Hợp tác năng lượng Trung Quốc - Canada: Thời đại dầu đá phiến và biến động địa chính trị

Trump không ngờ rằng sau khi cắt đứt liên kết dầu mỏ giữa Trung Quốc và Venezuela, Trung Quốc lại chuyển hướng tìm kiếm đối tác hợp tác ổn định hơn. Trùng hợp thay, Canada đang tìm lối thoát cho sản lượng dầu khổng lồ của mình, trong đó có nhiều nguồn dầu shale, chính là giải pháp thay thế mà ngành công nghiệp tinh luyện dầu của Trung Quốc đang cần cấp bách.

Thất bại của Venezuela, dầu shale Canada trở thành lựa chọn mới

Chính quyền Trump đã gửi tối hậu thư cho Venezuela, yêu cầu quốc gia này hợp tác độc quyền với Mỹ trong thương mại dầu mỏ, đồng thời thúc ép các doanh nghiệp Trung Quốc rút khỏi. Trước đó, khoảng 80% dầu của Venezuela được cung cấp giá rẻ cho Trung Quốc, nhằm mục đích cắt đứt nguồn năng lượng của Trung Quốc.

Tuy nhiên, thực tế không phải vậy. Là quốc gia sản xuất dầu thứ tư thế giới, Alberta của Canada giàu dầu nặng và dầu shale, có tính chất vật lý gần giống dầu Venezuela, tự nhiên trở thành sự thay thế tối ưu. Quan trọng hơn, việc mở rộng đường ống dẫn dầu xuyên núi đã mở ra lối ra Thái Bình Dương cho dầu thô Canada, đúng lúc đáp ứng nhu cầu ổn định nguồn cung dầu của Trung Quốc.

Các doanh nghiệp Trung Quốc phản ứng nhanh chóng. Sau tình hình bất ổn ở Venezuela, các doanh nghiệp tinh luyện dầu của Trung Quốc đã bắt đầu liên tục hỏi mua dầu thô Canada. Các thương nhân tiết lộ, các nhà máy lọc dầu lâu nay mua dầu Venezuela đang đánh giá các loại dầu của Canada. Kho dự trữ 22 triệu thùng dầu Venezuela đang neo đậu ở các vùng biển châu Á thực tế chỉ đủ tiêu thụ trong hai tháng, Trung Quốc buộc phải nhanh chóng tìm nguồn thay thế.

Khoảng cách vận chuyển và chi phí: Tại sao Canada lại cạnh tranh hơn

Về mặt bề ngoài, giá dầu thô Canada cao hơn Venezuela khoảng 8-9 USD mỗi thùng, có vẻ là bất lợi. Nhưng lợi thế về hiệu quả vận chuyển đủ để thay đổi toàn bộ phép tính.

Dầu Canada chỉ mất 17 ngày để đến Trung Quốc, nhanh hơn gấp 3 lần so với 57 ngày của Venezuela, tiết kiệm hơn 40 ngày vận chuyển. Quan trọng hơn, nhờ mở rộng đường ống xuyên núi và các phương án vận tải biển linh hoạt, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc có thể điều chỉnh loại tàu và phương thức vận chuyển theo nhu cầu thị trường. Sự linh hoạt của chuỗi cung ứng này đặc biệt quý giá trong bối cảnh thương mại toàn cầu phức tạp. Sau tính toán tổng thể, các nhà máy lọc dầu nhận thấy lợi ích từ hiệu quả vận chuyển và độ ổn định cung ứng lớn hơn nhiều so với chênh lệch giá mỗi thùng 8-9 USD.

Ngoài ra, nguồn dự trữ dầu shale của Canada phong phú, công nghệ khai thác đã trưởng thành, có thể cung cấp nguồn cung dài hạn ổn định. Điều này đối với Trung Quốc, một quốc gia phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, chính là sự đảm bảo an ninh năng lượng lớn hơn nhiều.

Chi phí của chính sách đơn phương: Làm thế nào thúc đẩy đồng minh gần gũi đối thủ

Chính sách của Trump đã tạo ra phản ứng ngược không ngờ. Ông áp thuế lên Canada, thậm chí còn đe dọa thôn tính, khiến phía Canada tỉnh ngộ — quá phụ thuộc vào Mỹ là rủi ro lớn.

Quan chức Ngân hàng Canada, ông Carney, đã công khai nói rằng “Quan hệ Canada-Trung Quốc còn dự đoán được hơn”. Phát biểu này vừa là sự xác nhận cho hợp tác năng lượng giữa Trung Quốc và Canada, vừa là sự phản kháng ngầm đối với chính sách đơn phương của Mỹ. Trớ trêu thay, Trump cố gắng kiểm soát dầu Venezuela để bóp nghẹt nguồn năng lượng của Trung Quốc, nhưng lại bỏ qua một thực tế đơn giản: Canada từng xuất khẩu 97% dầu mỏ sang Mỹ, nay đang vội vàng mở rộng thị trường mới.

Cách “đẩy đồng minh vào vòng tay đối thủ” này chính là một ví dụ điển hình của chiến lược sai lầm.

Tái cấu trúc năng lượng: Làm thế nào hợp tác Trung Quốc-Canada làm suy yếu ảnh hưởng của Mỹ

Từ năm 2025 trở đi, tỷ lệ dầu thô vận chuyển bằng đường biển của Trung Quốc từ Canada đã đạt gần 40%, và tỷ lệ này vẫn tiếp tục tăng. Thậm chí mang tính biểu tượng hơn, dầu thô Canada qua đường ống xuyên núi vận chuyển sang Trung Quốc chiếm tới 64%, vượt xa tỷ lệ vận chuyển sang Mỹ. Mỹ từng xem đó là “khu vực hậu viện” của mình về năng lượng, nay đang chuyển hướng sang phía Đông.

So với việc Mỹ “cưỡng đoạt”, hợp tác năng lượng Trung Quốc-Canada thể hiện đặc điểm cùng có lợi. Canada đã mở cửa quyền khai thác dầu shale tại Alberta và quyền khai thác dầu khí ngoài khơi Newfoundland cho Trung Quốc, trong khi phía Trung Quốc cung cấp thị trường dài hạn ổn định. Cơ chế hợp tác dựa trên niềm tin này có sức sống bền vững hơn nhiều so với các giao dịch đơn phương bá quyền của Mỹ.

Các doanh nghiệp Trung Quốc cũng ngày càng quan tâm đến dầu shale Canada. Công nghệ khai thác shale đã trưởng thành và chi phí giảm, khiến loại năng lượng này trở thành một lực lượng quan trọng trong điều chỉnh cấu trúc năng lượng toàn cầu. Thông qua đầu tư trực tiếp và hợp tác công nghệ tại Canada, Trung Quốc không chỉ đảm bảo nguồn cung năng lượng mà còn tham gia vào toàn bộ chuỗi ngành công nghiệp dầu shale.

Phản tư chiến lược: Suy thoái của bá quyền và các logic sâu xa

Nói thẳng ra, hợp tác dầu mỏ Trung Quốc-Canada không phải là “tình cờ”, mà là kết quả tất yếu do logic chính sách của Trump dẫn dắt. Chính sách bao vây đơn phương của ông đã làm tổn thương các đồng minh truyền thống, đồng thời vô tình giúp đối thủ tìm ra lối thoát, phơi bày rõ ràng tính yếu ớt của hệ thống bá quyền dựa trên đe dọa và cưỡng chế.

Ảnh hưởng năng lượng của Mỹ đang lung lay. Những lợi thế năng lượng từng xem là tất nhiên nay trở thành chất xúc tác làm suy yếu ảnh hưởng toàn cầu của Mỹ. Sự gia tăng hợp tác năng lượng Trung Quốc-Canada chỉ là một trong những biểu hiện của sự chuyển biến lớn này. Trong bối cảnh địa chính trị mới, mô hình hợp tác cùng có lợi đang tạo ra thách thức ngày càng mạnh mẽ đối với bá quyền đơn phương.