Quản lý tiền mã hóa toàn cầu bước vào giai đoạn phân hóa: Thử nghiệm tại Mỹ vs Vách chắn bảo thủ tại châu Âu

Nhìn lại bước ngoặt lịch sử và thực trạng hiện nay

Mười lăm năm trước, sự xuất hiện của Bitcoin đã phá vỡ thế độc quyền của hệ thống tài chính truyền thống. Từ một thử nghiệm có thể khai thác bằng máy tính gia đình, nó đã phát triển thành một tài sản toàn cầu đòi hỏi hàng chục tỷ đô la vốn và năng lượng để duy trì — điều này phản ánh cả tiến bộ công nghệ lẫn sự thay đổi hoàn toàn trong thái độ quản lý.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, các cơ quan quản lý trên toàn thế giới bắt đầu nhận thức được một vấn đề: hệ thống tài chính hoàn toàn không bị kiểm soát có thể gây ra rủi ro hệ thống. Logic này cũng đúng với tài sản mã hóa. Các vụ nổ bong bóng liên tiếp trong năm 2022 đã trở thành một bước ngoặt, khiến các nhà hoạch định chính sách bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về cách đối xử với loại tài sản mới nổi này.

Không phải là sự suy tàn của ngành công nghiệp mã hóa, mà là sự bắt đầu của quá trình hợp pháp hóa.

Lựa chọn thực dụng của Mỹ

Sự thay đổi quyền lực tại Washington năm 2025 đã mang lại những biến chuyển rõ rệt. Chính phủ mới đã chuyển thái độ đối với ngành công nghiệp mã hóa từ “thù địch” sang “bao dung”.

Sau khi Paul Atkins tiếp quản SEC, so sánh rõ ràng với thời kỳ của Gary Gensler tiền nhiệm. Chương trình “Dự án Crypto” mới xác định năm hướng chính:

• Xây dựng khung quản lý liên bang rõ ràng
• Đảm bảo cạnh tranh thị trường cho các tổ chức lưu ký và sàn giao dịch
• Hỗ trợ đổi mới trên chuỗi và phát triển tài chính phi tập trung
• Tạo không gian thực thi cụ thể cho phát hành tài sản
• Thúc đẩy khả năng thương mại và miễn trừ sáng tạo

Quan trọng hơn, thái độ của Bộ Tài chính cũng đang thay đổi. Stablecoin không còn bị xem là rủi ro hệ thống, mà trở thành công cụ mở rộng ảnh hưởng của đô la Mỹ trên trường quốc tế. Các stablecoin như USDC và USDT trở thành những người mua lớn trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, tạo ra một mô hình đôi bên cùng có lợi thu hút các tổ chức tài chính tham gia.

Ngân hàng JP Morgan năm 2025 đã ra mắt dịch vụ cho vay thế chấp tài sản mã hóa, chính thức mở cánh cửa cho thị trường này của phố Wall. Cùng với các tổ chức như Goldman Sachs, BlackRock theo sau, quá trình tổ chức hóa tài sản mã hóa đã trở thành không thể đảo ngược.

Tiến trình pháp lý và khung pháp lý

Luật GENIUS (được thông qua tháng 7 năm 2025) bắt buộc stablecoin phải dựa trên dự trữ trái phiếu chính phủ 1:1, biến stablecoin từ tài sản rủi ro thành công cụ địa chính trị. Điều này tạo ra vị thế hợp pháp cho các nhà phát hành stablecoin tư nhân.

Trong khi đó, Đạo luật CLARITY vẫn đang chờ tại Hạ viện. Dự luật nhằm làm rõ phạm vi quyền hạn của SEC và CFTC, một khi được thông qua sẽ giải quyết triệt để vấn đề phân định chứng khoán và hàng hóa, chấm dứt tình trạng “hướng dẫn tạm thời” hiện tại.

Điều quan trọng nhất là việc bãi bỏ chuẩn mực kế toán SAB 121. Quy định kỹ thuật này ban đầu yêu cầu các ngân hàng xử lý tài sản mã hóa như nợ phải trả, việc bãi bỏ sẽ mở ra cánh cửa cho vốn tổ chức và quỹ hưu trí tham gia thị trường mã hóa.

Khung pháp lý châu Âu và khó khăn trong quản lý

Trái ngược với sự mở cửa của Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) đã chọn con đường ngược lại. Luật thị trường tài sản mã hóa (MiCA) sẽ được thực thi toàn diện từ năm 2025, coi các công ty khởi nghiệp như ngân hàng chủ quyền, với chi phí tuân thủ cao khiến phần lớn doanh nghiệp mã hóa e ngại.

Vấn đề của MiCA nằm ở sự phân loại sai phạm. Nó yêu cầu tất cả nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (CASPs) phải thành lập văn phòng đăng ký tại các quốc gia thành viên, thuê giám đốc có trình độ nhất định và thực hiện quản lý tách biệt. Những yêu cầu này sao chép hệ thống MiFID II dành cho tài chính truyền thống, tạo ra “hàng rào quản lý” cho ngành công nghiệp mới nổi.

Điều gây tổn hại hơn nữa là lệnh cấm thực chất đối với stablecoin không phải euro. EU, với lý do “bảo vệ chủ quyền tiền tệ”, đã cấm hiệu quả việc sử dụng các stablecoin như USDT có tính thanh khoản cao nhất toàn cầu tại châu Âu. Điều này không chỉ hạn chế tự do giao dịch mà còn tạo ra “bẫy thanh khoản” — buộc các nhà giao dịch châu Âu phải sử dụng “đồng euro token” có tính thanh khoản thấp.

Cơ quan quản lý Đức, BaFin, đã trở thành cỗ máy tuân thủ, trong khi tham vọng của Pháp về “Trung tâm Web3” ban đầu đã va phải tường thành tự xây dựng. Kết quả là, các nhóm khởi nghiệp đang đẩy nhanh chuyển hướng sang Dubai, Jersey và Zurich.

Con đường cân bằng của Thụy Sĩ

Ngoài cuộc đối đầu Mỹ – châu Âu, Thụy Sĩ đã tìm ra con đường thứ ba. Luật Công nghệ Sổ cái Phân tán (DLT-Law, 2021) đã công nhận đầy đủ tài sản mã hóa về mặt pháp lý, đồng thời thực thi các tiêu chuẩn quốc tế về “quy tắc di chuyển” qua “Quy định dịch vụ tài sản ảo”, đảm bảo tuân thủ phòng chống rửa tiền.

Điều cốt lõi là: Khung pháp lý của Thụy Sĩ rõ ràng nhưng không phức tạp, vừa bảo vệ người dùng vừa cung cấp sự chắc chắn pháp lý cho nhà sáng lập. Thung lũng Zug đã trở thành trung tâm của các nhà sáng lập mã hóa chính là nhờ sự cân bằng này — không giống như Mỹ vẫn còn phải khám phá, cũng không như châu Âu đặt ra các rào cản quá cao.

Thời đại khai thác lợi thế pháp lý toàn cầu

Có thể dự đoán, ngành công nghiệp mã hóa sẽ bước vào giai đoạn phân chia theo địa lý:

Phần tiêu dùng sẽ tập trung tại Mỹ và châu Âu, chấp nhận kiểm tra KYC đầy đủ và các quy định thuế, hợp tác sâu với ngân hàng truyền thống. Nhưng lớp giao thức (nhà phát triển, quỹ sáng lập, quỹ đầu tư mạo hiểm) sẽ di chuyển đến Thụy Sĩ, Singapore, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và các “quốc gia pháp lý hợp lý” khác.

Điều này không phải là suy thoái của ngành, mà là sự phân phối lại của cấu trúc tài chính toàn cầu. Mỹ, bằng cách cung cấp các sản phẩm sáng tạo như bảo hiểm tính theo Bitcoin, tài sản thế chấp mã hóa, dự trữ chiến lược, đã giữ vững vị trí trung tâm tài chính toàn cầu. Trong khi đó, châu Âu đối mặt với nguy cơ trở thành “bảo tàng tài chính” — có khung pháp lý hoàn hảo nhưng lại tạo ra các giới hạn chết người đối với người dùng thực tế.

Tính tất yếu của hợp pháp hóa

Từ sự ra đời của Luật Chứng khoán Mỹ năm 1933 đến việc nâng cấp quản lý sau khủng hoảng 2008, lịch sử đã chứng minh: đổi mới tài chính cuối cùng đều phải nằm trong khung pháp lý. Tài sản mã hóa cũng không ngoại lệ.

Vấn đề then chốt không phải là “có hay không có quy định”, mà là “làm thế nào để quy định”. Mỹ chọn con đường “ranh giới rõ ràng + sáng tạo thân thiện”, châu Âu chọn “bao phủ toàn diện + kiểm soát chặt chẽ”. Cả hai mô hình đều có tính hợp pháp, nhưng thị trường đang bỏ phiếu bằng chân.

Theo các quy định liên quan như Luật hình sự 305, phòng chống tội phạm tài chính cần có khung pháp lý rõ ràng. Cách làm của Mỹ là giữ không gian sáng tạo trong khung đó, còn châu Âu là tạo ra các rào cản ngay trong khung pháp lý. Kết quả rõ ràng: nhân tài, vốn và đổi mới đều hội tụ về Mỹ.

Kết luận

Tài sản mã hóa đã trở thành một loại tài sản vĩ mô, vấn đề không phải là chấp nhận hay không, mà là chấp nhận như thế nào. Mỹ đang chủ động định hình một trật tự tài chính toàn cầu có lợi cho mình; châu Âu thì mắc kẹt trong cái bẫy tự bảo vệ, cuối cùng có thể bị bỏ lại phía sau.

Đây không phải là cuộc tranh luận về công nghệ, mà là cuộc cạnh tranh về thể chế. Những khu vực pháp lý có thể cân bằng đổi mới và rủi ro sẽ trở thành trung tâm thực sự của đổi mới tài chính toàn cầu trong thập kỷ tới.