Từ việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất đến việc đóng cửa các mỏ đào — Tại sao Bitcoin vẫn tiếp tục giảm? Phân tích sâu ba tầng logic chain

Thị trường thứ Hai thực sự khiến người ta nghẹt thở. Bitcoin giảm xuống gần 85.600 USD, Ethereum mất mốc 3.000 USD; các công ty niêm yết liên quan đến tiền mã hóa cũng đồng loạt chịu áp lực—một bộ phận kinh doanh thuộc nền tảng giảm gần 7% trong ngày, các sàn giao dịch hàng đầu giảm hơn 5%, trong khi các công ty khai thác còn giảm hơn 10%. Đợt giảm này không phải do một yếu tố đơn lẻ gây ra, mà là phản ứng dây chuyền ba tầng đồng thời kích hoạt: phân hóa chính sách vĩ mô, chuyển hướng dòng vốn trên chuỗi, và áp lực thực tế từ phía khai thác mỏ.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản mới chính là “kẻ chủ mưu” của đợt giảm này

Điểm kích hoạt dễ bị bỏ qua nhất trong đợt giảm này thực ra xuất phát từ Nhật Bản. Quyết định tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể là sự kiện quan trọng nhất trong năm của giới tài chính toàn cầu, nhưng phản ứng của thị trường tiền mã hóa lại chậm chạp.

Dữ liệu lịch sử rõ ràng: mỗi lần Nhật Bản tăng lãi suất, Bitcoin đều gặp khó khăn. Ba lần tăng lãi suất trước đây của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đều có hậu quả tương tự nhau—ngay sau đó, tháng 3 năm 2024, Bitcoin giảm 27%; tháng 7, giảm 30%; đến tháng 1 năm 2025, lại giảm 30%. Lần này là lần đầu tiên kể từ tháng 1, thị trường dự đoán xác suất tăng lãi suất 25 điểm cơ bản là 97%, gần như chắc chắn—chỉ còn chờ lễ công bố, còn buổi họp báo chỉ là thủ tục.

Vấn đề thực sự không nằm ở việc tăng lãi suất, mà ở vai trò của Nhật Bản như nền kinh tế lớn thứ hai toàn cầu. Nhật Bản là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất của Mỹ, nắm giữ hơn 1,1 nghìn tỷ USD trái phiếu Mỹ. Khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản thay đổi hướng đi, cung tiền USD toàn cầu, lợi suất trái phiếu, thậm chí cả các tài sản rủi ro như Bitcoin đều bị ảnh hưởng. Quan trọng hơn, việc Nhật Bản bán tháo trái phiếu Mỹ sẽ gây ra phản ứng dây chuyền.

Một khía cạnh dễ bị đánh giá thấp nữa là: Yên Nhật là một trong những “người chơi” lớn nhất trên thị trường ngoại hối toàn cầu, chỉ sau USD. Trong 30 năm qua, thị trường tăng trưởng mạnh của chứng khoán Mỹ đều gắn liền với hoạt động arbitrage Yên Nhật. Nhiều thập kỷ, nhà đầu tư vay mượn bằng đồng Yên lãi suất thấp, rồi đầu tư vào cổ phiếu Mỹ, trái phiếu Mỹ, thậm chí Bitcoin—đó chính là hoạt động arbitrage Yên Nhật nổi tiếng. Khi Nhật Bản tăng lãi suất, các vị thế arbitrage này buộc phải đóng, khiến toàn thị trường bị đẩy vào trạng thái giảm đòn bẩy thụ động.

Hiện tại, tình hình là: các ngân hàng trung ương toàn cầu đang hạ lãi suất, riêng Nhật Bản lại tăng. Sự phân hóa chính sách này sẽ thúc đẩy các vị thế arbitrage đóng hàng loạt, gây ra đợt bán tháo mạnh các tài sản rủi ro. Thêm vào đó, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã xác nhận sẽ bán ra quy mô lớn ETF trị giá khoảng 55 tỷ USD từ tháng 1 năm 2026. Nếu đến lúc đó, Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất hoặc tăng nhiều lần nữa, thị trường sẽ đối mặt với biến động dữ dội hơn—việc bán tháo tăng tốc, các vị thế arbitrage bị tháo gỡ nhanh hơn, giá trị các tài sản rủi ro giảm mạnh hơn. Ba “tốc độ tăng tốc” này cộng hưởng lại, hậu quả khó lường.

Dĩ nhiên, nếu may mắn, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tạm dừng sau đợt tăng này, thị trường có thể phục hồi sau cú giảm mạnh. Nhưng hiện tại, xác suất này không cao.

“Không chắc chắn” của Fed trở thành “sát thủ” mới

Ngoài biến số từ Nhật Bản, phía Mỹ cũng đang gia tăng sự không chắc chắn. Sau lần cắt giảm lãi suất đầu tiên, tâm điểm thị trường lập tức chuyển sang: “Liệu Fed còn cắt lãi suất bao nhiêu lần nữa vào năm 2026? Tốc độ có giảm không?” Việc định giá lại kỳ vọng này đang làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư vào thanh khoản.

Tuần này, hai dữ liệu quan trọng sẽ được công bố: dữ liệu việc làm phi nông nghiệp (Non-farm payrolls) và CPI. Hai chỉ số này sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến dự đoán về chính sách của Fed trong năm 2026.

Dự kiến, dữ liệu việc làm phi nông nghiệp sẽ được công bố hôm nay, dự đoán thêm khoảng 55.000 việc làm mới, thấp hơn nhiều so với 110.000 trước đó. Nhìn qua có vẻ như điều này ủng hộ việc cắt lãi suất, nhưng vấn đề là: nếu dữ liệu việc làm giảm quá nhanh, liệu Fed có lo ngại suy thoái kinh tế, từ đó thận trọng hơn, thậm chí tạm dừng cắt lãi suất? Vì vậy, hướng của dữ liệu rất quan trọng, tín hiệu về suy thoái còn ảnh hưởng lớn hơn dự kiến cắt lãi suất.

Dữ liệu CPI sẽ được công bố vào ngày 18 tháng 12, tâm điểm chú ý là: liệu lạm phát có bật lại không? Nếu lạm phát trở nên dai dẳng, Fed dù tiếp tục bơm thanh khoản cũng có thể đẩy nhanh việc thu hẹp bảng cân đối, để cân bằng giữa “nới lỏng danh nghĩa, thắt chặt thực tế”. Điều này đồng nghĩa với việc thanh khoản thực tế sẵn có của thị trường sẽ giảm đi.

Cửa sổ “chắc chắn cắt lãi” tiếp theo là tháng 1 năm 2026, nhưng đã rất xa. Theo dữ liệu dự đoán, xác suất giữ nguyên lãi suất ngày 28 tháng 1 là 78%, còn cắt lãi chỉ 22%. Sự không chắc chắn này tác động mạnh hơn nhiều đến các tài sản rủi ro cao như Bitcoin—bởi vì thị trường không biết định giá như thế nào.

Cùng lúc đó, Ngân hàng Anh và Ngân hàng Trung ương châu Âu cũng sẽ họp. Chính sách của các ngân hàng trung ương toàn cầu đang ngày càng phân hóa nghiêm trọng: Nhật Bản đang thắt chặt, Mỹ đang do dự, châu Âu và Anh đang chờ đợi. Môi trường thanh khoản không đồng nhất này chính là tình huống Bitcoin khó đối phó nhất.

Chuyển dịch dòng vốn trên chuỗi: nhà đầu tư dài hạn và miner cùng giảm tốc

Ngoài tác động vĩ mô, dữ liệu trên chuỗi còn tiết lộ áp lực bán ra trực tiếp hơn.

Một số sàn giao dịch ghi nhận rút ròng khoảng 3,5 triệu USD trong ngày (khoảng 4.000 BTC), một nền tảng lớn khác rút ròng khoảng 65.000 USD ETH. Đáng chú ý hơn, hoạt động trong giờ giao dịch Mỹ của Bitcoin liên tục yếu hơn—dữ liệu cho thấy, kể từ khi một quỹ nổi tiếng ra sản phẩm Bitcoin, lợi nhuận giữ trong sau giờ là 222%, nhưng chỉ trong giờ giao dịch, lợi nhuận lại âm 40,5%. Điều này cho thấy dòng tiền lớn bán ra mạnh trong ban ngày.

Dữ liệu chuyển khoản trên chuỗi còn là tín hiệu cảnh báo. Ngày 15 tháng 12, lượng Bitcoin chảy vào các sàn đạt 3.764 BTC (khoảng 340.000 USD), lập đỉnh cao trong đợt này. Trong đó, một sàn lớn nhận tới 2.285 BTC, gấp 8 lần lượng vào bình thường. Mức độ tập trung cao như vậy rõ ràng là chuẩn bị cho các đợt bán tháo lớn.

Hành vi của các nhà đầu tư dài hạn cũng đang thay đổi nhanh chóng. Những người giữ Bitcoin hơn 6 tháng không động tới, bắt đầu bán ra nhanh hơn trong thời gian gần đây—từ cuối tháng 11, đà này đã bắt đầu, đến giữa tháng 12 còn mạnh hơn. Các phân tích trên chuỗi của các nền tảng dữ liệu cũng xác nhận điều này: cả vị thế của miner lẫn các holder lâu dài đều hướng về một kết luận chung—các cá mập đang rút lui.

Tệ hơn nữa là sự sụp đổ của sức mạnh khai thác. Một pool khai thác lớn cho biết, tính đến ngày 15 tháng 12, tổng sức mạnh khai thác toàn mạng giảm xuống còn 988,49 EH/s, giảm 17,25% trong vòng một tuần. Nguyên nhân đằng sau có nhiều đồn đoán: có tin đồn rằng các mỏ đào Bitcoin ở Tân Cương đang dần đóng cửa, một số nguồn tin nội bộ tiết lộ, dựa trên trung bình 250T hash mỗi máy, ít nhất 400.000 máy đã bị ngừng hoạt động. Việc giảm sản lượng quy mô lớn này sẽ làm tăng thêm tâm lý hoảng loạn về nguồn cung, thậm chí còn có thể phản tác dụng, khiến các miner tiếp tục bán tháo.

Ba tầng cộng hưởng: chuỗi giảm giá của thị trường

Tổng kết lại, đợt giảm của Bitcoin và Ethereum lần này là một quá trình “domino” hoàn chỉnh:

Tầng một, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản chuyển hướng sang thắt chặt, phá vỡ sự phối hợp chính sách toàn cầu, các vị thế arbitrage Yên Nhật bắt đầu đóng quy mô lớn. Tầng hai, triển vọng chính sách của Fed mơ hồ, thị trường buộc phải điều chỉnh giảm dự đoán về thanh khoản năm 2026. Tầng ba, các nhà đầu tư dài hạn, miner, các tổ chức quản lý lớn cùng điều chỉnh vị thế, áp lực rút ròng trên chuỗi liên tục tích tụ.

Đây không phải là kết quả của một sự kiện đơn lẻ, mà là sự đồng thuận yếu đi của ba yếu tố: chính sách vĩ mô, kỳ vọng thị trường, dòng vốn. Cho đến khi ít nhất một trong ba biến này có chuyển biến rõ rệt, đà giảm vẫn sẽ tiếp tục. Trong ngắn hạn, dữ liệu việc làm phi nông nghiệp và CPI tuần này cực kỳ quan trọng—chúng có thể quyết định thị trường tiếp tục thất vọng hay thở nhẹ hơn chút đỉnh.