Những quốc gia nào có đồng tiền có giá trị thấp nhất trong thị trường toàn cầu ngày nay

Khi bàn về quốc gia có giá trị tiền tệ thấp nhất, chúng ta đang xem xét sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố kinh tế, áp lực địa chính trị và các quyết định chính sách tiền tệ. Dựa trên dữ liệu năm 2023, một thứ hạng rõ ràng về các quốc gia có đồng tiền giao dịch ở mức yếu nhất so với các chuẩn mốc lớn như đô la Mỹ đã hình thành. Hiểu rõ lý do tại sao một số quốc gia lại gặp phải sự mất giá tiền tệ như vậy phản ánh những chân lý sâu hơn về cấu trúc kinh tế và những thách thức của họ.

Hiểu về tỷ giá hối đoái và định giá tiền tệ

Trước khi xác định quốc gia nào có đồng tiền thấp nhất, cần nắm rõ cách xác định giá trị tiền tệ. Hệ thống tiền tệ toàn cầu hoạt động qua các cặp tiền tệ—khi bạn đổi tiền của quốc gia này lấy tiền của quốc gia khác, bạn đang tham gia vào thị trường ngoại hối. Hầu hết các đồng tiền là “thả nổi”, nghĩa là giá trị của chúng dao động dựa trên cung cầu. Một số khác được “neo” theo tỷ giá cố định so với đồng tiền khác, như đô la.

Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng cơ bản đến thương mại quốc tế. Đồng tiền mạnh hơn làm cho hàng nhập khẩu rẻ hơn cho người tiêu dùng nhưng hàng xuất khẩu đắt hơn. Ngược lại, đồng tiền yếu hơn giúp tăng khả năng cạnh tranh xuất khẩu nhưng làm tăng chi phí nhập khẩu. Những động thái này tạo ra cơ hội và thách thức cho mọi nền kinh tế, giải thích tại sao một số quốc gia liên tục gặp phải sự yếu kém của tiền tệ trong khi các quốc gia khác duy trì sự ổn định tương đối.

Các yếu tố kinh tế thúc đẩy sự yếu kém của tiền tệ

Các quốc gia có đồng tiền giá trị thấp nhất thường có đặc điểm chung: lạm phát cao, trừng phạt kinh tế, bất ổn chính trị hoặc các điểm yếu cấu trúc kinh tế. Những yếu tố này tạo thành vòng xoáy giảm giá trị tiền tệ—khi tiền mất giá, hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ, lạm phát tăng tốc, và đồng tiền càng yếu hơn nữa. Hiểu rõ mô hình này rất quan trọng để trả lời câu hỏi quốc gia nào có đồng tiền thấp nhất tại bất kỳ thời điểm nào.

Nhiều lực lượng liên kết làm yếu tiền tệ ở các khu vực khác nhau. Các lệnh trừng phạt kinh tế có thể đẩy giá trị đồng tiền của một quốc gia xuống nhân tạo bằng cách hạn chế thương mại quốc tế. Bất ổn chính trị làm giảm đầu tư nước ngoài và dòng vốn chảy vào. Nợ nước ngoài lớn rút hết dự trữ ngoại tệ. Lạm phát cao làm mất giá sức mua nhanh hơn so với các đồng tiền của đối thủ. Phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên, cơ sở hạ tầng yếu kém và các vấn đề quản trị còn làm trầm trọng thêm các vấn đề này.

Iran: Quốc gia có đồng tiền thấp nhất thế giới

Rial Iran giữ vị trí là đồng tiền yếu nhất toàn cầu, với 1 rial trị khoảng 0,000024 đô la, hoặc cần khoảng 42.300 rials để đổi lấy 1 đô la Mỹ (dựa trên dữ liệu 2023). Sự yếu kém cực đoan này bắt nguồn từ hàng thập kỷ bị trừng phạt kinh tế—đầu tiên do Mỹ áp đặt từ năm 2018, sau đó là các lệnh trừng phạt lặp lại từ Liên minh châu Âu. Những áp lực bên ngoài này đã tàn phá khả năng Iran tiến hành thương mại quốc tế bình thường.

Ngoài ra, Iran còn phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế nội bộ. Tỷ lệ lạm phát hàng năm vượt quá 40%, phản ánh sự quản lý tiền tệ yếu kém và áp lực kinh tế bên ngoài. Bất ổn chính trị càng làm tăng thêm sự không chắc chắn, làm giảm đầu tư trong và ngoài nước. Ngân hàng Thế giới mô tả triển vọng kinh tế Iran là đối mặt với “rủi ro đáng kể,” một cách nói bóng gió về một nền kinh tế gặp nhiều khó khăn. Đối với người dân Iran, điều này có nghĩa là tiền tiết kiệm mất giá nhanh chóng, và việc tiếp cận hàng hóa hoặc dịch vụ ngoại nhập trở nên quá đắt đỏ.

Các đồng tiền Đông Nam Á: Việt Nam, Lào và những thách thức

Đồng đồng Việt Nam đứng thứ hai về mức yếu nhất thế giới, với 1 đồng tương đương khoảng 0,000043 đô la, hoặc khoảng 23.485 đồng đổi lấy 1 đô la vào năm 2023. Dù Việt Nam nổi tiếng là một nền kinh tế đang lên và là một trong những quốc gia phát triển năng động của châu Á, đồng tiền của nước này đã yếu đi do lĩnh vực bất động sản gặp khó khăn, hạn chế đầu tư nước ngoài và xuất khẩu chậm lại. Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới ghi nhận Việt Nam đã “chuyển mình từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành một quốc gia có thu nhập trung bình thấp,” cho thấy tiềm năng phục hồi tiền tệ nếu các cải cách cấu trúc được thực hiện hiệu quả.

Lào, quốc gia láng giềng phía tây của Việt Nam, còn gặp nhiều khó khăn hơn về tiền tệ. Kip Lào đứng thứ ba về giá trị thấp nhất thế giới, với 1 kip trị khoảng 0,000057 đô la, hoặc khoảng 17.692 kip đổi lấy 1 đô la. Lào đối mặt với tăng trưởng kinh tế chậm, gánh nặng nợ nước ngoài nặng nề và lạm phát giá hàng hóa mà chính phủ chưa thể kiểm soát hiệu quả. Hội đồng Quan hệ Đối ngoại nhận định rằng “những nỗ lực gần đây của chính phủ nhằm kiểm soát lạm phát, nợ và đồng tiền sụt giảm của đất nước đã bị xem là thiếu cân nhắc và phản tác dụng,” cho thấy các sai lầm chính sách có thể đẩy nhanh sự mất giá của tiền tệ.

Các đồng tiền châu Phi: Tài nguyên so với ổn định kinh tế

Nhiều quốc gia châu Phi xuất hiện trong danh sách tiền tệ yếu nhất mặc dù sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, phản ánh một nghịch lý quan trọng: tài nguyên không thể đảm bảo sức mạnh tiền tệ nếu không có quản lý kinh tế vững vàng và ổn định chính trị.

Leone Sierra Leone xếp thứ tư về độ yếu, cần khoảng 17.665 leone để đổi lấy 1 đô la. Quốc gia Tây Phi này đối mặt với nhiều thách thức tàn phá: lạm phát vượt quá 43% năm 2023, hậu quả của dịch Ebola những năm 2010, chấn thương còn sót lại từ nội chiến trước đó, bất ổn chính trị lan rộng và tham nhũng tràn lan. Những vấn đề này đã làm suy yếu đồng tiền và nền kinh tế. Ngân hàng Thế giới cho rằng khó khăn kinh tế của Sierra Leone là do “các cú sốc toàn cầu và trong nước xảy ra đồng thời,” cho thấy các nền kinh tế dễ tổn thương phải đối mặt với nhiều áp lực cùng lúc.

Guinea, quốc gia có trữ lượng vàng và kim cương lớn, vẫn nằm trong top 10 đồng tiền yếu nhất thế giới, với 1 franc Guinea trị khoảng 0,000116 đô la, hoặc khoảng 8.650 franc đổi lấy 1 đô la. Dù sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào, lạm phát cao gần 10% năm 2022, buôn bán ma túy và rửa tiền đã làm giảm giá trị đồng franc Guinea cũng như nền kinh tế chung. Bất ổn chính trị chống lại các chính quyền quân sự và dòng người tị nạn từ các nước láng giềng càng làm trầm trọng thêm tình hình. The Economist Intelligence Unit dự báo rằng “bất ổn chính trị và tăng trưởng toàn cầu chậm lại sẽ giữ cho hoạt động kinh tế của Guinea dưới tiềm năng” trong năm 2023 và các năm tới.

Áp lực từ Trung Đông và Nam Á

Pound Lebanon là đồng tiền thứ năm yếu nhất thế giới, với 1 pound trị khoảng 0,000067 đô la, hoặc khoảng 15.012 pound đổi lấy 1 đô la tính đến năm 2023. Lebanon đã trải qua mức thấp lịch sử vào tháng 3 năm 2023, phản ánh nền kinh tế đang rơi tự do. Quốc gia này đang đối mặt với suy thoái sâu, tỷ lệ thất nghiệp kỷ lục, khủng hoảng ngân hàng kéo dài, hỗn loạn chính trị và lạm phát phi mã, giá cả tăng khoảng 171% trong năm 2022. Quỹ Tiền tệ Quốc tế cảnh báo vào tháng 3 năm 2023 rằng “Lebanon đang đứng trước ngã rẽ nguy hiểm, nếu không có các cải cách nhanh chóng, sẽ rơi vào khủng hoảng không hồi kết.” Đối với người dân Lebanon, sự sụp đổ của tiền tệ có nghĩa là người bình thường không thể mua nổi các nhu yếu phẩm hoặc giữ tiền tiết kiệm bằng đồng nội tệ của mình.

Indonesia, quốc gia đông dân thứ tư thế giới, có thể tưởng tượng sẽ duy trì sức mạnh tiền tệ, nhưng rupiah Indonesia xếp thứ sáu trong danh sách các đồng tiền yếu nhất thế giới. 1 rupiah khoảng 0,000067 đô la, hoặc khoảng 14.985 rupiah đổi lấy 1 đô la. Dân số lớn và quy mô kinh tế của Indonesia không thể bảo vệ khỏi sự mất giá do các yếu tố kinh tế khu vực gây ra. Mặc dù trong năm 2023, rupiah thể hiện sức mạnh tương đối so với một số đồng tiền châu Á, các năm trước đó đã chứng kiến sự mất giá đáng kể. IMF cảnh báo rằng suy thoái kinh tế toàn cầu có thể làm tăng áp lực lên rupiah và các đồng tiền mới nổi khác.

Các ngoại lệ ở Trung Á và Nam Mỹ

Som Uzbekistan là đồng tiền của Trung Á gặp nhiều khó khăn, xếp thứ bảy trong danh sách yếu nhất thế giới. 1 som khoảng 0,000088 đô la, cần khoảng 11.420 som để đổi lấy 1 đô la. Dù Uzbekistan đã thực hiện các cải cách kinh tế từ năm 2017, đồng som vẫn yếu do tăng trưởng chậm, lạm phát cao, thất nghiệp cao và tham nhũng hệ thống. Fitch Ratings nhận định vào tháng 3 năm 2023 rằng “dù nền kinh tế Uzbekistan đã thể hiện khả năng chống chịu trước các tác động từ chiến tranh Ukraine và các lệnh trừng phạt Nga, nhưng vẫn còn nhiều bất định về các rủi ro này.”

Paraguay là ví dụ của Nam Mỹ về đồng tiền yếu mặc dù có nguồn thủy điện dồi dào. Guarani Paraguay xếp thứ chín về độ yếu, với 1 guarani trị khoảng 0,000138 đô la, hoặc khoảng 7.241 guarani đổi lấy 1 đô la. Dù sở hữu công suất thủy điện lớn cung cấp năng lượng cho quốc gia, Paraguay chưa thể chuyển đổi lợi thế tài nguyên này thành sức mạnh kinh tế. Lạm phát gần 10% năm 2022, buôn bán ma túy và rửa tiền đã làm loãng giá trị đồng tiền cũng như nền kinh tế chung. IMF nhận định rằng “triển vọng kinh tế trung hạn của Paraguay vẫn tích cực,” nhưng rủi ro từ suy thoái toàn cầu và thời tiết cực đoan vẫn còn hiện hữu.

Franc Guinea và các đồng tiền khác

Franc Guinea xếp thứ tám trong danh sách các đồng tiền yếu nhất thế giới, với 1 franc trị khoảng 0,000116 đô la, tương đương khoảng 8.650 franc đổi lấy 1 đô la. Shilling Uganda đứng thứ mười về độ yếu, khoảng 0,000267 đô la, hoặc khoảng 3.741 shilling đổi lấy 1 đô la. Dù giàu dầu mỏ, vàng và cà phê, nhưng tăng trưởng kinh tế không ổn định, nợ nần lớn và bất ổn chính trị đã làm yếu đồng shilling. CIA nhận định Uganda “đối mặt với nhiều thách thức có thể ảnh hưởng đến ổn định tương lai, bao gồm tăng dân số bùng nổ, hạn chế về năng lượng và hạ tầng, tham nhũng, thiếu các thể chế dân chủ phát triển và các vấn đề về nhân quyền.”

Mô hình chung đằng sau sự yếu kém của tiền tệ

Khi phân tích các quốc gia có đồng tiền thấp nhất, các mô hình rõ ràng xuất hiện. Các quốc gia có đồng tiền yếu thường chia sẻ nhiều điểm yếu: bất ổn chính trị, trừng phạt kinh tế, lạm phát cao, nợ nước ngoài lớn hoặc quản lý yếu kém. Các quốc gia xếp thấp nhất về sức mạnh tiền tệ thường gặp phải đồng thời nhiều trong số các thách thức này, tạo ra các tác động tiêu cực cộng hưởng đối với đơn vị tiền tệ của họ. Hiểu rõ các mối liên hệ này cho thấy sự yếu kém của tiền tệ phản ánh các thực tế kinh tế và chính trị sâu xa hơn chứ không chỉ xảy ra trong một phạm vi riêng lẻ.