Cách công ty tư nhân SpaceX chinh phục 1,5 nghìn tỷ đô la — câu chuyện bắt đầu từ sự từ chối của các kỹ sư Nga

Pivotal Numbers: On the Edge of IPO

Tháng 12 năm 2024 mang đến cho ngành công nghiệp không gian một tin tức bùng nổ như tên lửa Falcon: SpaceX đạt mức định giá 800 tỷ đô la trong vòng gọi vốn nội bộ gần đây. Công ty đang chuẩn bị niêm yết trên sàn chứng khoán vào năm 2026 với kế hoạch huy động hơn 30 tỷ đô la. Nếu Elon Musk đạt mục tiêu 1.5 nghìn tỷ đô la, điều này sẽ vượt qua IPO huyền thoại của Saudi Aramco năm 2019 và trở thành lớn nhất trong lịch sử thế giới.

Những con số thật ấn tượng, nhưng đằng sau đó là câu chuyện về người đàn ông, người có vợ riêng và không nghĩ tới những đỉnh cao như vậy, đã thay đổi hai ngành công nghiệp — ngành công nghiệp không gian và viễn thông toàn cầu.

Hàng nghìn triệu đô la — nhưng trên bờ vực vực thẳm

Năm 2008 trở thành đêm tối cho Musk. Khủng hoảng tài chính lan rộng khắp thế giới, công ty Tesla của ông giảm giá mạnh, các mối quan hệ cá nhân tan vỡ. Trong SpaceX chỉ còn đủ tiền cho một lần phóng cuối cùng. Ba lần thử thất bại, ba vụ nổ — và không ai tin tưởng. Ngay cả các huyền thoại hàng không vũ trụ, các phi hành gia từng bước chân lên Mặt Trăng, cũng công khai bày tỏ hoài nghi về dự án của ông.

Đó là điểm ngoặt. Nếu lần phóng Falcon 1 thứ tư thất bại, SpaceX sẽ ngừng hoạt động, và Musk sẽ mất tất cả. Ngày 28 tháng 9 năm 2008, tên lửa đã phóng vào đêm. Con rồng lửa bay lên trời, và sau 9 phút — thành công. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một công ty tư nhân thành công đưa tên lửa vào quỹ đạo. Trong phòng điều khiển vang lên tiếng reo mừng, anh trai của Musk bắt đầu khóc.

Chỉ vài ngày sau, NASA gọi điện đề nghị hợp đồng trị giá 1.6 tỷ đô la.

Từ nguyên nhân gốc rễ: tại sao tên lửa cần phải quay trở lại

Khi Elon Musk còn làm việc tại PayPal, ông đã tính toán chi phí chế tạo tên lửa trong một bảng Excel thông thường. Kết luận đơn giản và đau đớn: các gã khổng lồ không gian truyền thống đã định giá quá cao, gấp hàng chục lần. Một chiếc vít chỉ giá vài trăm đô la — tại sao?

Logic nguyên nhân gốc rễ này đã được Musk áp dụng cho thử thách lớn nhất: nếu máy bay chỉ bay một lần rồi vứt bỏ, ngành hàng không sẽ không thể tiếp cận. Tên lửa nhiều lần — không phải là lựa chọn, mà là bắt buộc để dân chủ hóa không gian.

Các chuyên gia của công ty phản đối. Điều đó có vẻ đáng thương. Nhưng vào đêm 20-21 tháng 12 năm 2015, Falcon 9 lần đầu tiên phóng thành công, trở lại và hạ cánh thẳng đứng trên bãi phóng. Cảnh trong phim về tương lai bỗng trở thành hiện thực. Thời kỳ vàng của không gian giá rẻ bắt đầu.

Thép không gỉ thay vì sợi carbon: cuộc cách mạng kỹ thuật

Musk và đội ngũ của ông đã cố gắng chế tạo Starship từ các hợp kim đắt tiền — vật liệu dùng trong tàu sân bay. Tiến bộ gần như không đáng kể, chi phí thì khủng khiếp. Sau đó, Musk quay lại câu hỏi đơn giản: tại sao thép không gỉ không phù hợp?

Các kỹ sư chỉ ra — nó quá nặng. Musk nhìn vào bảng nhiệt độ nóng chảy. Thép không gỉ loại 304 chịu được 1400 độ C, trong khi các hợp kim cần các tấm bảo vệ nhiệt nặng nề. Với trọng lượng của lớp bảo vệ nhiệt, tên lửa thép không gỉ nặng tương đương, nhưng giá rẻ hơn gấp 40 lần.

Kết quả: các kỹ sư không còn bị ràng buộc bởi phòng sạch nữa. Trong sa mạc Texas, có thể dựng lều, hàn tên lửa như xây tháp nước và không tiếc nuối vì các vụ nổ — ngày mai sẽ lắp lại được. “Kỹ thuật hàng đầu từ vật liệu rẻ tiền” — đó là DNA của SpaceX.

Starlink: khi cảnh tượng trở thành hạ tầng

Trước Starlink, SpaceX chỉ là một sân khấu — lúc thì hạ cánh, lúc thì nổ tung. Hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp đã thay đổi tất cả. Tính đến tháng 11 năm 2024, Starlink có 7.65 triệu người đăng ký hoạt động, nhưng số người dùng thực tế vượt quá 24.5 triệu.

Tại Bắc Mỹ, chiếm 43% số đăng ký, và điều này không phải ngẫu nhiên — từ tàu du lịch giữa Thái Bình Dương đến các khu vực chiến tranh bị tàn phá, bộ thu nhỏ gọn mang lại tín hiệu. Starlink đã biến không gian từ một màn trình diễn thành một hạ tầng tiện ích, cần thiết như nước hay điện.

Đây là “dòng sông-đường hào” biến SpaceX thành gã khổng lồ độc quyền trong ngành viễn thông. Phố Wall trả tiền cho Starlink, chứ không phải cho các lần phóng. Hơn 80% doanh thu dự kiến của SpaceX vào năm 2026 (22-24 tỷ đô la) sẽ do dịch vụ internet vệ tinh tạo ra.

Bước tiến tới sao Hỏa: tại sao Musk cần thêm vốn

Về câu hỏi tại sao ông thay đổi ý định về IPO, Musk đã trả lời ngoài lĩnh vực thương mại. Mục tiêu cuối cùng của ông là trong vòng 20 năm xây dựng một thành phố tự duy trì trên sao Hỏa bằng 1000 Starship. Điều này đòi hỏi vốn gần như không thể.

Động lực duy nhất để tích lũy của cải — là biến loài người thành loài đa hành tinh.

IPO trị giá 1.5 nghìn tỷ đô la không phải để rút tiền mặt cho du thuyền hay biệt thự. Đó là “phí liên hành tinh” dành cho cư dân Trái Đất, được chuyển thành nhiên liệu, thép và oxy. Trong hai năm, chiếc Starship đầu tiên sẽ thực hiện hạ cánh tự động trên sao Hỏa; sau bốn năm, chân người sẽ đặt lên đất đỏ.

Câu chuyện của SpaceX là sự chuyển đổi từ “kẻ thất bại của khu vực tư nhân”, bị giới tinh hoa Nga trong ngành không gian khinh thường, thành công ty đang viết lại luật chơi. Định giá 1.5 nghìn tỷ đô la không phải là kết quả của đầu cơ, mà là đỉnh cao hợp lý của các nguyên nhân gốc rễ, minh chứng cho các câu hỏi lớn nhất của nhân loại.