FOMO trong crypto: tại sao các nhà giao dịch lại dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và mất tiền

Biến động của thị trường tiền điện tử là đặc điểm chính của nó. Giá của các đồng coin và token dễ bị biến động mạnh, tạo ra cả cơ hội lẫn cạm bẫy cho các nhà tham gia. Các nhà phân tích có kinh nghiệm kịp thời bắt được những chuyển động này, nhưng những người mới thường bị thúc đẩy vào thị trường bởi một động lực hoàn toàn khác — không phải lý trí, mà là nỗi sợ hoảng loạn bị bỏ lại phía sau. Hiện tượng tâm lý này gọi là FOMO (Fear of Missing Out), và ảnh hưởng của nó đến thị trường tiền điện tử là rất lớn.

Những gì ẩn sau chữ viết tắt FOMO

FOMO được giải thích là Fear of Missing Out — dịch sát nghĩa là “nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội”. Khái niệm này đã được mô tả khoa học từ năm 2000 bởi chuyên gia Dân Herman trong các công trình của ông, nhưng trong ngành công nghiệp crypto nó đã thực sự phổ biến rộng rãi.

Bản chất của hiện tượng này như sau: khi giá của các tài sản bắt đầu tăng mạnh, các nhà giao dịch cảm thấy một nỗi sợ tiềm thức rằng họ sẽ bỏ lỡ lợi nhuận. Nỗi sợ này vượt qua lý trí. Mọi người bắt đầu tham gia vào các vị thế không dựa trên phân tích, mà vì áp lực cảm xúc — chỉ để cảm nhận được sự tham gia vào diễn biến. Kết quả là họ thực hiện các giao dịch đúng vào thời điểm đà tăng chính đã cạn kiệt, và không tránh khỏi gặp phải thua lỗ.

Hiện tượng trái ngược tồn tại dưới tên gọi JOMO (Joy of Missing Out) — niềm vui khi bỏ lỡ một giao dịch tiềm năng nguy hiểm hoặc bị định giá quá cao. Các nhà đầu tư dài hạn thường sử dụng chính tâm lý này, cố ý bỏ qua các “cơ hội” ngắn hạn có thể làm xáo trộn chiến lược của họ.

FOMO ảnh hưởng như thế nào đến thị trường

FOMO hàng loạt tạo ra các hiệu ứng dây chuyền trên toàn thị trường tiền điện tử. Khi nhiều nhà giao dịch nhỏ lẻ cùng lúc bắt đầu mua vào các tài sản, hành động của họ tạo ra nhu cầu mua mạnh mẽ. Giá của đồng coin tăng vọt, thu hút thêm nhiều nhà tham gia — hình thành một làn sóng tự củng cố.

Tuy nhiên, quá trình này có mặt tối của nó. Các đợt FOMO tạo điều kiện lý tưởng cho các thao túng của các cá mập — các “kẻ khổng lồ” hiểu rõ tâm lý đám đông. Họ có thể tích trữ các vị thế, rồi sau đó lợi dụng sự bùng nổ cảm xúc của các nhà giao dịch nhỏ lẻ để tạo ra bong bóng. Khi bong bóng đủ lớn, các “kẻ khổng lồ” thoát ra khỏi các vị thế với lợi nhuận, để lại các nhà giao dịch bình thường chịu thiệt hại lớn.

Sự biến động do các đợt FOMO tạo ra gây ra sự không ổn định trên toàn thị trường, ảnh hưởng ngay cả đến những người cố gắng tránh xa hành vi đầu cơ.

Các phương pháp thực tế để bảo vệ khỏi ảnh hưởng của FOMO

Điều đầu tiên và quan trọng nhất — là xác định rõ mục tiêu đầu tư. Nhà giao dịch cần quyết định trước chiến lược của mình, các khối lượng vị thế sẵn sàng mở, và kiên định theo kế hoạch này bất kể tiếng ồn của thị trường.

Thứ hai — nghiên cứu kỹ lưỡng trước mỗi giao dịch. FOMO hoạt động trong môi trường thiếu thông tin. Khi nhà giao dịch đã nghiên cứu kỹ các dữ liệu cơ bản, phân tích kỹ thuật và bối cảnh thị trường, áp lực cảm xúc sẽ giảm đáng kể.

Quản lý rủi ro — trụ cột thứ ba của sự bảo vệ. Sử dụng các lệnh dừng lỗ, kích thước vị thế phù hợp và đa dạng hóa giúp hạn chế thiệt hại ngay cả khi cảm xúc vẫn còn chi phối.

Kỷ luật tâm lý đòi hỏi khả năng tự kiểm soát và đánh giá lại tình hình một cách bình tĩnh. Nhiều nhà giao dịch có kinh nghiệm khuyên nên nghỉ ngơi khi thị trường đặc biệt biến động, để cảm xúc có thể lắng xuống.

Cuối cùng, chuyển hướng sự chú ý sang giá trị dài hạn thay vì chạy theo các biến động giá ngắn hạn sẽ giảm đáng kể khả năng bị ảnh hưởng bởi FOMO. Các nhà đầu tư mua tài sản với ý định giữ trong nhiều năm gần như không bị tác động bởi hiện tượng này.

Tại sao FOMO vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng

Điều nghịch lý là, FOMO vừa tạo ra cơ hội thị trường, vừa dẫn đến những kết quả thảm khốc cho phần lớn các nhà tham gia. Hội chứng này thúc đẩy các nhà giao dịch hành động theo cảm xúc, dựa trên nỗi sợ hãi chứ không phải phân tích. Các thành viên thị trường thường phản ứng hơn là đánh giá kỹ tình hình.

Tổng thể, FOMO không phải là đặc điểm bẩm sinh của thị trường tiền điện tử, mà là hậu quả của sự biến động cao và quá tải thông tin. Các nhà giao dịch thành công đã học cách phân biệt tín hiệu với tiếng ồn, cảm xúc với lý trí. Họ hiểu rằng lợi nhuận tốt nhất đến từ các tính toán bình tĩnh, chứ không phải từ hoảng loạn.

Quan trọng là nhớ rằng: các quyết định dựa trên FOMO gần như không mang lại lợi nhuận dài hạn. Chúng dẫn đến các chiến thắng ngẫu nhiên, nhưng phần lớn là thua lỗ. Chính vì vậy, các nhà giao dịch chuyên nghiệp đã xây dựng các hệ thống để chống lại hiện tượng tâm lý này — và mỗi thành viên thị trường tiền điện tử cần nghiêm túc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp này.