Khi dữ liệu cuối cùng cũng được thở: PeerDAS và sự hồi sinh của chủ quyền dữ liệu Ethereum

Chúng ta đang bước vào bình minh của một kỷ nguyên mới. Với bản cập nhật Fusaka đã đi vào hoạt động, Ethereum đã thực hiện một bước nhảy chất lượng mà ít người có thể nhận thấy, nhưng đó chính là nền tảng để toàn bộ khả năng mở rộng trong tương lai của mạng lưới dựa trên đó. Trong khi các cuộc thảo luận trên thị trường vẫn xoay quanh giá token, ít người nhận ra rằng đằng sau hậu trường đang diễn ra điều gì đó sâu sắc hơn: mạng lưới đang giải quyết vấn đề có thể đã giới hạn Ethereum trong những năm tới, đó là cách quản lý khối lượng dữ liệu theo cấp số nhân mà không làm tập trung các nút.

Di sản của Dencun và nút thắt cổ chai đầu tiên của Blob

Hãy nhớ tháng 3 năm 2024, khi bản cập nhật Dencun giới thiệu EIP-4844 và khái niệm Blob. Trong một lần duy nhất, chi phí giao dịch L2 giảm xuống chỉ còn vài cent. Các Rollup của Arbitrum và Optimism cuối cùng cũng có thể thở phào nhẹ nhõm, thoát khỏi gánh nặng chi phí lưu trữ calldata, và người dùng bắt đầu cảm nhận rõ lời hứa về Web3 dễ tiếp cận: phí gas gần như không đáng kể.

Nhưng mỗi giải pháp đều chứa đựng hạt giống của giới hạn của nó. Nếu EIP-4844 giải quyết vấn đề “đặt dữ liệu ở đâu”, thì vẫn còn bỏ ngỏ vấn đề “làm thế nào để làm điều đó mà không gây quá tải đáng kể băng thông của các nút”. Một validator, dù hoạt động trên một máy tính cá nhân bình thường hay một trung tâm dữ liệu chuyên nghiệp, vẫn phải tải xuống và truyền toàn bộ Blob. Với số lượng Blob cố định là 3-6 cho mỗi khối, mạng lưới đã đạt đến một trạng thái cân bằng mong manh:

• Tăng Blob vượt quá giới hạn này có nghĩa là biến mạng thành một hạ tầng chỉ dành cho các nhà vận hành lớn, một dạng tập trung hóa thực sự
• Giữ nguyên giới hạn này có nghĩa là buộc các L2 phải giới hạn qua mức thông lượng, sớm muộn gì cũng lộ ra những điểm yếu của nó

Đây là một bế tắc công nghệ đe dọa sẽ từ chối Ethereum trở thành một mạng lưới thực sự mở rộng được.

Lý thuyết cách mạng đằng sau PeerDAS: Khi các nút không còn phải gánh toàn bộ trọng trách

PeerDAS đại diện cho một bước ngoặt trong xác thực dữ liệu. Tên đầy đủ—Peer Data Availability Sampling—bao gồm bản chất của đổi mới: thay vì yêu cầu mỗi nút tải xuống và lưu trữ toàn bộ khối lượng dữ liệu, mạng phân phối tải trên hàng nghìn nút hợp tác, mỗi nút chỉ giữ một phần chiến lược được phân bổ.

Cơ chế này dựa trên mã hóa Erasure Coding và xác suất thống kê. Hãy tưởng tượng chia nhỏ Blob thành hàng chục nghìn mảnh và mã hóa chúng sao cho, chỉ cần thu thập 50% các mảnh bất kỳ(, có thể reconstruct dữ liệu gốc hoàn hảo thông qua các thuật toán toán học. Trong quá trình xác minh, không cần nút nào phải trình bày toàn bộ dữ liệu: mạng lưới, qua một quá trình lấy mẫu thông minh, chọn ngẫu nhiên các mảnh từ các nút khác nhau và, sau khi ghép lại, xác nhận với xác suất cực cao rằng dữ liệu đầy đủ thực sự tồn tại và hợp lệ.

Kết quả cụ thể? Blob từ giới hạn 6 cho mỗi khối tăng lên 48 hoặc thậm chí hơn thế nữa. Ethereum không tăng theo cấp số nhân yêu cầu băng thông của các nút, mà phân phối chúng trên một mạng lưới rộng lớn đủ để hấp thụ sự mở rộng mà không gặp khó khăn.

Từ Dencun đến Fusaka: chuỗi giá trị đầy đủ của khả năng truy cập dữ liệu

Trước và sau là hai thế giới khác nhau. Dencun cung cấp container )Blob(, Fusaka cung cấp logistics )PeerDAS(. Cùng nhau, chúng tạo thành giải pháp toàn diện về Data Availability:

• Chi phí để các L2 công bố dữ liệu trên L1 đã giảm hơn một nửa so với tiêu chuẩn trước Blob
• An ninh vẫn dựa trên bộ xác thực validator của Ethereum, lớn nhất và phi tập trung nhất thế giới
• Khả năng mở rộng không còn là một thỏa hiệp lý thuyết nữa mà trở thành thực tế hoạt động

Đối với các dự án như Celestia và các layer DA modular của bên thứ ba, điều này đặt ra một thử thách sinh tồn. Lời hứa của họ dựa trên ý tưởng rằng Ethereum quá đắt đỏ và tập trung để làm lớp DA. Giờ đây, lời hứa đó đã vỡ vụn. Ethereum đã chứng minh có thể cung cấp cả tính kinh tế lẫn an ninh vượt trội, hoàn toàn lấy lại chủ quyền về khả năng truy cập dữ liệu mà nhiều người nghĩ đã mất đi.

Điều này có ý nghĩa thực tế cho người dùng ví và DeFi như thế nào?

Nếu bạn là người dùng gửi token trên Arbitrum hoặc swap trên Optimism, những tiến bộ kỹ thuật này có vẻ xa vời với trải nghiệm hàng ngày của bạn. Thực tế, chúng là lý do tại sao bạn vẫn tiếp tục trả vài cent thay vì vài đô la. Nếu ngày nay các Rollup vẫn rẻ, đó là nhờ Blob; nếu ngày mai chúng vẫn rẻ, bất chấp sự gia tăng nhu cầu, đó là nhờ PeerDAS âm thầm hoạt động phía sau.

Không có PeerDAS, các Rollup sẽ sớm đối mặt với lựa chọn đắng: hoặc tăng phí để bù đắp chi phí DA tăng, hoặc chấp nhận giảm thiểu an ninh. Với PeerDAS hoạt động, lựa chọn đó biến mất. Các DApp có thể thiết kế các tương tác tần suất cao mà không lo ngại. Các nhà phát triển ví có thể ngừng tranh cãi về “tính năng vs chi phí”. Người dùng, đơn giản, sẽ tiếp tục hưởng lợi từ trải nghiệm Web3 dễ tiếp cận và an toàn.

Kết luận: Đường cao tốc đã xây dựng xong, giờ đến lượt các nhà phát triển

PeerDAS là hình thức công nghệ tinh tế nhất: quá phức tạp đến mức khiến người ta quên rằng nó tồn tại. Chứng minh rằng một blockchain có thể xử lý khối lượng dữ liệu ở cấp độ Web2 thông qua thiết kế tinh vi của mã hóa và phân phối, mà không hy sinh các nguyên tắc cốt lõi của phi tập trung.

Lộ trình của Ethereum đã đạt đến điểm ngoặt. Hạ tầng vận chuyển dữ liệu đã hoàn thiện. Giờ đây, trọng tâm tự nhiên chuyển sang cấp độ ứng dụng: những đổi mới nào sẽ chạy trên con đường cao tốc này? Câu trả lời sẽ đến trong những tháng tới.