Xếp hạng tiền tệ thấp nhất toàn cầu: Tại sao 10 nền kinh tế này gặp khó khăn với sự mất giá

Khi nói đến thị trường tiền tệ toàn cầu, đồng đô la Mỹ đứng như một chuẩn mực cao vời. Mặc dù không phải chính xác là đồng tiền mạnh nhất (điều này thuộc về đồng dinar của Kuwait), nhưng đồng đô la chiếm tỷ lệ lớn trong thương mại quốc tế và đóng vai trò như thước đo để đánh giá các đồng tiền khác. Tuy nhiên, trên toàn thế giới, còn tồn tại một nhóm đồng tiền khác — những đồng tiền có giá trị thấp nhất trên thị trường toàn cầu — giao dịch chỉ với fractions của một cent. Trong một số trường hợp, bạn cần hàng chục nghìn đơn vị của một đồng tiền yếu chỉ để đổi lấy một đô la Mỹ. Bài viết này xem xét 10 đồng tiền yếu nhất toàn cầu, phân tích lý do tại sao các đồng tiền của các quốc gia này lại mất giá nghiêm trọng như vậy và các lực lượng kinh tế nào thúc đẩy sự mất giá đột ngột này.

Hiểu về Định giá Tiền tệ và Cơ chế Giao dịch

Tất cả các đồng tiền toàn cầu đều giao dịch theo cặp. Khi bạn đổi đô la Mỹ lấy peso Mexico hoặc ngược lại, bạn đang tham gia vào một thị trường liên tục định giá lại một đồng tiền so với đồng tiền khác. Giá trị tương đối đó gọi là tỷ giá hối đoái, và nó dao động dựa trên cung cầu, nhu cầu và các lực lượng vĩ mô rộng lớn hơn.

Hầu hết các đồng tiền được phân loại là “thả nổi”, nghĩa là giá trị của chúng phản ứng linh hoạt theo điều kiện kinh tế. Một số khác là “neo”, được neo cố định vào các điểm tham chiếu ổn định như đô la Mỹ theo tỷ lệ đã định trước. Những biến động tỷ giá này mang lại hậu quả thực tế: khi đô la tăng giá so với rupee của Ấn Độ, khách du lịch Mỹ sẽ có kỳ nghỉ rẻ hơn, trong khi du khách Ấn Độ sẽ thấy chi phí đi lại tại Mỹ quá đắt đỏ. Dữ liệu được trình bày ở đây phản ánh tỷ giá hối đoái năm 2023 được tổng hợp từ Open Exchange và thể hiện tỷ giá tính đến ngày 26 tháng 5 năm 2023, cung cấp một bức tranh tổng quan về định giá tiền tệ trong giai đoạn đó.

10 Đồng Tiền Có Giá Trị Thấp Nhất Thế Giới: Bảng Xếp Hạng Toàn Diện

Trung Đông và Nam Á: Suy Sụp Tiền Tệ Do Các Lệnh Trừng Phạt

1. Đồng Rial Iran (IRR) — Đồng Tiền Thấp Nhất Về Giá Trị

Rial Iran giữ vị trí là đồng tiền thấp nhất thế giới theo đơn vị giá trị, với 1 rial tương đương chỉ 0.000024 đô la (hoặc khoảng 42.300 rial đổi lấy 1 đô la). Sự mất giá cực đoan này bắt nguồn từ nhiều thập kỷ bị trừng phạt kinh tế: các lệnh trừng phạt của Mỹ tái áp dụng năm 2018 kết hợp với các lệnh trừng phạt của Liên minh Châu Âu đã liên tục bóp nghẹt nền kinh tế Iran. Bất ổn chính trị và tỷ lệ lạm phát vượt quá 40% hàng năm đã làm tăng thêm sự yếu kém của đồng tiền này. Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng “rủi ro đối với triển vọng kinh tế của Iran vẫn còn đáng kể,” cho thấy sự mất giá có thể còn tiếp tục kéo dài.

2. Đồng Đồng Việt Nam (VND) — Suy Yếu Trong Bối Cảnh Giảm Sức Mạnh Xuất Khẩu

Đồng tiền có giá trị thấp thứ hai ở châu Á, đồng đồng Việt Nam giao dịch ở mức 0.000043 đô la mỗi đơn vị (23.485 đồng đổi lấy 1 đô la). Mặc dù Việt Nam nổi tiếng là một thị trường mới nổi năng động, đồng tiền của nước này đã gặp phải các khó khăn từ lĩnh vực bất động sản suy giảm, hạn chế đầu tư nước ngoài và giảm đà xuất khẩu. Ngược lại, Ngân hàng Thế giới đồng thời ghi nhận Việt Nam đã “chuyển đổi từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành một quốc gia có thu nhập trung bình thấp,” làm nổi bật sự mâu thuẫn giữa tiến bộ phát triển quốc gia và sức mạnh của đồng tiền.

3. Đồng Kip Lào (LAK) — Nợ Nần và Rủi Ro Giá Cả Hàng Hóa

Xếp thứ ba trong danh sách các đồng tiền yếu nhất thế giới, đồng kip Lào có giá 0.000057 đô la mỗi đơn vị (17.692 kip đổi lấy 1 đô la). Lào, quốc gia không có biển, đã bị tấn công bởi tăng trưởng chậm và các nghĩa vụ nợ nước ngoài không bền vững. Khi kip mất giá, giá nhập khẩu tăng vọt—đặc biệt là dầu mỏ và các hàng hóa toàn cầu—điều này càng làm giảm giá trị của đồng tiền trong một vòng xoáy tiêu cực. Hội đồng Quan hệ Đối ngoại chỉ trích phản ứng chính sách của chính phủ, ghi nhận rằng “những nỗ lực gần đây để kiểm soát lạm phát, nợ và đồng tiền sụt giảm của đất nước đã được cân nhắc kém và phản tác dụng.”

Châu Phi Hạ Sahara: Tài Nguyên Tự Nhiên Không Thể Ổn Định Đồng Tiền

4. Đồng Leone Sierra Leone (SLL) — Lạm Phát và Yếu Kém Cơ Cấu Chính Trị

Leone Sierra Leone xếp thứ tư toàn cầu về giá trị thấp, giao dịch ở mức 0.000057 đô la mỗi đơn vị (17.665 leone đổi lấy 1 đô la). Lạm phát siêu cao vượt quá 43% trong tháng 4 năm 2023 đã tàn phá giá trị tiền tệ của quốc gia Tây Phi này. Các yếu tố cộng hưởng bao gồm hậu quả còn kéo dài từ cuộc khủng hoảng Ebola năm 2010, chấn thương từ chiến tranh nội chiến trước đó, bất ổn chính trị và tham nhũng tràn lan. Ngân hàng Thế giới nhận định rằng “phát triển kinh tế bị hạn chế bởi các cú sốc toàn cầu và trong nước đồng thời.”

5. Đồng Franc Guinea (GNF) — Tài Nguyên Dồi Dào, Nghèo Khó Kéo Dài

Dù sở hữu trữ lượng vàng và kim cương đáng kể, đồng tiền của Guinea xếp thứ tám trong danh sách các đồng tiền có giá trị thấp nhất thế giới, giao dịch ở mức 0.000116 đô la mỗi đơn vị (8.650 franc đổi lấy 1 đô la). Lạm phát cao đã liên tục làm giảm sức mua của đồng franc Guinea. Bất ổn chính trị và chế độ quân sự, cộng với dòng người tị nạn từ Liberia và Sierra Leone lân cận, đã làm mất ổn định nền kinh tế rộng lớn hơn. Tạp chí The Economist Intelligence Unit cảnh báo rằng “bất ổn chính trị và triển vọng tăng trưởng toàn cầu chậm lại sẽ giữ cho hoạt động kinh tế của Guinea dưới mức tiềm năng trong năm 2023.”

Trung Đông và Nam Á: Khủng Hoảng Sâu Hơn

6. Đồng Pound Lebanon (LBP) — Suy Sụp Ngân Hàng và Lạm Phát Siêu Cao

Pound Lebanon xếp thứ năm toàn cầu về giá trị thấp nhất, ở mức 0.000067 đô la mỗi đơn vị (15.012 pound đổi lấy 1 đô la). Tháng 3 năm 2023, đồng pound rơi xuống mức thấp kỷ lục. Sự sụp đổ kinh tế của Lebanon diễn ra nhanh chóng: tỷ lệ thất nghiệp đạt mức cao lịch sử, ngành ngân hàng trong khủng hoảng, bế tắc chính trị kéo dài, và giá cả tăng khoảng 171% trong năm 2022. Quỹ Tiền tệ Quốc tế tuyên bố vào tháng 3 năm 2023 rằng “Lebanon đang đứng trước ngã rẽ nguy hiểm, và nếu không có các cải cách nhanh chóng, quốc gia này sẽ mắc kẹt trong một cuộc khủng hoảng không hồi kết.”

7. Đồng Rupiah Indonesia (IDR) — Quy Mô Dân Số Không Thể Cứu Vãn Tiền Tệ

Mặc dù Indonesia là quốc gia đông dân thứ tư thế giới, đồng rupiah của nước này xếp thứ sáu trong danh sách các đồng tiền yếu nhất toàn cầu, có giá trị 0.000067 đô la mỗi đơn vị (14.985 rupiah đổi lấy 1 đô la). Sức yếu của rupiah cho thấy rằng lợi thế dân số không thể bù đắp cho các bất ổn kinh tế vĩ mô. Trong khi đồng tiền này đã thể hiện sức mạnh nhỏ lẻ trong năm 2023 so với các đối thủ khu vực, áp lực mất giá từ các năm trước vẫn còn. IMF cảnh báo vào tháng 3 năm 2023 rằng suy thoái kinh tế toàn cầu có thể làm gia tăng áp lực lên rupiah.

Trung Á và Nam Mỹ: Thách Thức Phát Triển

8. Đồng Som Uzbekistan (UZS) — Nỗ Lực Cải Cách Chưa Đủ

Som Uzbekistan xếp thứ bảy trong danh sách các đồng tiền có giá trị thấp nhất thế giới, giao dịch ở mức 0.000088 đô la mỗi đơn vị (11.420 som đổi lấy 1 đô la). Kể từ năm 2017, Uzbekistan đã theo đuổi các cải cách kinh tế, nhưng các thách thức cấu trúc vẫn còn tồn tại: tăng trưởng chậm lại, lạm phát cao, thất nghiệp cao, tham nhũng và nghèo đói tràn lan hạn chế đồng tiền này. Fitch Ratings ghi nhận vào tháng 3 năm 2023 rằng “nền kinh tế Uzbekistan đã thể hiện khả năng chống chịu trước các tác động từ chiến tranh ở Ukraine,” nhưng vẫn còn nhiều bất định về triển vọng kinh tế.

9. Đồng Guarani Paraguay (PYG) — Hiện Tượng Ngược Đãi Năng Lượng Thủy Điện

Đồng tiền thấp nhất của Nam Mỹ, đồng guarani Paraguay giao dịch ở mức 0.000138 đô la mỗi đơn vị (7.241 guarani đổi lấy 1 đô la). Quốc gia không có biển này sản xuất phần lớn điện năng của mình qua một đập thủy điện duy nhất, nhưng sự phong phú về thủy điện chưa đủ để tạo ra sức mạnh kinh tế rộng lớn hơn. Lạm phát gần 10% trong năm 2022, cùng với hoạt động buôn lậu ma túy và rửa tiền, đã làm suy yếu cả đồng tiền lẫn nền kinh tế. IMF thừa nhận vào tháng 4 năm 2023 rằng “triển vọng trung hạn vẫn tích cực, nhưng các rủi ro từ điều kiện toàn cầu xấu đi và các hiện tượng thời tiết cực đoan đe dọa sự ổn định.”

10. Đồng Shilling Uganda (UGX) — Tài Nguyên Dồi Dào Không Thể Vượt Qua Bất Ổn

Kết thúc danh sách, đồng shilling Uganda xếp thứ mười trong các đồng tiền yếu nhất toàn cầu, có giá trị 0.000267 đô la mỗi đơn vị (3.741 shilling đổi lấy 1 đô la). Mặc dù giàu dầu mỏ, vàng và cà phê, Uganda vẫn gặp phải các xu hướng tăng trưởng không ổn định, gánh nặng nợ lớn và bất ổn chính trị kéo dài. Sự gia tăng số lượng người tị nạn từ Sudan đã làm gia tăng áp lực kinh tế. CIA mô tả Uganda đang đối mặt với “nhiều thách thức ảnh hưởng đến sự ổn định trong tương lai: tăng dân số bùng nổ, thiếu hụt hạ tầng, tham nhũng, các thể chế yếu kém và các vấn đề về nhân quyền.”

Các Mẫu Hình Hệ Thống Đằng Sau Sự Yếu Kém Của Tiền Tệ

10 quốc gia này thể hiện các chủ đề lặp đi lặp lại: các lệnh trừng phạt kinh tế, vòng xoáy lạm phát, bất ổn chính trị, yếu kém thể chế, và hiện tượng “nghèo tài nguyên” đều góp phần vào vị trí đồng tiền thấp nhất. Mặc dù hoàn cảnh của từng quốc gia khác nhau, điểm chung là chính sách tiền tệ vững chắc về mặt cơ bản cũng không thể duy trì sức mạnh của đồng tiền nếu không có các cải cách kinh tế rộng lớn hơn và ổn định thể chế. Sự yếu kém của tiền tệ, ngược lại, làm tăng chi phí nhập khẩu và làm phức tạp dòng vốn—tạo ra các vòng phản hồi làm sâu thêm các thách thức kinh tế. Hiểu rõ các động thái này giúp làm sáng tỏ lý do tại sao một số quốc gia gặp khó khăn với các định giá tiền tệ thấp nhất trong khi các quốc gia khác vẫn duy trì dự trữ mạnh mẽ.