Ý tưởng về ZK trong bài viết trước đã nhận được nhiều phản hồi, không ngờ mọi người đều có những bối rối tương tự. Nói thật, hiểu biết về công nghệ không có con đường tắt, dành nhiều thời gian suy nghĩ sẽ dần dần hiểu rõ hơn.

Hiện tại, lĩnh vực ZK có nhiều dự án, chỉ nhìn vào các tuyên truyền chính thức đều là những nhãn hiệu như "hiệu suất cao, chi phí thấp", nghe mãi cũng dễ gây mệt mỏi về thẩm mỹ. Nhưng để thực sự phân biệt các dự án này, thực ra cần bắt đầu từ kiến trúc kỹ thuật.

Ví dụ như phương án client-side proving, nó chuyển tải gánh nặng tính toán sang phía khách hàng, hoàn toàn khác với cách xác thực truyền thống dựa trên máy chủ. Gần đây tôi đã nghiên cứu sâu hơn, phát hiện ra các dự án ZK khác nhau có sự khác biệt khá lớn trong cách thực hiện — có dự án chú trọng vào thông lượng, có dự án quan tâm hơn đến tốc độ chứng minh, có dự án lại tập trung vào độ thân thiện với nhà phát triển.

Vậy câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào để phân loại các dự án ZK này dựa trên đặc tính kỹ thuật thực sự chứ không phải theo khẩu hiệu tiếp thị? Đây là một việc đáng để sắp xếp lại một cách cẩn thận.