Sự hồi sinh của Ethereum: khi "vấn đề về danh tính" trở thành cơ hội chiến lược

Trong su cả năm 2025, Ethereum đã đối mặt với một cuộc khủng hoảng về câu chuyện truyền thông sâu sắc. Nó không đủ “sạch” như Bitcoin, cũng không đủ “nhanh” như Solana. Trước áp lực cạnh tranh và sự sụp đổ doanh thu sau Dencun ( sụt giảm 75% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 8, chỉ còn 39,2 triệu đô la), thị trường tự hỏi: Ethereum còn có một “moat” có thể bảo vệ không?

Nhưng điều tưởng chừng như một cái chết đã báo trước lại trở thành tiền đề cho một sự chuyển đổi cấu trúc. Trong suốt năm 2025, ba sự kiện hội tụ đã hoàn toàn viết lại kịch bản: việc công nhận pháp lý ETH như một hàng hóa kỹ thuật số, bản cập nhật kỹ thuật Fusaka ngày 3 tháng 12, và sự xuất hiện của một mô hình “Trustware” mới đặt Ethereum vào trung tâm của nền kinh tế on-chain.

Điểm ngoặt pháp lý: khi quy định định nghĩa lại danh tính

Tháng 11 năm 2025 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Chủ tịch SEC Hoa Kỳ Paul Atkins đã trình bày “Dự án Crypto”, từ bỏ nhiều năm “Regulation by Enforcement” để chuyển sang một phân loại linh hoạt dựa trên thực tế kinh tế của các tài sản.

Bước ngoặt then chốt: SEC đã chính thức công nhận rằng Ethereum, với hơn 1,1 triệu validator và mạng lưới nút phân phối rộng nhất thế giới, không còn phụ thuộc vào “Essential Managerial Effort” tập trung nữa. ETH có phải là chứng khoán không? Không—nó là một hàng hóa kỹ thuật số.

Vào tháng 7 năm 2025, “Đạo luật Rõ ràng Thị trường Tài sản Kỹ thuật số” (CLARITY Act) đã hợp pháp hóa sự phân biệt này, giao Bitcoin và Ethereum cho phạm vi điều chỉnh của CFTC chứ không phải SEC. Lần đầu tiên, các ngân hàng có thể đăng ký làm “môi giới hàng hóa kỹ thuật số” và cung cấp dịch vụ lưu ký và giao dịch ETH mà không bị hạn chế như đối với chứng khoán.

Trong các báo cáo tài chính ngân hàng, Ethereum không còn là một tài sản “rủi ro cao và không rõ ràng” nữa, mà là một hàng hóa như vàng hoặc dầu mỏ. Việc phân loại lại này không chỉ mang tính hình thức: nó mở ra khả năng tiếp cận thanh khoản hoàn toàn khác biệt của các tổ chức.

Paradox Dencun: cách một giải pháp công nghệ tiết lộ khủng hoảng kinh tế

Bản cập nhật Dencun tháng 3 năm 2024 giới thiệu EIP-4844, cung cấp không gian dữ liệu (Blob) cho Layer 2 gần như miễn phí. Về mặt kỹ thuật, điều này rất sáng tạo: phí gas trên L2 giảm từ vài đô la xuống còn vài cent, thúc đẩy sự thịnh vượng của hệ sinh thái.

Về mặt kinh tế, đó là một thảm họa.

Cơ chế định giá Blob dựa trên cung cầu. Vì không gian khả dụng vượt quá đáng kể nhu cầu ban đầu, Base Fee của Blob đã giảm xuống còn 1 wei (0,000000001 Gwei). Kết quả: các mạng L2 như Base tính phí hợp lý cho người dùng nhưng lại trả “tiền thuê” rất nhỏ cho Ethereum—đôi khi chỉ vài đô la trong khi tạo ra hàng chục nghìn đô la doanh thu.

Vì phần lớn các giao dịch của lớp thực thi L1 đã chuyển sang L2, và hiệu ứng đốt qua Blob không đủ, cơ chế giảm phát EIP-1559 đã bị kẹt. Trong quý 3 năm 2025, tốc độ tăng cung hàng năm của Ethereum đã trở lại +0,22%, xóa bỏ câu chuyện về “tài sản giảm phát”.

Cộng đồng gọi đó là hiệu ứng “ký sinh”: L2 ăn thịt, L1 ăn gió.

Fusaka: sửa chữa chuỗi giá trị

Trước những nghi ngờ về tính bền vững của mô hình kinh doanh, cộng đồng nhà phát triển Ethereum không chờ đợi thụ động. Bản cập nhật Fusaka ngày 3 tháng 12 năm 2025 là nỗ lực cấu trúc đầu tiên để “sửa chữa” dòng chảy giá trị giữa L1 và L2.

EIP-7918: mức giá tối thiểu đảm bảo

Đề xuất chính về mặt thương mại là EIP-7918. Nó giới thiệu một cơ chế cách mạng: Base Fee của Blob không thể giảm vô hạn. Ngược lại, mức giá tối thiểu của Blob giờ đây liên kết với giá gas của lớp thực thi L1 (chính xác là 1/15.258 của Base Fee của L1).

Ý nghĩa là gì? Miễn là mainnet Ethereum còn hoạt động—từ các phát hành mới, giao dịch DeFi, minting NFT—giá gas của L1 sẽ tăng, tự động nâng “giá sàn” để mua không gian Blob từ L2. Các mạng này sẽ không còn có thể sử dụng an ninh của Ethereum gần như miễn phí nữa.

Ảnh hưởng ngay lập tức và mạnh mẽ: sau khi kích hoạt, Base Fee của Blob đã tăng gấp 15 triệu lần, từ 1 wei lên 0,01-0,5 Gwei. Đối với người dùng L2, chi phí cho mỗi giao dịch vẫn thấp (khoảng 0,01 USD), nhưng đối với giao thức Ethereum, đó là sự gia tăng doanh thu hàng nghìn lần.

PeerDAS: mở rộng phía cung

Để tránh việc tăng giá làm nghẹt phát triển L2, Fusaka đồng thời giới thiệu PeerDAS (Peer Data Availability Sampling). Nó cho phép các nút lấy mẫu ngẫu nhiên chỉ một phần nhỏ dữ liệu Blob thay vì tải toàn bộ bộ dữ liệu, giảm áp lực băng thông và lưu trữ khoảng 85%.

Cải tiến kỹ thuật này cho phép Ethereum mở rộng đáng kể tổng cung Blob. Sau cập nhật, số lượng Blob mục tiêu mỗi block sẽ tăng dần từ 6 lên 14 hoặc hơn. Bằng cách tăng giá và khối lượng cùng lúc, Ethereum đã xây dựng một mô hình bán hàng “tăng giá và tăng khối lượng”.

Mô hình kinh doanh mới: “Trustware” và seigniorage kỹ thuật số

Sau Fusaka, mô hình kinh doanh của Ethereum rõ ràng hơn về mặt cấu trúc:

Upstream: Các mạng L2 (Base, Optimism, Arbitrum) đóng vai trò “đại lý phân phối”, thu hút người dùng cuối và xử lý các giao dịch tần suất cao.

Midstream: Ethereum L1 bán hai loại hàng hóa cốt lõi:

• Không gian thực thi giá trị cao cho các chứng minh settlement của L2 và các giao dịch DeFi phức tạp
• Không gian dữ liệu dung lượng cao (Blob) để lưu trữ lịch sử L2

Downstream: Dòng chảy giá trị tuần hoàn—thuê L2 (được định giá bằng ETH) phần lớn bị đốt, làm tăng độ khan hiếm cho tất cả các chủ sở hữu. Một phần nhỏ dành cho validator như phần thưởng staking.

Kiến trúc này biến Ethereum từ “máy tính toàn cầu” thành “hệ thống settlement tài chính”—tương tự SWIFT hoặc FedWire, không phải Visa hay Nasdaq.

Nhu cầu thị trường là thực tế. Theo các nhà phân tích, tỷ lệ đốt ETH trên Ethereum trong năm 2026 có thể tăng gấp 8 lần so với mức hiện tại.

Đánh giá giá trị của thứ không thể định giá: các mô hình định giá hội tụ

Với mô hình kinh doanh rõ ràng, câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để định giá tài sản lai này?

Triển vọng DCF (công nghệ): Trong quý 1 năm 2025, 21Shares đã tính toán giá trị hợp lý của ETH là 3.998 đô la với mức chiết khấu bảo thủ 15,96%; với giả định lạc quan (11,02% chiết khấu), giá trị hợp lý tăng lên 7.249 đô la. EIP-7918 cung cấp nền tảng vững chắc cho dự báo thu nhập tương lai dựa trên tăng trưởng dự kiến của L2.

Phần thưởng tiền tệ (quan điểm hàng hóa): ETH là tài sản thế chấp chính của hệ sinh thái DeFi (TVL hơn 100 tỷ đô la), là điểm tựa tin cậy để mint stablecoin, cho vay và phái sinh. Với ETF khóa ETH (27,6 tỷ đô la vào quý 3 năm 2025) và dự trữ doanh nghiệp tăng trưởng, thanh khoản thu hẹp lại, tạo ra một khoản phí bảo hiểm tương tự vàng.

Khái niệm “Trustware”: Consensys đã giới thiệu một khung công tác cách mạng vào năm 2025: Ethereum không bán sức mạnh tính toán, mà là “mục đích phi tập trung và không thể thay đổi”. Với các tài sản RWA trên chuỗi, Ethereum L1 chuyển từ “xử lý giao dịch” sang “bảo vệ tài sản toàn cầu”.

Nếu hệ thống bảo vệ 10 nghìn tỷ đô la tài sản toàn cầu bằng cách áp dụng một “thuế bảo mật” 0,01% hàng năm, thì vốn hóa của Ethereum phải đủ lớn để chống lại một cuộc tấn công 51%. Vốn hóa của Ethereum trở nên tỷ lệ thuận trực tiếp với giá trị kinh tế mà nó hỗ trợ. Không có câu chuyện nào thuyết phục hơn về “ngân sách bảo mật” này.

Bàn ăn địa chính trị của blockchain: Ethereum ngồi ở đâu

Năm 2025, thị trường các chuỗi công cộng đã phân khúc theo cấu trúc:

Solana định vị như Visa hoặc Nasdaq—nhắm tới TPS cực cao, độ trễ thấp, lý tưởng cho giao dịch tần suất cao, thanh toán và ứng dụng tiêu dùng. Đây là bàn của “bán lẻ”.

Ethereum đã phát triển thành một hệ thống settlement như SWIFT hoặc FedWire. Nó không xử lý từng mua cà phê, mà là các “gói settlement” từ L2 chứa hàng nghìn giao dịch. Đây là bàn của “bán buôn”.

Các tài sản giá trị cao và tần suất thấp (token hóa trái phiếu chính phủ, settlement xuyên biên giới lớn) ưu tiên Ethereum vì độ an toàn và phân quyền cao hơn. Các giao dịch giá trị thấp, tần suất cao sẽ diễn ra trên Solana. Đây không phải là cạnh tranh, mà là phân biệt thị trường.

Trong lĩnh vực RWA, xét thị trường tương lai trị hàng nghìn tỷ đô la, Ethereum thể hiện sức mạnh vượt trội. Các dự án tiêu biểu như BUIDL của BlackRock và các quỹ on-chain của Franklin Templeton giữ Ethereum là nền tảng ưu tiên. Đối với các tài sản hàng trăm triệu hoặc tỷ đô la, an toàn luôn đặt lên hàng đầu hơn tốc độ.

Ethereum đã bị lạc trong năm 2025, mắc kẹt trong một cuộc khủng hoảng danh tính dường như không thể giải quyết. Nhưng trong những tháng cuối cùng của năm, nó đã thực hiện một bước nhảy mạo hiểm hướng tới mô hình “seigniorage của nền kinh tế kỹ thuật số”, định nghĩa lại không chỉ câu chuyện của chính nó mà còn cả cấu trúc của nền kinh tế on-chain.

Liệu bước nhảy này sẽ đáp xuống cánh đồng rơm hay trên đá vững chắc? Dữ liệu quý 1 năm 2026 sẽ trả lời câu hỏi này.