Từ phá sản đến tỷ đô la: cách SpaceX thay đổi ngành hàng không vũ trụ toàn cầu

Tháng 12 năm 2025, Wall Street đưa tin chấn động – SpaceX đạt mức định giá 800 tỷ đô la trong vòng gọi vốn mới nhất. Chuẩn bị cho IPO năm 2026 đang diễn ra nhanh chóng, ban lãnh đạo dự kiến huy động hơn 30 tỷ đô la. Nếu kế hoạch thành công, tổng vốn hóa thị trường có thể đạt tới 1,5 nghìn tỷ đô la – mức tương đương với Saudi Aramco năm 2019. Đối với người sáng lập và CEO, người từng chỉ có 100 triệu đô la lợi nhuận từ PayPal, đây là thời điểm biến thành tỷ phú đầu tiên của nhân loại.

Con đường từ điên rồ đến đổi mới

Lịch sử SpaceX bắt đầu từ năm 2001, khi Musk mới 30 tuổi và có hơn 100 triệu đô la tiền mặt. Thay vì rút lui yên bình – như các đồng nghiệp cùng trang lứa – ông quyết định một bước đi kinh doanh mà mọi người đều cho là điên rồ: muốn xây dựng tên lửa và chinh phục sao Hỏa. Tầm nhìn này đã dẫn ông đến Nga, gặp các chuyên gia từ Văn phòng Thiết kế Lavochkin. Cuộc gặp gỡ thật nhục nhã – các kỹ sư Nga công khai chế nhạo ý tưởng, và một người trong số họ đã được cho là đã phun nước bọt vào doanh nhân đầy tham vọng, gợi ý rằng “hãy biến đi nếu không đủ khả năng làm việc đó”.

Chuyến bay trở về mang lại hy vọng mới. Trong suốt chuyến bay, Musk tìm ra máy tính bỏ túi và cho các đồng sự xem bảng tính – hóa ra, công nghệ tên lửa không phải là ma thuật đen tối, mà là một vấn đề kỹ thuật có thể giải quyết được. “Chúng ta có thể tự làm được” – đó là những lời bắt đầu cuộc cách mạng trong lĩnh vực không gian.

Khi mọi nỗ lực đều nổ tung

Năm 2002, SpaceX chính thức đăng ký hoạt động tại một kho cũ ở El Segundo gần Los Angeles. Tầm nhìn rất tham vọng – trở thành “Southwest Airlines” của ngành công nghiệp không gian, cung cấp dịch vụ vận chuyển vệ tinh giá rẻ và đáng tin cậy. Thực tế lại tàn nhẫn. Việc xây dựng tên lửa tiêu tốn số tiền khổng lồ – trong ngành, người ta nói rằng không thể làm gì nếu không có hơn một tỷ đô la, kể cả các gã khổng lồ như Boeing hay Lockheed Martin.

Những lần phóng đầu tiên là chuỗi thất bại:

• Năm 2006: Falcon 1 phát nổ sau 25 giây
• Năm 2007: lần phóng thứ hai, thảm họa thứ hai
• Năm 2008: lần thứ ba – tầng đầu và tầng thứ hai va chạm nhau trên Thái Bình Dương

Không khí trong công ty ngày càng nặng nề. Các kỹ sư không ngủ, nhà cung cấp đòi tiền, truyền thông mất hứng thú. Năm 2008 – năm khủng hoảng tài chính – Musk đứng trước bờ vực. Tesla gần như phá sản, vợ bỏ đi, còn SpaceX chỉ có đủ tiền cho một lần thử cuối cùng.

Kinh nghiệm từ tình cảnh đó còn đọng lại trong ông một vết thương sâu sắc. Các phi hành gia Neil Armstrong và Eugene Cernan – những thần tượng thời thơ ấu của Musk – công khai hoài nghi về các dự án của ông. Armstrong nói thẳng: “Bạn không hiểu những điều bạn chưa biết”. Trong một cuộc phỏng vấn, Musk không giấu nổi nước mắt, nhớ lại những lời đó – ông không khóc khi tên lửa phát nổ, mà khóc khi các anh hùng của ông thất vọng.

Bước ngoặt tại Cape Canaveral

Ngày 28 tháng 9 năm 2008 – ngày thay đổi toàn bộ quỹ đạo của SpaceX. Falcon 1 lần đầu tiên bay lên, lần này không phát nổ. Sau 9 phút, động cơ tắt theo kế hoạch, tải trọng vào quỹ đạo. Trong trung tâm điều khiển, vang lên những tiếng reo vui – SpaceX trở thành công ty tư nhân đầu tiên thành công đưa tên lửa vào quỹ đạo.

Vài ngày sau, NASA gửi tin vui: hợp đồng trị giá 1,6 tỷ đô la cho 12 nhiệm vụ vận chuyển tới Trạm Vũ trụ Quốc tế. Musk đổi mật khẩu máy tính thành “ilovenasa” – kỷ nguyên hy vọng mới bắt đầu.

Khi kỹ sư trở thành người đổi mới

Bước ngoặt tiếp theo tưởng chừng không thể về mặt công nghệ – tên lửa tái sử dụng. Ngành công nghiệp chế giễu ý tưởng này. Nhưng Musk quay lại với các nguyên lý vật lý căn bản. Nếu máy bay sau mỗi chuyến bay đều phải bỏ đi, thì ai còn bay nữa? Vậy nên, tên lửa phải có khả năng quay trở lại.

Xem xét các bảng chi phí, Musk phát hiện ra thực tế gây sốc – các nhà cung cấp truyền thống đã nâng giá vật liệu lên hàng chục lần. Sợi carbon giá 135 đô la mỗi kg; thép không gỉ, loại dùng để làm nồi chảo, chỉ có giá 3 đô la. Khi các kỹ sư phản đối về trọng lượng, Musk chỉ ra nhiệt độ nóng chảy – thép chịu được tới 1400 độ, và độ bền tăng lên khi tiếp xúc với oxy lỏng. Kết quả là: tên lửa làm từ thép “bình thường” nặng bằng, nhưng chỉ tốn 40 lần ít hơn.

Ngày 21 tháng 12 năm 2015 – Falcon 9 trở lại Trái Đất và hạ cánh thẳng đứng trên Florida. Khoảnh khắc này chính thức phá vỡ các quy tắc cũ của ngành. Kỷ nguyên tiếp cận không gian giá rẻ bắt đầu.

Starlink: từ tầm nhìn đến hàng tỷ đô la

Định giá của SpaceX tăng vọt từ 1,3 tỷ đô la năm 2012 lên 400 tỷ vào tháng 7 năm 2024. Nhưng đằng sau con số này không chỉ là công nghệ – đó chính là Starlink.

Hệ thống hàng nghìn vệ tinh ở quỹ đạo thấp biến đổi không gian từ một cảnh tượng thành hạ tầng. Dù ở đâu – tàu trên Thái Bình Dương hay vùng chiến tranh tàn phá – chỉ cần một bộ thu nhỏ bằng hộp pizza là có thể nhận tín hiệu từ hàng trăm km trên Trái Đất. Điều này biến thành một cỗ máy kiếm tiền, đảm bảo dòng tiền liên tục.

Đến tháng 11 năm 2025, Starlink đã có 7,65 triệu thuê bao hoạt động, và số người dùng thực tế vượt quá 24,5 triệu. Bắc Mỹ chiếm 43% thuê bao, trong khi Hàn Quốc và các quốc gia châu Á đang tăng trưởng nhanh. Phân tích tài chính cho thấy, doanh thu của SpaceX năm 2025 có thể đạt 15 tỷ đô la, và năm 2026 là 22-24 tỷ, trong đó hơn 80% đến từ Starlink.

SpaceX không còn là nhà thầu nữa – đã trở thành đại gia viễn thông toàn cầu với lợi thế độc quyền.

Trạm cuối cùng trước khi chuyển đổi

IPO lớn nhất trong lịch sử sẽ không phải là “ra đi có lãi”. Musk từng nói rõ: “ra thị trường chứng khoán là lời mời chịu đựng”. Sự thay đổi này thể hiện rõ qua quy mô tham vọng – trong vòng hai năm, chiếc Starship đầu tiên sẽ chinh phục sao Hỏa không người lái; sau bốn năm, con người sẽ đặt chân lên bề mặt. Mục tiêu cuối cùng: thành phố trên sao Hỏa được xây dựng từ 1000 tàu Starship.

Hàng trăm tỷ đô la từ IPO là “phí cầu đường liên hành tinh” – như chính Musk gọi. Doanh thu từ đợt phát hành công khai là nhiên liệu, thép và oxy, mở đường cho thế giới mục tiêu. Câu chuyện của Musk – từ người gần như mất tất cả năm 2008, đến tỷ phú đầu tiên của thế giới – cho thấy rằng, đôi khi những tầm nhìn lớn nhất đòi hỏi những rủi ro lớn nhất.