Den Romero và Farcaster: từ chủ nghĩa xã hội utopia đến chuyển đổi thực dụng

Sau năm năm phát triển, huy động khoảng 180 triệu đô la tài trợ và đạt mức định giá 10 tỷ đô la, dự án Farcaster đang đối mặt với thử thách thực sự. Vào đầu năm nay, đồng sáng lập Den Romero đã công bố một sự thay đổi chiến lược phát triển mang tính đột phá — từ bỏ mô hình “xã hội đặt lên hàng đầu” để chuyển sang hướng “ví tiền đặt lên hàng đầu”. Quyết định này không nên xem như thất bại, mà là một sự đánh giá đúng đắn về những gì Web3 thực sự mong muốn.

Khi lý tưởng gặp thực tế: nghịch lý Farcaster

Khi Farcaster ra mắt vào năm 2020, sứ mệnh của nó rất tham vọng: tạo ra một sự thay thế phi tập trung cho Twitter, giải quyết ba vấn đề cốt lõi của mạng xã hội Web2. Thứ nhất, người dùng sẽ kiểm soát dữ liệu của chính mình. Thứ hai, nội dung sẽ được lưu trữ trên blockchain, cho phép người dùng di chuyển giữa các khách hàng khác nhau. Thứ ba, các nhà sáng tạo cuối cùng có thể trực tiếp kiếm tiền từ hoạt động của mình mà không cần trung gian của nền tảng doanh nghiệp.

Trên giấy tờ, ý tưởng này rất thuyết phục. Giao thức vẫn duy trì tính phi tập trung, và bất kỳ nhà phát triển nào cũng có thể xây dựng khách hàng của riêng mình dựa trên đó. Khi nhóm ra mắt Warpcast vào năm 2023 — giao diện web để tương tác với giao thức — nhiều nhà mã hóa có ảnh hưởng đã tham gia. Thời điểm đó dường như rất thuận lợi. Hệ sinh thái Base đang bùng nổ, các câu chuyện SocialFi chiếm ưu thế trong các cuộc thảo luận, và Farcaster trông như một lựa chọn tự nhiên cho thế hệ mạng xã hội mới.

Tuy nhiên, các vấn đề bắt đầu xuất hiện khi xem xét dữ liệu kỹ hơn. Theo các chỉ số Monthly Active Users (MAU) trên Dune Analytics, đường đi của sự tăng trưởng người dùng kể câu chuyện phức tạp hơn nhiều.

Dân số kể câu chuyện của riêng nó

Trong phần lớn năm 2023, Farcaster gần như không nổi bật về mặt người dùng. Thời điểm thực sự thay đổi đến vào đầu năm 2024, khi MAU tăng nhanh từ vài nghìn lên 40.000–50.000, rồi đạt đỉnh khoảng 80.000 vào giữa năm đó. Đó là làn sóng mở rộng đầu tiên và duy nhất trong suốt quá trình tồn tại của dự án.

Tuy nhiên, cơ hội này chỉ là tạm thời. Từ nửa cuối năm 2024, các chỉ số bắt đầu liên tục giảm. Đến nửa cuối năm 2025, MAU giảm xuống dưới 20.000, tạo ra một xu hướng giảm không ổn định, dao động.

Vấn đề cốt lõi là mang tính cấu trúc. Farcaster chưa bao giờ thu hút được những người ngoài cộng đồng chuyên về crypto. Người dùng của nó chủ yếu là các đối tác VC, nhà phát triển, nhà báo crypto và các trader bản địa crypto. Đối với người dùng thông thường, việc chuyển sang nền tảng này đòi hỏi một ngưỡng vào rất cao, nội dung đầy các tham chiếu nội bộ, và trải nghiệm không vượt trội so với các nền tảng truyền thống như X hay Instagram.

Điều này có nghĩa là: hiệu ứng mạng vẫn chưa phát triển. Khác với X, nơi mỗi người dùng mới đều gia tăng giá trị cho tất cả những người khác, Farcaster vẫn là một hệ sinh thái khép kín, nơi nội dung mặc định mang tính tự tham chiếu và khó mở rộng ra ngoài vòng những người đã hiểu rõ.

Nhu cầu thực sự: không phải xã hội mà là tài chính

Thời điểm quyết định chiến lược nội bộ của Farcaster đến một cách bất ngờ. Vào đầu năm 2024, nhóm đã tích hợp ví tiền trực tiếp vào ứng dụng. Ban đầu, điều này được xem như một thành phần bổ sung cho trải nghiệm xã hội chính. Tuy nhiên, dữ liệu sử dụng đã kể một câu chuyện hoàn toàn khác.

Các chỉ số của ví — tốc độ chấp nhận, tần suất tương tác và giữ chân người dùng — khác biệt rõ rệt so với module xã hội. Den Romero đã trực tiếp tuyên bố rằng “mỗi người dùng ví mới là một người dùng mới cho toàn bộ giao thức”. Câu nói này đã hé lộ một chân lý mà nhóm không thể bỏ qua nữa.

Khác với các chức năng xã hội, ví tiền giải quyết các nhu cầu thực tế, rõ ràng: chuyển tiền, ký giao dịch, tương tác với các ứng dụng nhỏ (dApps). Đây không phải là những tham vọng thể hiện bản thân — đó là các hoạt động tài chính.

Vào tháng 10, Farcaster đã mua lại Clanker, một công cụ tạo token dựa trên AI Agent, và bắt đầu tích hợp nó vào hệ sinh thái ví. Động thái này trông như một quyết định chiến lược: tích hợp sâu các công cụ tài chính, liên kết trực tiếp với hoạt động on-chain.

Con số khắc nghiệt đối lập với ý tưởng lãng mạn

Khác với các chức năng xã hội, ví tiền thể hiện rõ lợi thế kinh doanh. Tần suất sử dụng cao hơn. Con đường kiếm tiền rõ ràng hơn. Sự tích hợp với hệ sinh thái on-chain chặt chẽ hơn. Các chức năng xã hội, ngược lại, bắt đầu trông như một ứng dụng, chứ không còn là động lực chính nữa.

Đối với một số thành viên lâu năm của cộng đồng, sự thay đổi này gây ra cảm giác không thoải mái. Họ không phản đối ví như một chức năng, nhưng cảm nhận được sự dịch chuyển về văn hóa. Khi “người dùng” được chuyển đổi thành “Trader”, còn “nhà phát triển đồng nghiệp” được trao một vai trò mới, căng thẳng là điều không thể tránh khỏi. Điều này phản ánh thực tế: thay đổi sản phẩm dễ hơn là thay đổi cảm xúc của cộng đồng.

Den Romero sau đó đã thừa nhận những sai lầm trong giao tiếp, nhưng vẫn giữ vững quan điểm. Đây không phải là sự mượn ý, mà là thử thách thực tế dành cho một startup đã trưởng thành. Quyết định này có ý thức: thay vì theo đuổi một xã hội utopia, nhóm chọn hướng tiếp cận thực dụng — sử dụng ví như một neo giữ chân, rồi để sự tương tác xã hội phát triển tự nhiên.

Kết luận: từ ảo tưởng mở rộng quy mô đến giá trị thực sự

Sự chuyển đổi của Farcaster dưới sự lãnh đạo của Den Romero không có nghĩa là từ bỏ phi tập trung. Giao thức vẫn mở. Ý định vẫn trung thực. Tuy nhiên, một chân lý đã trở nên rõ ràng: tích hợp sâu các công cụ tài chính — ví tiền, giao dịch, phát hành token — là con đường bền vững hơn để đạt giá trị kinh doanh, so với việc cố gắng xây dựng lại mạng xã hội từ đầu.

Có thể, như một nhà quan sát đã nói, câu chuyện không phải là mạng xã hội thêm ví, mà là ví cho phép mạng xã hội phát triển rực rỡ. Trong góc nhìn đó, lựa chọn của Farcaster không phải là lãng mạn ở bề mặt, mà mang tính thực dụng trong bản chất của nó.