Từ lệnh Telegram đến xác minh toán học: Cuộc đối đầu cuối cùng của hệ thống thanh toán toàn cầu

Swift của cuộc cách mạng chuỗi khối

Khi dòng vốn chảy với tốc độ ánh sáng trở thành bình thường, hệ thống tài chính thời kỳ chỉ huy bằng lệnh điện báo dường như chậm chạp hơn bao giờ hết. Tại hội nghị Sibos 2025 ở Frankfurt năm nay, Swift đã công bố một quyết định thay đổi cục diện tài chính: tích hợp một sổ cái chia sẻ dựa trên blockchain vào hạ tầng của mình, nhằm kết nối các tổ chức tài chính toàn cầu trong việc trao đổi giá trị.

Đây không chỉ là một nâng cấp công nghệ đơn thuần, mà là một sự tái cấu trúc toàn diện hệ thống thanh toán.

Các nhà lãnh đạo của Swift đã chọn mạng Layer 2 của Ethereum là Linea làm nền tảng công nghệ. Theo CEO của Consensys, Joe Lubin, tại hội nghị Token2049 ở Singapore, công nghệ zk-EVM tổng hợp mà Linea sử dụng có thể thực hiện xác thực tức thì ở cấp độ toán học, đảm bảo an toàn. Điều này có ý nghĩa gì đối với Swift, với khoảng 150 nghìn tỷ USD luân chuyển hàng năm và hơn 11,000 tổ chức tài chính tại hơn 200 quốc gia trên toàn cầu?

Điều đó có nghĩa là các khoản dự trữ hàng chục nghìn tỷ USD vốn bị kẹt trong tài khoản đại lý để phòng chống trễ hạn thanh toán có thể được giải phóng trở lại nền kinh tế thực. Đồng thời, việc đối chiếu dữ liệu theo thời gian thực 24/7 trở thành khả thi. Chi phí ma sát trong hệ thống tài chính có thể giảm xuống mức thấp nhất trong lịch sử.

Hiện tại, hơn 30 tổ chức tài chính hàng đầu thế giới như JPMorgan, Bank of America, Citibank đã sẵn sàng tham gia thử nghiệm này.

Tại sao chọn Linea chứ không phải các L2 khác?

Trong số các lựa chọn Layer 2 của Ethereum, quyết định công nghệ của Swift phản ánh đúng nhu cầu thực sự của thanh toán tài chính.

Coinbase chọn chuỗi Base dựa trên OP Stack, còn Robinhood mới ra mắt Robinhood Chain dựa trên Arbitrum. Mỗi lựa chọn đều có lý do riêng, nhưng đều khó đáp ứng hoàn toàn các yêu cầu khắt khe của giao dịch tài chính.

OP và Arbitrum sử dụng cơ chế tổng hợp lạc quan, mặc định các giao dịch là hợp lệ, chỉ khi bị nghi ngờ mới kích hoạt xác thực. Điều này đồng nghĩa với việc rút tiền yêu cầu một thời gian thách thức nhiều ngày — điều không thể chấp nhận được trong thanh toán tài chính, vì đó là chi phí trễ hạn không thể chấp nhận.

Trong khi đó, zk-EVM của Linea theo logic ngược lại: thông qua chứng minh không kiến thức, mỗi giao dịch đều có thể được xác thực tức thì về mặt toán học. Đồng thời, nó bảo vệ quyền riêng tư của giao dịch và cung cấp một chuỗi chứng minh có thể kiểm toán để đảm bảo tuân thủ pháp lý. Đối với các tổ chức cần xử lý lượng lớn giá trị thanh toán, sự khác biệt này không chỉ là chi tiết kỹ thuật mà còn là bước ngoặt định mệnh.

Chặng đường 10 năm của Ripple

Để hiểu rõ tầm ảnh hưởng của quyết định của Swift, cần quay lại với một tiền lệ đã bị lãng quên.

Năm 2012, Ripple với XRP Ledger đã cố gắng thách thức hệ thống đại lý. Nó kết nối hơn 300 tổ chức tài chính toàn cầu, chứng minh một lý thuyết: XRP như một đồng tiền cầu nối, có thể rút ngắn thời gian thanh toán xuyên biên giới từ nhiều ngày xuống còn 3 đến 5 giây.

Ở thị trường Đông Nam Á, sáng kiến này đặc biệt nổi bật. SBI Remit của Nhật Bản đã xây dựng mạng lưới chuyển tiền tức thì tại Philippines, Việt Nam, Indonesia, giúp chuyển đổi tỷ giá peso Philippines sang USD trở nên minh bạch và chi phí thấp. Nền tảng thanh toán Đông Nam Á Tranglo đã nâng cao đáng kể hiệu quả chuyển đổi giữa peso và baht Thái Lan qua Ripple ODL. Ứng dụng One Pay FX của Santander mang lại trải nghiệm chuyển khoản tức thì thực sự cho khách hàng. Trong lĩnh vực B2B, American Express và PNC Bank đã tối ưu hóa trải nghiệm thanh toán thương mại xuyên quốc gia.

Ripple còn hợp tác với hơn 20 quốc gia như Palau, Montenegro, Bhutan để phát triển hạ tầng CBDC.

Tuy nhiên, vụ kiện của SEC năm 2020 đã thay đổi tất cả. Dù năm 2023, tòa án đã tuyên XRP không phải là chứng khoán, cuộc chiến pháp lý kéo dài 5 năm này chỉ kết thúc vào tháng 8 năm 2025, và cửa sổ thị trường đã khép lại. Tính đến nay, Ripple đã kết nối hơn 40 thị trường thanh toán, tổng giá trị giao dịch khoảng 30 tỷ USD, nhưng con số này so với quy mô 150 nghìn tỷ USD mỗi năm của Swift thì thật nhỏ bé.

Sự khác biệt cốt lõi giữa hai hướng đi

Ripple và Swift đại diện cho hai hướng tiến hóa hoàn toàn khác nhau.

Chiến lược của Ripple là xây dựng ngoài hệ thống cũ. Nó dựa vào XRP như một tài sản trung gian, các tổ chức tài chính phải chấp nhận rủi ro biến động của một tài sản duy nhất. Mặc dù mô hình này hoạt động tốt trong thị trường nhỏ, nhưng khi đối mặt với các ứng dụng hệ thống toàn cầu, nó trở nên mong manh.

Trong khi đó, chiến lược của Swift là cải tạo hệ thống hiện có. Chuỗi blockchain của họ được thiết kế là “tài sản trung lập” — hỗ trợ tiền pháp định, stablecoin, CBDC và nhiều loại tài sản token hóa khác. Các ngân hàng trong phạm vi của Swift không cần học hệ thống mới, chỉ cần nâng cấp hệ thống hiện tại để có khả năng thanh toán tức thì. Họ không phải chịu rủi ro từ bất kỳ tài sản đơn lẻ nào, nhưng vẫn có thể hưởng lợi từ hiệu quả của blockchain.

Sự kết hợp giữa “ưu thế tồn tại + tuân thủ công nghệ” này đang hình thành một lực lượng không thể ngăn cản.

Bước nhảy của giao thức truyền tải giá trị

Từ góc độ sâu hơn, cuộc đối đầu này phản ánh quá trình nâng cấp toàn diện hạ tầng tài chính.

Thời kỳ chỉ huy bằng lệnh điện báo, dòng vốn bị giới hạn bởi các thủ tục đối chiếu thủ công, chênh lệch thời gian, phí trung gian. Các tổ chức tài chính buộc phải tích trữ lượng lớn dự trữ trong tài khoản Nostro/Vostro để phòng chống rủi ro thanh toán trễ hạn. Điều này không chỉ lãng phí hiệu quả vốn, mà còn hạn chế tiềm năng lưu thông của nền kinh tế toàn cầu.

Sự xuất hiện của blockchain đã thay đổi quy tắc chơi. Nhưng điều then chốt không nằm ở blockchain mà ở việc ai có thể tích hợp nó hiệu quả vào trật tự tài chính hiện tại.

Quyết định của Swift có nghĩa là hệ thống tài chính toàn cầu chính thức bước vào “thời đại xác thực toán học”. Những cơ chế dựa vào thủ công, ghi chép giấy tờ, đối chiếu chậm sẽ bị thay thế bằng mã và mật mã học. Sổ cái chia sẻ theo thời gian thực 24/7 sẽ xóa bỏ sự phân mảnh giữa các mạng token hóa khác nhau, phá vỡ bức tường ngăn cách lâu dài giữa TradFi và DeFi.

Trong kỷ nguyên mới này, hệ thống tài chính sẽ trở nên minh bạch hơn, chi phí thấp hơn, khả năng tương tác cao hơn. Tốc độ dòng vốn có thể thực sự phù hợp với nhịp độ của nền kinh tế hiện đại. Điều này có ý nghĩa sâu sắc đối với hiệu quả kinh tế toàn cầu.

Còn Ripple, từng là người mở đường, nay đang đối mặt với thử thách cuối cùng từ các cải cách trong hệ thống.