Bóng Ma Lạm Phát Thập Niên 1970 Trở Lại: Khi Fed Đứng Trước Nguy Cơ Mất Độc Lập

Lịch Sử Lặp Lại Khi Tính Độc Lập Của Fed Đứng Trước Thách Thức Lớn Nhất Kể Từ Cuộc Khủng Hoảng Lạm Phát Thập Niên 1970 Một cuộc đối đầu công khai giữa Nhà Trắng và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới kinh tế và tài chính toàn cầu về nguy cơ chính trị can thiệp vào chính sách tiền tệ. Đây không phải là tranh cãi mới, mà là vấn đề từng để lại hậu quả nặng nề trong lịch sử kinh tế Mỹ, đặc biệt là giai đoạn lạm phát cao kéo dài trong thập niên 1970. Thách Thức Trực Diện Đối Với Tính Độc Lập Của Ngân Hàng Trung Ương Chủ tịch Fed Jerome Powell mới đây cho rằng mối đe dọa truy cứu trách nhiệm hình sự từ Bộ Tư pháp Mỹ đối với ông cần được nhìn nhận trong bối cảnh rộng hơn: đó là áp lực nhằm buộc Fed phải hạ lãi suất. Theo Powell, lý do chính thức liên quan đến dự án cải tạo trụ sở Fed chỉ là cái cớ, còn mục tiêu thực sự là tác động đến các quyết định chính sách tiền tệ. Ông nhấn mạnh rằng tranh chấp hiện nay không đơn thuần là vấn đề giám sát chi tiêu hay quyền hạn của Quốc hội, mà là câu hỏi cốt lõi: liệu Fed có còn được phép thiết lập lãi suất dựa trên dữ liệu kinh tế và bằng chứng khoa học, thay vì chịu sức ép chính trị hay không. Powell cảnh báo, bất kỳ hình thức đe dọa hay can thiệp nào cũng có thể làm suy yếu nhiệm vụ kép của Fed là ổn định giá cả và tối đa hóa việc làm. Vì Sao Thị Trường Phản Ứng Mạnh Fed được thiết kế để hoạt động độc lập với nhánh hành pháp, với nhiệm kỳ cố định của các thống đốc nhằm tránh tác động từ chu kỳ bầu cử. Sự độc lập này từ lâu đã là nền tảng củng cố niềm tin của thị trường vào đồng USD và trái phiếu Kho bạc Mỹ. Ngay sau những phát biểu của Powell, đồng USD suy yếu và giá vàng tăng, cho thấy nhà đầu tư rất nhạy cảm với bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy chính sách tiền tệ có thể bị điều khiển bởi động cơ chính trị. Điều này phản ánh nỗi lo rằng nếu Fed mất đi tính độc lập, niềm tin vào khả năng kiểm soát lạm phát dài hạn của Mỹ cũng sẽ bị lung lay. Bài Học Đắt Giá Từ Thập Niên 1970 Những lo ngại hiện nay gợi nhớ đến thời kỳ Tổng thống Richard Nixon, khi Nhà Trắng gây áp lực mạnh mẽ lên Chủ tịch Fed lúc đó là Arthur Burns để duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng nhằm thúc đẩy tăng trưởng và việc làm trước cuộc bầu cử năm 1972. Các băng ghi âm và tài liệu giải mật sau này cho thấy Nixon nhiều lần trực tiếp thúc ép Burns ưu tiên mục tiêu chính trị ngắn hạn. Dù lạm phát trong thập niên 1970 chịu tác động của nhiều yếu tố như cú sốc giá dầu và mở rộng tài khóa, các nghiên cứu của Fed và giới sử học kinh tế đều chỉ ra rằng áp lực chính trị đã khiến Fed chậm phản ứng trước rủi ro lạm phát. Hệ quả là đến năm 1974, lạm phát tại Mỹ vượt 12%, làm xói mòn sức mua của người dân và gây bất ổn nghiêm trọng cho thị trường tài chính. Cái giá phải trả cho sự mất uy tín này là rất lớn. Cuối thập niên 1970 và đầu những năm 1980, Chủ tịch Fed Paul Volcker buộc phải nâng lãi suất lên gần 20%, chấp nhận một cuộc suy thoái sâu để khôi phục niềm tin vào chính sách tiền tệ Mỹ. Đây trở thành bài học kinh điển trong lịch sử kinh tế về tầm quan trọng sống còn của tính độc lập ngân hàng trung ương. Vì Sao Thời Điểm Hiện Tại Đặc Biệt Nhạy Cảm Các nhà kinh tế cho rằng tranh cãi hiện nay đáng chú ý hơn bao giờ hết vì nó diễn ra trong bối cảnh nợ công Mỹ ở mức cao, lạm phát vẫn dai dẳng trên mức trước đại dịch và chính phủ ngày càng phụ thuộc vào phát hành trái phiếu để tài trợ thâm hụt ngân sách. Trong môi trường như vậy, niềm tin vào cơ chế điều hành tiền tệ đóng vai trò then chốt trong việc neo giữ kỳ vọng lạm phát và duy trì nhu cầu của nhà đầu tư nước ngoài đối với nợ Mỹ. Nếu thị trường tin rằng các quyết định lãi suất bị chi phối bởi áp lực chính trị, chi phí vay dài hạn có thể tăng lên, bất chấp việc lãi suất ngắn hạn có thể giảm. Đây là cái gọi là “phần bù uy tín”, phản ánh sự mất niềm tin chứ không phải yếu tố kinh tế thuần túy. Kết Luận Dù Nhà Trắng tìm cách hạ thấp lo ngại và cho rằng đây chỉ là vấn đề giám sát chi tiêu công, Chủ tịch Fed Jerome Powell đã bác bỏ cách giải thích này, khẳng định ông sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ “không sợ hãi, không thiên vị”. Lịch sử cho thấy, khi tính độc lập của Fed bị xói mòn, cái giá phải trả cho nền kinh tế Mỹ và toàn cầu có thể rất đắt. Chính vì vậy, cuộc đối đầu hiện nay không chỉ là câu chuyện chính trị nhất thời, mà là phép thử quan trọng đối với uy tín và sự ổn định dài hạn của hệ thống tiền tệ Mỹ.