Sự tiến hóa của đầu tư giá trị: AI thực sự thay đổi những gì và những gì còn nguyên vẹn

Khi Guy Spier, nhà quản lý quỹ huyền thoại đứng sau Aquamarine Fund, tuyên bố rằng “thời kỳ vàng của đầu tư giá trị đã kết thúc,” ông không hề nói quá. Sau ba thập kỷ điều hướng thị trường và gần $500 triệu đô la tài sản quản lý, bài viết gần đây của Spier trên Bloomberg đã khơi nguồn những cuộc tranh luận cấp bách: Liệu đầu tư chủ động—đặc biệt là đầu tư giá trị—đang trở nên lỗi thời?

Cách Công nghệ Thông tin Phá Vỡ Lợi Thế Cạnh Tranh

Trong nhiều thập kỷ, các nhà quản lý quỹ xây dựng danh tiếng dựa trên một lợi thế cơ bản: họ có thể truy cập và xử lý thông tin nhanh hơn và toàn diện hơn so với nhà đầu tư bình thường. Thành tích của chính Spier đã chứng minh điều đó. Từ năm 1997, Aquamarine Fund đã mang lại lợi nhuận hàng năm vượt quá 9%, liên tục vượt trội so với S&P 500 trong khi giảm thiểu rủi ro giảm giá—một thành tích mà ít nhà quản lý chủ động nào đạt được.

Lợi thế đó đến từ công việc không ngừng từ dưới cơ sở. Spier nổi tiếng đã đi đến các cuộc họp cổ đông Berkshire, bay đến London để gặp gỡ các nhà tiên phong trong lĩnh vực đầu tư như Nick Sleep và Qais Zakaria, và dành hàng tuần để ghép nối các thông tin rời rạc thành các luận đề đầu tư. Trong thời kỳ đó, nghiên cứu mất nhiều ngày hoặc tuần. Việc tích lũy kiến thức được đo bằng các khối kiến thức từng bước. Việc lấy dữ liệu doanh nghiệp đòi hỏi phải săn lùng qua các báo cáo thường niên, gọi điện thoại, và xây dựng các mối quan hệ.

Nhưng thế giới đã thay đổi căn bản.

Ngày nay, bất kỳ ai có kết nối internet đều có thể truy cập các báo cáo nghiên cứu, bản ghi lời nói về lợi nhuận, và phân tích ngành công nghiệp ngay lập tức. Trí tuệ nhân tạo xử lý thông tin công khai với tốc độ khiến thời gian nghiên cứu của con người trở nên vô nghĩa. Các mô hình ngôn ngữ lớn tự động tạo ra các bản tóm tắt nghiên cứu. Các công cụ phân tích dữ liệu dân chủ hóa các hiểu biết mà trước đây chỉ có đội ngũ phân tích mới có thể tiếp cận. Sự bất đối xứng thông tin từng phân biệt các nhà quản lý quỹ xuất sắc với đám đông gần như đã biến mất.

Sự Thu Hẹp Lợi Nhuận và Sự Trỗi Dậy của Cạnh Tranh Đồng Nhất

Sự thay đổi này mang lại hậu quả nghiêm trọng cho các nhà đầu tư chuyên nghiệp. Khi các khung phân tích hội tụ—khi mọi người đều sử dụng các công cụ AI và nguồn dữ liệu tương tự—một số động thái sau sẽ xuất hiện:

Phân bổ tài sản ngày càng đông đúc. Nhiều nhà quản lý cùng phát hiện ra các cơ hội giống nhau cùng lúc, thúc đẩy các điều chỉnh giá nhanh chóng và làm tăng độ biến động.

Hiệu quả thị trường bị nén lại. Những tín hiệu tinh vi ẩn trong bảng cân đối kế toán và bình luận quản lý mà các nhà đầu tư có kỹ năng từng khai thác giờ đây trở nên rõ ràng với các thuật toán gần như ngay lập tức.

Alpha trở nên khó phân biệt với Beta. Các nhà quản lý chủ động ngày càng gặp khó khăn trong việc chứng minh giá trị của mình vượt ra ngoài những gì đầu tư theo chỉ số thụ động mang lại với chi phí thấp hơn.

Kết quả: lợi nhuận từ quản lý chủ động đang thu hẹp lại, dần dần hướng về lợi nhuận của chỉ số. Đối với nhiều nhà đầu tư, lý do để trả phí quản lý chủ động đã trở nên yếu ớt hơn nhiều.

Tuy nhiên, điểm thú vị trong phân tích của Spier là—“tạm biệt” không hoàn toàn là tuyệt đối.

Những Điều Trí Tuệ Nhân Tạo Không Thể Thay Thế

AI đã xóa bỏ lợi thế về thông tin. Nó không xóa bỏ nhu cầu tư duy.

Sự chuyển đổi từ thu thập thông tin sang tổng hợp thông tin về cơ bản thay đổi điều gì phân biệt các nhà quản lý quỹ xuất sắc với phần còn lại. Trong mô hình cũ, lợi thế cạnh tranh đến từ việc dành hàng tuần để tổng hợp dữ liệu rời rạc. Ngày nay, lợi thế chuyển sang xây dựng khung phân tích—cách bạn cấu trúc vấn đề, những câu hỏi bạn đặt ra, và cách bạn kiểm thử giả thuyết một cách nghiêm ngặt.

Sự khác biệt này rất quan trọng. Các mô hình ngôn ngữ lớn xuất sắc trong việc nhận diện mẫu và tổng hợp thông tin đã biết. Chúng gần như vô dụng trong việc xác định các điểm mù logic, đặt câu hỏi về các giả định nền tảng, hoặc chống lại các ảo tưởng về đồng thuận. Khi các kết quả của mô hình hội tụ, các lỗi thuật toán sẽ càng nhân lên thay vì trung bình hóa.

Những nhà đầu tư sẽ thành công là những người đặt câu hỏi tốt hơn về dữ liệu, chứ không chỉ là những người xử lý thông tin nhanh hơn.

Lợi Thế Về Kỹ Năng Mềm: Kỷ Luật, Kiên Nhẫn và Can Đảm Phản Chu Kỳ

Nếu lợi thế về thông tin đang bị xói mòn, Spier xác định một lĩnh vực cạnh tranh mới: các yếu tố hành vi và tâm lý chống lại việc sao chép.

Các nhà quản lý quỹ xuất sắc sẽ ngày càng phân biệt chính mình qua:

• Kỷ luật đầu tư tránh các quyết định phản ứng trong thời kỳ biến động
• Khả năng phục hồi cảm xúc giúp giữ vững vị thế dài hạn qua các chu kỳ suy thoái
• Niềm tin phản chu kỳ mua vào khi sợ hãi và bán ra khi tham lam trong khi phần lớn đang làm ngược lại
• Sự nhất quán tổ chức thực thi các quyết định có hệ thống qua các chế độ thị trường

Khác với phân tích kỹ thuật hay xử lý dữ liệu, những khả năng này xây dựng các rào cản sâu hơn. Chúng không thể tải xuống như phần mềm. Chúng đòi hỏi nhiều tháng hoặc nhiều năm để phát triển và nội tại hóa.

Sự Thay Đổi Thực Sự: Từ Xử Lý Thông Tin Đến Phán Xét Có Cấu Trúc

Điều mà thời đại AI thực sự đòi hỏi là một pha chuyển đổi trong cách các nhà đầu tư chủ động biện hộ cho sự tồn tại của mình.

Cuộc cạnh tranh giữa các nhà quản lý chuyên nghiệp không còn tập trung vào “ai nhìn sâu hơn” nữa mà ngày càng là “ai nghĩ rõ ràng hơn trong điều kiện không chắc chắn.” Những người chiến thắng sẽ xây dựng các hệ thống đầu tư vững chắc, tổ chức các đội ngũ kỷ luật, và duy trì tính nhất quán về mặt triết lý qua các chu kỳ thị trường—chứ không chỉ là triển khai các thuật toán nhanh nhất hoặc các pipeline dữ liệu tinh vi nhất.

Trong nghĩa này, đầu tư giá trị chưa nói lời chia tay. Nó đã tiến hóa. Quá khứ thuộc về những người tích trữ thông tin và những người đam mê nghiên cứu. Tương lai thuộc về những người xây dựng hệ thống và những người suy nghĩ có kỷ luật—nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn, kỷ luật tổ chức, và khả năng tâm lý để hành động trái với đám đông.

Phản ánh của Spier năm 2025 không phải là dự đoán bi quan về sự suy giảm của ngành. Đó là tuyên bố về một giai đoạn chuyển tiếp. Thời đại chiến thắng thị trường bằng cách truy cập thông tin vượt trội đã thực sự kết thúc. Nhưng thời đại chiến thắng thị trường bằng cách suy nghĩ vượt trội, kỷ luật và hệ thống dài hạn mới chỉ bắt đầu. Đối với các nhà quản lý quỹ sẵn sàng tiến hóa, sự chuyển đổi này có thể còn mang lại phần thưởng lớn hơn cả thời kỳ mà nó thay thế.