Câu lạc bộ Fusion trị giá trên 100 triệu đô la: Nơi các quỹ đầu tư mạo hiểm đặt cược vào năng lượng của ngày mai

Ngành năng lượng fusion đã trải qua một cuộc chuyển đổi đáng kể. Một thời bị xem là mãi “30 năm nữa mới thành hiện thực,” các công nghệ hạt nhân này đã trở nên đủ nghiêm túc để thu hút hàng tỷ đô la đầu tư tư nhân. Hiện nay, hơn một tỷ đô la mỗi năm chảy vào các startup fusion cố gắng giải quyết một trong những thách thức kỹ thuật lớn nhất của nhân loại: tái tạo nguồn năng lượng mặt trời trên Trái đất như một nguồn điện thương mại khả thi.

Điều gì đã thay đổi? Sự hội tụ của ba tiến bộ công nghệ quan trọng—điện tử bán dẫn mạnh hơn, hệ thống AI tinh vi hơn, và nam châm siêu dẫn nhiệt độ cao—đã tạo ra điều kiện cho một làn sóng đầu tư tư nhân vào fusion. Thêm nhiên liệu đến từ thông báo của Bộ Năng lượng vào tháng 12 năm 2022: các nhà khoa học đã đạt được lợi nhuận năng lượng ròng tại Cơ sở Kích hoạt Quốc gia, vượt qua ngưỡng cân bằng khoa học. Điều này chứng minh rằng vật lý hoạt động. Giờ đây, vấn đề là thực thi và mở rộng quy mô.

Các nhà tài trợ lớn: Commonwealth Fusion và Pacific Fusion dẫn đầu cuộc đua

Commonwealth Fusion Systems (CFS) đứng trên đỉnh núi tài trợ, chiếm khoảng một phần ba tổng vốn đầu tư tư nhân vào fusion tính đến nay. Với vòng gọi vốn gần nhất vào tháng 8 thêm $863 triệu đô la, công ty có trụ sở tại Massachusetts này hiện kiểm soát gần $3 tỷ đô la cam kết tổng thể. Sức mạnh tài chính này đã tài trợ phát triển Sparc, một lò phản ứng thử nghiệm kiểu tokamak sử dụng nam châm siêu dẫn được thiết kế cùng MIT. Công ty dự kiến hoạt động vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.

Nhưng CFS không đơn độc trong việc theo đuổi mở rộng quy mô mạnh mẽ. Pacific Fusion xuất hiện với vòng Series A trị giá $900 triệu đô la, trở thành một trong những dự án fusion có vốn hóa lớn nhất từ trước đến nay. Công ty sử dụng các xung điện từ phối hợp thay vì laser nén truyền thống, đòi hỏi 156 bộ tạo Marx chính xác đồng bộ để phát ra 2 terawatt trong các đợt xung 100 nanosecond. CEO Eric Lander, người đứng sau Dự án Giải mã Bộ gen Người, dẫn dắt nỗ lực này. Đáng chú ý, các nhà đầu tư của Pacific đã cấu trúc nguồn vốn theo các giai đoạn liên kết với các mốc quan trọng—một phương pháp kiểu sinh học công nghệ cao giúp duy trì kỷ luật trong một môi trường đầu tư đầy phấn khích.

Các công nghệ thay thế thu hút vốn thực sự

Trong khi tokamak chiếm ưu thế trong giai đoạn đầu, các phương pháp cạnh tranh cũng đang nhận được sự hậu thuẫn đáng kể. Helion đã thuyết phục Microsoft trở thành khách hàng điện năng đầu tiên của mình, đặt cược rằng công ty có thể tạo ra điện năng vào năm 2028. Startup có trụ sở tại Everett, Washington này đã huy động $425 triệu đô la vào tháng 1 năm 2025 và tổng cộng đã huy động 1,03 tỷ đô la. Cấu hình đảo ngược từ trường của họ sử dụng tăng cường từ trường để thu hoạch điện trực tiếp từ phản ứng fusion thay vì chuyển đổi năng lượng nhiệt qua turbine hơi truyền thống.

TAE Technologies (trước đây gọi là Tri Alpha Energy) đã tập hợp một liên minh khác, huy động $150 triệu đô la vào tháng 6 năm 2024 từ Google, Chevron và các đối tác khác. Trước khi công bố sáp nhập tháng 12 năm 2025 với Trump Media & Technology Group—một bước định giá tổ chức hợp nhất này ở mức $6 tỷ đô la—TAE đã tích lũy 1,79 tỷ đô la từ các nhà đầu tư. Phương pháp quay plasma của họ sử dụng bắn tia hạt để cải thiện độ ổn định, cho phép khai thác nhiệt hiệu quả hơn.

Shine Technologies đi theo một con đường không chính thống, bỏ qua thiết kế phản ứng hoàn toàn để tập trung vào thử nghiệm neutron, isotope y học và tái chế chất thải phóng xạ. Phương pháp thương mại hóa theo từng giai đoạn này đã thu hút các nhà đầu tư cam kết $778 triệu đô la. Tương tự, First Light Fusion từ bỏ tham vọng xây dựng nhà máy điện vào tháng 3 năm 2025, chuyển hướng cấp phép công nghệ cốt lõi cho các công ty khác trong khi theo đuổi ứng dụng quốc phòng cho mô hình thử nghiệm năng lượng xung của mình.

Lợi thế của nam châm và kỹ thuật chi phí

Thiết kế tokamak nhỏ gọn đã trở thành điểm khác biệt. Tokamak Energy đã giảm hình dạng hình donut truyền thống thành hình cầu hơn, cắt giảm đáng kể yêu cầu về nam châm. Startup này đã tạo ra plasma nhiệt độ 100 triệu độ trong nguyên mẫu ST40 và huy động $125 triệu đô la vào tháng 11 năm 2024 để phát triển Demo 4. Tổng số huy động được: $336 triệu đô la.

Zap Energy theo đuổi một cơ chế giữ nhiệt từ trường hoàn toàn khác, sử dụng dòng điện để tạo ra trường giữ. Có trụ sở tại Everett, Washington cùng với Helion, Zap đã huy động $327 triệu đô la từ các nhà đầu tư bao gồm Bill Gates, Breakthrough Energy Ventures và Chevron Technology Ventures. Ngưỡng nén 1 milimet để kích hoạt phản ứng làm cho đây trở thành một phương án thay thế tinh tế so với các thiết kế phụ thuộc siêu dẫn.

Hạ tầng hỗ trợ và các phương pháp đặc thù

Proxima Fusion khác biệt với xu hướng tokamak chủ đạo khi theo đuổi stellarator—một hình dạng xoắn và phồng để phù hợp với hành vi plasma thay vì ép buộc giữ trong vòng đồng nhất. Vòng Series A trị giá €130 triệu đã nâng tổng cam kết lên hơn €185 triệu, được hỗ trợ bởi Balderton Capital và Cherry Ventures. Stellarator đã thể hiện tiềm năng trong các thí nghiệm khoa học như Wendelstein 7-X của Đức, mặc dù họ nhận được ít vốn thương mại hơn tokamak.

Kyoto Fusioneering đại diện cho một phân khúc mới nổi: các chuyên gia về hệ thống phụ trợ. Thay vì xây dựng phản ứng, công ty này phát triển gyrotrons để làm nóng plasma, hệ thống khai thác nhiệt và tích hợp công nghệ. Với $191 triệu đô la huy động từ 31Ventures, In-Q-Tel, Mitsubishi và Sumitomo Mitsui Trust Investment, công ty này định vị là nhà cung cấp hỗ trợ cho công nghệ fusion cuối cùng thành công.

Các phương pháp dựa trên laser đang tìm kiếm nhà tài trợ

Marvel Fusion và Xcimer đều theo đuổi công nghệ nén quán tính dựa trên laser, lấy cảm hứng từ bước đột phá của Cơ sở Kích hoạt Quốc gia. Marvel bắn laser vào các mục tiêu cấu trúc nano silicon, tận dụng kinh nghiệm sản xuất bán dẫn để tạo ra viên nhiên liệu tái lập. Startup có trụ sở tại Munich đã huy động $162 triệu đô la với sự hỗ trợ từ b2venture, Deutsche Telekom và các nhà đầu tư thiên thần như Taavet Hinrikus và Albert Wenger.

Xcimer có cách tiếp cận táo bạo hơn: thiết kế hệ thống laser 10 megajoule mạnh gấp năm lần thiết bị của NIF. Tường chứa muối nóng chảy bảo vệ buồng phản ứng khỏi hư hại do neutron. Từ tháng 1 năm 2022, công ty có trụ sở tại Colorado đã huy động $100 triệu đô la từ Hedosophia, Breakthrough Energy Ventures, Emerson Collective và Lowercarbon Capital.

Những khó khăn và sự sống còn của General Fusion

General Fusion, đã bước sang năm thứ ba, là ví dụ điển hình cho tính biến động của ngành. Công ty có trụ sở tại Richmond, British Columbia này tiên phong trong công nghệ fusion mục tiêu từ trường, sử dụng piston kim loại lỏng để nén plasma. Thành lập năm 2002 bởi nhà vật lý Michel Laberge, họ đã huy động được 462,53 triệu đô la từ Jeff Bezos, Temasek và các đối tác khác.

Nhưng vào mùa xuân năm 2025, thực tế đã ập đến. Thiếu hụt vốn đe dọa LM26, thiết bị mới nhất hứa hẹn đạt cân bằng trong năm 2026. Ngay sau khi đạt một mốc quan trọng, General Fusion đã sa thải 25% nhân viên. CEO Greg Twinney đã công khai kêu gọi vốn khẩn cấp. Tháng 8, họ huy động được $22 triệu đô la trong một vòng gọi vốn theo kiểu trả tiền để chơi. Các hồ sơ chứng khoán tháng 11 tiết lộ 51,1 triệu đô la trong các trái phiếu SAFE từ gần 70 nhà đầu tư, nâng tổng vốn lên $492 triệu đô la.

Những khó khăn của General Fusion minh họa một thách thức cơ bản của ngành: fusion đòi hỏi vốn duy trì qua nhiều chu kỳ xây dựng và thử nghiệm, khiến các mô hình đầu tư truyền thống không đủ khả năng.

Hệ sinh thái nhà đầu tư

Ai đang rót vốn vào fusion? Breakthrough Energy Ventures (được hậu thuẫn bởi Bill Gates và các tỷ phú khác) xuất hiện trong nhiều danh mục đầu tư. In-Q-Tel, quỹ đầu tư của CIA, tài trợ cho các công nghệ phân biệt kỹ thuật. Sam Altman, Reid Hoffman và Jeff Bezos đều ủng hộ các dự án cụ thể. Các quỹ đầu tư mới như Energy Ventures Group và Koch Disruptive Technologies đã gia nhập ngành. Thậm chí các nhà đầu tư thiên thần như Hans Peter Wild (người sáng lập Capri-Sun) cũng thể hiện sự tin tưởng, vượt ra ngoài các chuyên gia đầu tư mạo hiểm.

Con đường phía trước

Vốn đầu tư tư nhân vào fusion hiện đã vượt quá $30 tỷ đô la tích lũy. Commonwealth Fusion Systems là khoản đặt cược lớn nhất của ngành, nhưng hàng chục công ty khác đều có định giá hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đô la. Vốn vẫn còn dồi dào cho các phương pháp kỹ thuật hấp dẫn được hỗ trợ bởi các đội ngũ uy tín.

Thách thức chuyển từ “chúng ta có thể chứng minh nó hoạt động không?” sang “chúng ta có thể sản xuất, triển khai và vận hành thương mại không?” Các mô hình thử nghiệm thế hệ đầu dự kiến vào năm 2026-2028 sẽ either xác nhận sự lạc quan của các nhà đầu tư hoặc gây ra các đánh giá lại lớn về thời gian và chi phí. 24 tháng tới sẽ cực kỳ quan trọng.

Cho đến lúc đó, sức hấp dẫn cơ bản của ngành vẫn còn nguyên: giải quyết fusion, và các thị trường năng lượng trị giá hàng nghìn tỷ đô la sẽ trở nên khả thi. Điều đó đáng để mạo hiểm hàng tỷ đô la.