị trường thứ cấp—việc bán lại tạo ra phí bản quyền cho nghệ sĩ gốc—tạo ra nguồn thu nhập bền vững. Các cơ chế này đảo ngược nền kinh tế sáng tạo truyền thống, nơi các nghệ sĩ chủ yếu thu lợi từ doanh thu ban đầu còn trung gian hưởng lợi từ các giao dịch thứ cấp.

Sự phát triển của Nghệ thuật NFT: Những gì tiếp theo trong Kinh tế Sáng tạo Kỹ thuật số

Thị trường đã trải qua một đợt điều chỉnh mạnh vào năm 2022 khi giá NFT sụt giảm cùng với sự suy thoái chung của tiền mã hóa, khiến hàng tỷ đô la giá trị bốc hơi trong vòng vài tháng. Chu kỳ hype bị thu hẹp đáng kể, nhiều người tuyên bố nghệ thuật NFT đã chết. Tuy nhiên, câu chuyện này đã thay đổi khi giá tiền mã hóa gần đây phục hồi và thị trường trở lại quan tâm.

Giai đoạn tiếp theo của sự phát triển nghệ thuật NFT nhấn mạnh đổi mới trải nghiệm vượt ra ngoài hình ảnh tĩnh. Nghệ thuật do AI tạo ra đang định hình lại khả năng sáng tạo, trong khi thực tế ảo và trải nghiệm tương tác đang mở rộng cách NFT nghệ thuật có thể được trải nghiệm và định giá. Những tiến bộ công nghệ này cho thấy nghệ thuật NFT đang chuyển mình từ các bộ sưu tập mang tính mới lạ sang các phương tiện sáng tạo tinh vi tích hợp công nghệ mới nổi.

Dù nghệ thuật NFT có đạt được mức định giá như trước hay không, hạ tầng đã trở thành vĩnh viễn. Công nghệ hiện nay cho phép thể hiện sáng tạo mà trước đây không thể thực hiện, mang lại quyền kiểm soát chưa từng có cho các nghệ sĩ về phân phối, quyền sở hữu và thu nhập. Khi các tiêu chuẩn trưởng thành và công nghệ ngày càng cải thiện, nghệ thuật NFT có khả năng tiếp tục phát triển thay vì biến mất—một minh chứng cho việc giải quyết các vấn đề thực tế trong kinh tế sáng tạo kỹ thuật số chứ không chỉ là đầu cơ thuần túy.

Các câu hỏi phổ biến về Nghệ thuật NFT

NFT nghệ thuật là gì và hoạt động như thế nào?

NFT nghệ thuật là sự sáng tạo kỹ thuật số đã được token hóa trên blockchain với định danh duy nhất, cho phép nghệ sĩ xác lập nguồn gốc, duy trì quyền sở hữu và nhận phần thưởng qua các giao dịch bán và bán lại. Blockchain ghi lại tất cả các giao dịch một cách minh bạch, loại bỏ mọi mơ hồ về quyền sở hữu.

Các bước nghệ sĩ thực hiện để tạo và kiếm tiền từ NFT nghệ thuật là gì?

Nghệ sĩ tạo tác phẩm kỹ thuật số, sau đó token hóa bằng cách mint trên nền tảng blockchain như Ethereum, gán một định danh duy nhất liên kết với địa chỉ blockchain cụ thể. Sau khi mint, tác phẩm được niêm yết trên các thị trường NFT, nơi quyền sở hữu được chuyển giao qua các giao dịch tiền mã hóa, với phần thưởng tự động gửi về cho nghệ sĩ gốc mỗi khi tác phẩm được bán lại.

NFT nghệ thuật có phải là một khoản đầu tư hợp lý không?

Giống như tất cả các tài sản liên quan đến tiền mã hóa, NFT nghệ thuật mang tính đầu cơ cao—có khả năng tăng giá đáng kể hoặc giảm giá nhanh chóng. Tham gia sinh lời đòi hỏi kiến thức sâu về thị trường, nghiên cứu nghệ sĩ và dự án, cũng như hiểu rõ các chu kỳ thị trường rộng lớn hơn. Có khả năng mang lại lợi nhuận lớn, nhưng cũng có thể mất toàn bộ vốn.

Tại sao các nhà phê bình lại xem nghệ thuật NFT gây tranh cãi?

Phê bình xuất phát từ nhiều góc độ: một số cho rằng NFT nghệ thuật tạo ra tính khan hiếm giả tạo quanh nội dung kỹ thuật số vốn nên được chia sẻ tự do, đặt câu hỏi liệu việc đăng ký trên blockchain có thực sự tạo ra giá trị nghệ thuật chân chính hay không. Những người khác chỉ ra chi phí môi trường của các mạng blockchain hoặc phản đối việc nghệ thuật kỹ thuật số bán hàng triệu đô la trong khi các nghệ sĩ truyền thống gặp khó khăn tài chính. Những mâu thuẫn này phản ánh các cuộc tranh luận rộng hơn về giá trị nghệ thuật, tính xác thực và vai trò của công nghệ trong kinh tế sáng tạo.

Người mới bắt đầu nên bắt đầu từ đâu nếu muốn mua hoặc tạo nghệ thuật NFT?

Người tham gia tiềm năng nên bắt đầu bằng cách sở hữu một ví kỹ thuật số phù hợp, nạp tiền vào đó bằng tiền mã hóa (thường là Ethereum hoặc Solana qua các sàn tập trung), và truy cập các thị trường NFT như OpenSea. Từ đó, họ có thể khám phá các bộ sưu tập và nghệ sĩ, đồng thời các nhà sáng tạo có thể nghiên cứu các yêu cầu của nền tảng để phát hành tác phẩm của mình.