Thời đại song sinh của tiền kỹ thuật số: Triển vọng hợp tác tương lai giữa tiền tệ quốc gia và tiền tệ thị trường

null\n\nTác giả gốc: 白溱Jen、Evan Lee\n\nLời giới thiệu\n\nKhái niệm “tiền tệ” đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc biến đổi lớn. Trong tương lai, tiền sẽ do nhà nước phát hành hay giao cho thị trường?\n\n— Có thể, câu trả lời không phải là chọn một trong hai.\n\nTrong khi các quốc gia đẩy mạnh ra mắt “tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương” (CBDC), thì một loại “stablecoin” do thị trường tạo ra nhưng được pháp luật công nhận đã âm thầm gia nhập hệ thống tài chính toàn cầu. Chúng không giống đối thủ, mà còn giống như một cặp cộng tác không ngừng hoàn thiện. Sự tồn tại song song và hợp tác của chúng sẽ định nghĩa lại từng khoản thanh toán, từng giao dịch của chúng ta — dù là đô la Mỹ, euro hay nhân dân tệ. Cuộc cách mạng thầm lặng này đang viết lại quy tắc của tiền tệ tương lai.\n\nStablecoin VS CBDC\n\nDù thường được bàn luận cùng nhau, nhưng stablecoin và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) có nguồn gốc và sứ mệnh hoàn toàn khác nhau.\n\nStablecoin do thị trường tạo ra\n\nĐược tạo ra bởi các doanh nghiệp hoặc tổ chức, phát triển trên nền tảng blockchain mở, vốn phù hợp cho các giao dịch nhanh trong thế giới số, chuyển khoản xuyên biên giới và tài chính phi tập trung. Dù cũng phải chịu sự quản lý, nhưng vẫn giữ được một không gian riêng tư nhất định, có lợi thế rõ rệt về tốc độ và linh hoạt.\n\nCBDC do nhà nước chủ đạo\n\nĐược phát hành trực tiếp bởi ngân hàng trung ương, nhiệm vụ cốt lõi là duy trì chủ quyền tiền tệ, tăng cường kiểm soát tài chính, và phục vụ lợi ích cộng đồng. Mỗi giao dịch của CBDC thường có thể theo dõi, giúp nhà nước thực thi các chính sách và quy định tiền tệ. Mục tiêu của CBDC không phải là loại bỏ stablecoin, mà là cung cấp một nền tảng quốc gia đáng tin cậy cho toàn bộ hệ sinh thái tiền kỹ thuật số.\n\nThực tế, chúng đang hình thành một mối quan hệ hợp tác phân công rõ ràng:\n\nCBDC nội địa: phù hợp hơn cho thanh toán hàng ngày trong nước, điều chỉnh chính sách, các “kịch bản nội địa”\n\nStablecoin quốc tế: thể hiện ưu thế trong thanh toán xuyên biên giới, tài chính mã hóa, luồng tài sản toàn cầu trong các môi trường “ngoại hối”.\n\nCác nơi như Singapore, Hồng Kông (Trung Quốc) cũng đang thử nghiệm CBDC, đồng thời cấp phép cho stablecoin phù hợp quy định, thúc đẩy sự tồn tại song song của hai loại này.\n\nTrong tương lai, chúng ta rất có thể sống trong một hệ thống tiền tệ hai tầng:\n\nTiền kỹ thuật số do nhà nước cung cấp làm nền tảng ổn định, stablecoin do thị trường sáng tạo mang lại sự linh hoạt và đổi mới — chúng không thay thế lẫn nhau, mà cùng nhau xây dựng bức tranh thanh toán và tài chính của kỷ nguyên mới.\n\nTiến trình triển khai CBDC toàn cầu\n\nCBDC toàn cầu đang trải qua giai đoạn quan trọng từ thử nghiệm đến mở rộng. Dù các thử nghiệm ban đầu còn hạn chế, nhưng thế hệ tiền kỹ thuật số mới đang dần hình thành quy mô, thiết kế và mục tiêu ngày càng đa dạng.\n\nBahamas · Sand Dollar (ra mắt 2020)\n\nLà CBDC toàn quốc đầu tiên trên thế giới, “Sand Dollar” nhằm nâng cao khả năng tiếp cận tài chính, đặc biệt trên các đảo xa thiếu dịch vụ ngân hàng. Nó giảm chi phí giao dịch và duy trì chức năng thanh toán sau thiên tai. Tuy nhiên, tỷ lệ người dùng chấp nhận còn thấp, chiếm tỷ trọng nhỏ trong lưu thông tiền tệ, và các lo ngại về quyền riêng tư đi kèm với tính năng theo dõi của nó.\n\nTình hình tương tự cũng xảy ra với eNaira của Nigeria và JAM-DEX của Jamaica, các chiến dịch ban đầu chưa đạt kỳ vọng.\n\nTrung Quốc · Nhân dân tệ số\n\nKể từ khi thử nghiệm từ 2020, số lượng người dùng và quy mô thanh toán của Nhân dân tệ số đã tăng rõ rệt:\n\nTổng giá trị thanh toán từ 7,3 nghìn tỷ nhân dân tệ tháng 7 năm 2024 lên 16,7 nghìn tỷ tháng 11 năm 2025, số ví từ 1,8 tỷ lên 22,5 tỷ.\n\nNgân hàng Nhân dân Trung Quốc sẽ triển khai hệ thống quản lý mới cho Nhân dân tệ số từ tháng 1 năm 2026, thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ “tiền mặt kỹ thuật số” sang “tiền gửi kỹ thuật số”. Khác với con đường tập trung vào quyền riêng tư của châu Âu, e-CNY tập trung vào hiệu quả và mở rộng, đồng thời đang khám phá thanh toán xuyên biên giới qua các dự án như mBridge.\n\nLiên minh châu Âu · Euro số\n\nHiện đang trong giai đoạn chuẩn bị, dự kiến ra mắt sớm nhất vào năm 2029 (có thể là đầu năm 2030), nhằm bổ sung cho tiền mặt và tiền gửi ngân hàng. Thiết kế nhấn mạnh bảo vệ quyền riêng tư và chống giả mạo, bằng cách tách biệt dữ liệu danh tính và thanh toán để đạt được khả năng ẩn danh có kiểm soát, nhằm giảm phụ thuộc vào hệ thống thanh toán nước ngoài.\n\nVương quốc Anh · Bảng Anh số\n\nCũng chú trọng bảo vệ quyền riêng tư, rõ ràng cấm chính phủ truy cập dữ liệu giao dịch cá nhân. Giới hạn sở hữu cá nhân có thể đặt ở mức 1-2 vạn bảng Anh, cao hơn 3.000 euro của EU, và mở cho cả cư dân lẫn không cư dân.\n\n Kyrgyzstan · Sốm số\n\nĐang theo đuổi con đường thực dụng, khám phá hợp tác với hạ tầng mã hóa hiện có như BNB Chain, theo chiến lược từng bước:\n\n1. Kết nối ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại\n\n2. Tích hợp kho bạc để thanh toán chính phủ\n\n3. Thử nghiệm chức năng thanh toán offline\n\nQuốc gia này còn phát hành stablecoin quốc gia KGST và dự định xây dựng dự trữ tiền mã hóa để thúc đẩy sử dụng CBDC quốc tế.\n\nXem xét các thực tiễn của các quốc gia, phần lớn CBDC hướng tới mục tiêu chính là thúc đẩy tài chính toàn diện, nâng cao hiệu quả thanh toán và bảo vệ chủ quyền tiền tệ, nhiều quốc gia cũng cam kết bảo vệ quyền riêng tư người dùng. Tuy nhiên, khi quy mô mở rộng, các vấn đề then chốt vẫn chưa được giải quyết: trong quá trình vận hành thực tế, thiết kế bảo vệ quyền riêng tư có thể duy trì hay sẽ bị vượt qua bởi các yêu cầu giám sát mạnh mẽ hơn của nhà nước? Trong tương lai, CBDC sẽ tìm kiếm sự cân bằng lâu dài giữa hiệu quả, quyền riêng tư và kiểm soát.\n\nXu hướng mới và chiến lược chuyển hướng\n\nPhát triển tiền kỹ thuật số toàn cầu đang bước vào giai đoạn thực dụng hơn. Các quốc gia không còn chỉ “thử nghiệm”, mà dựa trên nhu cầu riêng, thúc đẩy có mục tiêu.\n\nMỹ: Ưu tiên stablecoin, tạm hoãn đồng đô la số\n\nMỹ đã xác định rõ hướng đi: ưu tiên quản lý stablecoin, không vội vàng ra mắt đồng đô la số của ngân hàng trung ương. Dự luật “Clear Payment Stablecoin Act” do Hạ viện thông qua năm 2024 đã thiết lập khung pháp lý liên bang cho các tổ chức tư nhân phát hành stablecoin. Trong khi đó, Cục Dự trữ Liên bang tỏ ra thận trọng với đồng đô la số bán lẻ, cho biết không “gấp rút”, và cần có sự ủy quyền của Quốc hội. Điều này có nghĩa là, Mỹ chọn để thị trường dẫn dắt đổi mới tiền kỹ thuật số, còn nhà nước tập trung xây dựng quy tắc.\n\nẤn Độ, Brazil: Làm cho tiền kỹ thuật số “có thể lập trình”, giải quyết các vấn đề thực tế\n\nTiền kỹ thuật số không còn chỉ là “tiền mặt điện tử”, mà còn trở thành công cụ chính sách nâng cao hiệu quả.\n\nThử nghiệm của Ấn Độ với đồng rupee số tập trung vào phát tiền trợ cấp chính phủ, đảm bảo tiền đến đúng người thụ hưởng, không bị lạm dụng.\n\nHệ thống Drex của Brazil dự kiến ra mắt cuối năm 2025, tích hợp chức năng hợp đồng thông minh, tự động trừ thuế, thực thi hợp đồng, biến CBDC thành công cụ tự động hóa hiệu quả.\n\nNhật Bản: “Tiền bán buôn trước”, nâng cấp hệ thống tài chính nội bộ\n\nKhác với nhiều quốc gia bắt đầu từ phía công chúng, Ngân hàng trung ương Nhật chọn phát hành “CBDC dạng bán buôn” dành cho ngân hàng và tổ chức tài chính để thanh toán liên ngân hàng, dự kiến thử nghiệm trong 2026-2027, còn phiên bản bán lẻ dành cho người dùng phổ thông tạm thời chưa triển khai. Điều này thể hiện tư duy thực dụng: trước tiên nâng cấp hạ tầng tài chính cốt lõi, sau đó mới xem xét ứng dụng công chúng.\n\nCác ví dụ này cho thấy, cấu trúc tiền kỹ thuật số toàn cầu đang hướng tới phân hóa và thực dụng — có quốc gia tăng cường đổi mới trong quản lý, có quốc gia tận dụng khả năng lập trình để đạt mục tiêu chính sách, có quốc gia bắt đầu từ nội bộ hệ thống tài chính. Trong tương lai, sẽ không có một con đường duy nhất, mà chỉ có con đường phù hợp với từng quốc gia.\n\nKết luận\n\nVấn đề cốt lõi của tiền tệ trong tương lai rất rõ ràng: làm thế nào để tiền kỹ thuật số của nhà nước và stablecoin của thị trường phối hợp tốt?\n\nThế giới đã bắt đầu hành động:\n\nDự án “Agola” của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế đang thử nghiệm cách CBDC và ngân hàng số có thể liên thông trong cùng một hệ thống.\n\nDự án “Guardian” của Singapore đã thực hiện hợp tác thanh toán phối hợp giữa CBDC, stablecoin và tài sản số trong thực tế.\n\nNhững nỗ lực này mục tiêu rất đơn giản: không để tiền trong tương lai bị phân tán thành các hòn đảo không thể liên thông. Điều then chốt là, tiền kỹ thuật số do nhà nước dẫn dắt phải có khả năng “đối thoại” trơn tru và vận hành cùng với stablecoin đã được sử dụng rộng rãi.\n\nĐiều thú vị là, cùng với sự phát triển của CBDC, một hiệu ứng bất ngờ có thể đang xuất hiện: nó lại làm cho stablecoin phi tập trung trở nên hợp pháp hơn, vững chắc hơn, xác nhận vị trí không thể thiếu của stablecoin trong hệ thống tài chính tương lai.\n\nCấu trúc tiền tệ trong tương lai rất có thể không phải là ai thay thế ai, mà là mỗi loại có vai trò riêng, hợp tác cùng nhau.