Tầm Nhìn của Ethereum năm 2030: Làm thế nào zk-EVMs sẽ định hình lại quy mô mà không hy sinh các giá trị cốt lõi

Cuộc thảo luận về tương lai của Ethereum vừa trở nên rõ ràng hơn. Vitalik Buterin gần đây đã phác thảo một lộ trình kỹ thuật rõ ràng có thể thay đổi căn bản cách mạng xử lý thách thức lâu dài nhất của mình—tăng quy mô trong khi duy trì tính phi tập trung đặc trưng của hệ sinh thái. Lộ trình hướng tới một mốc thời gian cụ thể: đến 2027-2030, zk-EVMs (zk-EVMs) sẽ trở thành cơ chế chính để xác minh khối trên Ethereum.

Nhưng điều này thực sự có ý nghĩa gì, và tại sao mọi người lại quan tâm?

Vấn đề Ba chiều mà Ethereum luôn cố gắng giải quyết

Trong nhiều năm, phát triển blockchain đã bị ám ảnh bởi một mâu thuẫn nền tảng: bạn có thể tối ưu cho thông lượng, tối ưu cho bảo mật, hoặc tối ưu cho phi tập trung—nhưng chọn hai trong số đó thường đồng nghĩa với việc hy sinh cái còn lại. Bitcoin đã chứng minh điều này vào năm 2009 bằng cách ưu tiên bảo mật và phi tập trung với chi phí tốc độ giao dịch. Hiện tại, Ethereum nằm ở trung điểm: nó có cả đồng thuận và phi tập trung, nhưng thông lượng vẫn bị hạn chế vì mỗi validator phải thực thi mọi giao dịch độc lập.

zk-EVMs thay đổi phương trình này. Bằng cách cho phép các nút xác minh tính chính xác của các phép tính phức tạp chỉ bằng một bằng chứng mật mã—thay vì thực thi lại mọi thao tác—công nghệ này loại bỏ nhu cầu nhân rộng đầy đủ. Một validator có thể xác nhận rằng một giao dịch đã được thực thi đúng mà không cần tính lại từng bước. Đây là nguyên tắc “phân chia công việc” giúp tối ưu đồng thời cả ba đặc tính về lý thuyết khả thi.

Thời gian biểu: Những gì đã xây dựng, những gì sắp tới

Sự tự tin của Vitalik không phải là suy đoán. Một số phần đã hoạt động hoặc đang trong giai đoạn thử nghiệm nâng cao:

Tình trạng hiện tại (2024-2025): Sampling khả dụng dữ liệu (DAS) đã hoạt động trên mạng. Phiên bản tiếp theo, PeerDAS, dự kiến ra mắt năm 2025. Những công nghệ này giải quyết một phần quan trọng: đảm bảo dữ liệu vẫn có thể truy cập để xác minh mà không cần mọi nút lưu trữ toàn bộ lịch sử.

Các mốc quan trọng gần đây (2026): Mạng sẽ chứng kiến lần tăng giới hạn phí gas đáng kể đầu tiên qua các giao thức BAL và ePBS. Điều quan trọng là, việc mở rộng này có thể xảy ra trước khi zk-EVM được áp dụng rộng rãi, cho thấy nền tảng đang được xây dựng một cách có hệ thống.

Chuyển đổi trung hạn (2027-2030): zk-EVMs chuyển từ thử nghiệm sang tiêu chuẩn. Khi chúng trở thành phương pháp xác minh chủ đạo, giới hạn gas cao hơn đáng kể sẽ khả thi. Thông lượng mạng sẽ tăng theo cấp số nhân, với hậu quả ngay lập tức: phí giao dịch sẽ ổn định ở mức thấp hơn.

Phi tập trung vẫn là yếu tố không thể thương lượng

Một khía cạnh quan trọng thường bị bỏ qua: Vitalik cũng đề cập đến tập trung xây dựng khối, một rủi ro cấu trúc còn tồn đọng. Các cơ chế MEV-boost hiện tại tập trung việc xây dựng khối vào một số ít nhà xây dựng. Tầm nhìn dài hạn là đảm bảo các khối không bao giờ được xây dựng hoàn toàn tại một địa điểm duy nhất, mà phân phối qua các thị trường nhà xây dựng phi tập trung. Cam kết này về tầm quan trọng của phi tập trung—ngăn chặn các điểm nghẽn tập trung ngay cả khi quy mô thông lượng tăng—là điểm khác biệt của lộ trình này so với các nâng cấp hiệu suất đơn thuần.

Câu hỏi thực sự

Nếu Ethereum thực hiện kế hoạch này, mạng sẽ cung cấp đồng thời thông lượng cao, phi tập trung thực sự và bảo mật vững chắc. Sự kết hợp này đặt ra một câu hỏi chiến lược: liệu Ethereum có trở thành lớp hạ tầng đa năng cho các ứng dụng quy mô lớn, hay sẽ tập trung vào việc trở thành lớp thanh toán chuyên biệt cho các giao dịch có giá trị cao? Khả năng kỹ thuật sẽ tồn tại—lựa chọn thiết kế là bước tiếp theo.

$ETH