FOMO — là một hiện tượng tâm lý định hình hành vi của các thành viên thị trường tiền điện tử

Thị trường tiền điện tử nổi tiếng với sự biến động cực đoan và tính không thể dự đoán. Những cú nhảy giá đột ngột tạo ra cả cơ hội lẫn rủi ro cho tất cả các thành viên tham gia giao dịch. Các chuyên gia trong ngành phân tích xu hướng thành công và đưa ra quyết định kịp thời, tuy nhiên những người mới thường mắc phải sai lầm nghiêm trọng — tham gia thị trường vào thời điểm không phù hợp, khi đà đã cạn kiệt. Nguyên nhân của hành vi này bắt nguồn từ trạng thái tâm lý gọi là FOMO — nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội sinh lời, thúc đẩy mọi người hành động thiếu suy nghĩ. Hiện tượng này gây ra thiệt hại lớn và thất vọng.

Gốc rễ tâm lý của hiện tượng: điều gì ẩn sau chữ viết tắt

Thuật ngữ này lần đầu xuất hiện trong văn học học thuật vào đầu những năm 2000 nhờ công trình của nhà nghiên cứu Dan Herman. FOMO — viết tắt của (Fear Of Missing Out) — mô tả trạng thái lo lắng và sợ hãi phát sinh ở các nhà đầu tư khi họ tin rằng họ đang bỏ lỡ cơ hội sinh lời hấp dẫn.

Khi hoảng loạn và lo lắng chiếm lĩnh tâm trí nhà giao dịch, tư duy phản biện bị đẩy lùi về phía sau. Mọi người bắt đầu hành động theo bản năng đám đông, mong muốn cảm nhận sự tham gia vào diễn biến. Trên thị trường tiền điện tử, điều này thể hiện như sau: giá bắt đầu tăng nhanh, và làn sóng các nhà giao dịch đổ xô vào thị trường hy vọng đà tăng tiếp tục. Tuy nhiên, những ai theo đám đông đã muộn — đà giá sắp kết thúc, và thiệt hại là không thể tránh khỏi.

Phản đề của FOMO: khi không hành động trở thành lợi thế

Ngược lại với FOMO, tồn tại khái niệm JOMO (Joy of Missing Out) — sự hài lòng khi không tham gia vào một số khoản đầu tư nhất định. Các nhà đầu tư dài hạn thường dựa vào nguyên tắc này, nhận thức rằng một số dự án có thể đáng ngờ hoặc trái ngược với chiến lược danh mục đầu tư chung của họ. Cách tiếp cận này giúp tránh nhiều sai lầm và bảo vệ vốn.

Tác động quy mô lớn đến hệ sinh thái và hậu quả của nó

Ảnh hưởng của trạng thái tâm lý này lan rộng ra ngoài từng nhà giao dịch riêng lẻ. FOMO tập thể có thể thay đổi đáng kể động thái thị trường theo nhiều cách.

Tích tụ áp lực mua vào. Khi nhiều thành viên cùng lúc mở vị thế, áp lực mua tăng theo cấp số nhân. Đà tăng ban đầu thu hút thêm các nhà đầu tư mới, càng làm tăng xu hướng tăng giá. Điều này tạo thành vòng luẩn quẩn của sự quan tâm ngày càng tăng và giá tăng vọt.

Biến động cực đoan. Các làn sóng mua này tạo ra dao động giá đáng kể, gây thiệt hại cho cả nhà đầu tư có kinh nghiệm lẫn chưa có kinh nghiệm.

Công cụ thao túng. Các cá mập (kỳ thủ) lớn cố ý lợi dụng cảm xúc đám đông. Họ tạo điều kiện để hình thành các bong bóng giá, rồi vỡ chúng, thu lợi từ sự hỗn loạn do chính họ khơi mào.

Các phương pháp thực tiễn chống lại áp lực tâm lý

Vượt qua ảnh hưởng của FOMO đòi hỏi ý chí mạnh mẽ, tư duy phân tích và kỷ luật tự giác liên tục. Khi cảm xúc chiếm lĩnh trí óc, dễ dàng quên đi các quy tắc. Trong khi đó, quyết định dựa trên cảm xúc là kẻ thù chính của lợi nhuận trong giao dịch tiền điện tử.

Dưới đây là các khuyến nghị cụ thể để bảo vệ khỏi tác động của FOMO:

• Xây dựng lộ trình đầu tư rõ ràng và tuân thủ nó một cách hệ thống, nhắc nhở bản thân về mục tiêu khi gặp cám dỗ.
• Phân tích kỹ dự án trước mỗi giao dịch — giúp lọc bỏ các quyết định bốc đồng.
• Áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro tiêu chuẩn, giới hạn kích thước vị thế và đặt lệnh dừng lỗ.
• Nuôi dưỡng sự bình tĩnh và điềm tĩnh, đặc biệt trong các đợt tăng đột biến của thị trường.
• Chuyển trọng tâm từ biến động giá ngắn hạn sang tiềm năng dài hạn của tài sản.
• Phát triển nhận thức về các yếu tố kích hoạt cảm xúc và điểm yếu của bản thân.

Triển vọng dài hạn như công cụ vượt qua hội chứng

Chuyển hướng từ giao dịch lướt sóng ngắn hạn sang tích trữ dài hạn là cách bảo vệ hiệu quả nhất khỏi FOMO. Hội chứng này chủ yếu ảnh hưởng đến các nhà đầu cơ tìm kiếm lợi nhuận nhanh chóng. Những người mua tài sản và giữ lâu dài ít bị ảnh hưởng bởi áp lực tâm lý hơn.

Kết luận then chốt: tránh ra quyết định dưới ảnh hưởng của FOMO. Giao dịch thành công đòi hỏi sự tách biệt khỏi sự hối hả của thị trường và phân tích lý trí. Mọi bước đi đều phải dựa trên nghiên cứu đầy đủ, logic, phân tích kỹ thuật và tính toán xác suất, chứ không phải dựa vào nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội.

Đánh giá tác động của hội chứng đối với hệ sinh thái: có hại hay tất yếu?

Trong tổng thể, FOMO là một động lực mạnh mẽ dẫn đến hậu quả không mong muốn trong phần lớn các trường hợp. Nó làm mất đi khả năng phán đoán rõ ràng của các nhà đầu tư, thay thế phân tích bằng cảm xúc đám đông. Thay vì suy nghĩ thấu đáo, mọi người phản ứng theo bản năng. Dù đôi khi FOMO tạo ra cơ hội cho các nhà thao túng có chọn lọc, phần lớn, hiện tượng này mang lại thiệt hại và thất vọng. Chính vì vậy, các tài liệu giáo dục về thị trường tiền điện tử luôn nhấn mạnh về sự nguy hiểm của hội chứng này.

Các câu hỏi thực tiễn về ảnh hưởng tâm lý đến thị trường

FOMO có mang lại lợi ích cho thị trường tiền điện tử không?
Một số người thu lợi tạm thời, nhưng phần lớn nó thúc đẩy hành vi bốc đồng, dẫn đến thiệt hại và thất vọng cho các nhà đầu tư.

FOMO thể hiện như thế nào trong các hoạt động giao dịch?
Nó khiến các nhà giao dịch hành động theo cảm xúc thay vì phân tích lý trí, dẫn đến việc vào vị thế vào thời điểm không phù hợp.

FOMO khác gì FUD về mặt thực tiễn?
FOMO (sợ bỏ lỡ lợi nhuận) thúc đẩy mọi người hoạt động quá mức và rủi ro, còn FUD (sợ hãi, không chắc chắn, hoài nghi) làm tê liệt và khiến người ta tránh hành động. Cả hai hiện tượng đều mang tính phá hoại, nhưng biểu hiện theo chiều đối lập.