Cuộc di cư lớn trong khai thác Bitcoin: Cuộc đua toàn cầu chuyển từ điện sang nơi ở

Đã từng, ngành công nghiệp nặng theo đuổi lao động và cảng biển. Giờ đây, các thợ đào Bitcoin lại đang theo đuổi những nguồn điện bị thế giới lãng quên. Đây là một cuộc cách mạng thầm lặng — máy móc ồn ào vang vọng, chip ASIC vận hành không biết mệt mỏi trong kho chứa, trong khi các thợ đào đã khóa chặt ánh mắt vào những nguồn năng lượng rẻ nhất, lãng phí nhất.

Điện năng trở thành yếu tố sản xuất mới

Cách mạng công nghiệp chú trọng vận chuyển và nhân lực, nhưng Bitcoin đã viết lại quy tắc chơi. Một mỏ đào cần những gì cực kỳ đơn giản: một kho chứa, vài nhân viên bảo trì, các dãy máy đào ồn ào, cộng thêm một đường cáp quang. Không cần vận chuyển những thùng hàng cồng kềnh, không có chuỗi cung ứng phức tạp — chỉ có phần thưởng khối thuần túy.

Điều này có nghĩa là gì? Các thợ đào có thể thiết lập điểm đặt ở bất cứ đâu miễn là nơi đó có điện năng bị lãng phí. Năng lực dư thừa của các nhà máy thép không được coi trọng, nhưng đối với các thợ đào, đó lại là mỏ vàng. Khi giá giảm mạnh hoặc chính sách thay đổi, họ có thể nhanh chóng vào cuộc, nhanh chóng rút lui.

Trong năm năm qua, tốc độ di chuyển của sức mạnh tính toán trên toàn cầu khiến người ta phải kinh ngạc. Nguồn thủy điện mùa mưa của Trung Quốc từng là nơi lý tưởng để đào coin, nay lợi thế đó đã chuyển sang Mỹ. Theo dữ liệu mới nhất, các bể đào của Mỹ đã đóng góp hơn 41% sức mạnh tính toán của các khối — trung tâm ngành công nghiệp đang trải qua một cuộc chuyển dịch địa chấn.

Năng lượng bị lãng phí, trở thành bữa tiệc của các thợ đào

Thị trường năng lượng có một mỏ vàng tiềm ẩn: năng lượng bỏ đi. Nhà điều hành lưới điện California CAISO năm 2023 đã bỏ phí 3.4 TWh năng lượng mặt trời và gió, tăng trưởng 30% mỗi năm. Đến đầu năm 2024, chỉ trong vài tháng, lại lãng phí thêm 2.4 TWh. Khi cung điện dư thừa, giá thậm chí còn âm, các nhà phát điện buộc phải trả tiền để tiêu thụ điện — đúng là một sự mỉa mai lớn.

Nhưng các thợ đào đã nhận ra cơ hội kinh doanh. Riot Platforms năm ngoái nhận được khoản trợ cấp điện trị giá 71 triệu USD tại Texas, số tiền này còn lớn hơn giá trị Bitcoin họ đào ra. Đến năm 2025, chỉ trong vài tháng đầu, họ đã nhận được 46 triệu USD trợ cấp. Họ khéo léo biến điểm đau của lưới điện thành máy thu lợi nhuận của riêng mình.

Từ năng lượng bỏ đi đến sức mạnh tính toán xanh

Một xu hướng mới đang hình thành. Soluna lắp đặt các trung tâm dữ liệu mô-đun ngay cạnh các trang trại gió, Crusoe thì tiêu thụ khí đốt tự nhiên bị đốt cháy lãng phí trong các mỏ dầu ở Texas — những khí này vốn dĩ sẽ bị thải trực tiếp ra khí quyển.

Công nghệ thu hồi nhiệt cũng đang thử nghiệm. Marathon Digital trong dự án ở Phần Lan đã chuyển nhiệt dư từ các máy đào đến hệ thống sưởi khu vực. Một số vùng của Na Uy thậm chí dùng nhiệt từ các máy đào để sấy khô tảo biển — biến rác thành của cải, điển hình của việc biến đổi rác thành tài sản.

Nhà điều hành lưới điện cũng dần nhận ra khả năng mới: như Lancium, các tải trọng khai thác có khả năng phản ứng linh hoạt, có thể tắt ngay lập tức trong thời tiết cực đoan, đóng vai trò như những pin ảo.

Bản đồ khai thác toàn cầu đang được vẽ lại

Hợp tác giữa Bhutan và Bitdeer sử dụng 100 MW nguồn thủy điện cho các cơ sở đào coin — một thử nghiệm táo bạo của một quốc gia dùng năng lượng sạch để hỗ trợ ngành tiền mã hóa. Kentucky của Mỹ đã bỏ thuế bán hàng đối với điện dùng để khai thác tiền mã hóa, trong khi El Salvador còn có kế hoạch xây dựng trung tâm Bitcoin dựa trên năng lượng địa nhiệt của núi lửa.

Trong khi đó, trí tuệ nhân tạo cũng đang nhòm ngó thị trường sức mạnh tính toán. Nhưng sự khác biệt rõ rệt: trung tâm dữ liệu AI sợ thời gian ngừng hoạt động, cần độ trễ cực thấp, nên bị giới hạn trong thành phố. Còn các thợ đào Bitcoin lại nổi tiếng với câu nói “Thời gian ngừng hoạt động? Cái đó là gì?” — chính nhờ khả năng chịu đựng này, họ có thể xây dựng đế chế ở bất cứ nơi nào có điện giá rẻ.

Sự ra đời của tiền đồn sức mạnh tính toán

Những nhà quan sát nhận thấy một hiện tượng địa lý mới nổi lên: các cụm sức mạnh tính toán đang liên tục xuất hiện tại những nơi tiêu thụ điện năng lớn nhất, có hạ tầng cáp quang tốt nhất, và chính sách thân thiện nhất. Các nhà phân tích thậm chí dự đoán táo bạo: đến năm 2035, đường chân trời của các thành phố có thể sẽ thay đổi căn bản — trở thành các trạm biến áp và quán cà phê hoạt động 24/7, trong khi các trung tâm dữ liệu thực sự sẽ chuyển về các vùng nông thôn.

Việc di chuyển toàn cầu của các mỏ đào Bitcoin báo hiệu một kỷ nguyên mới — điện năng đã thay thế lao động trở thành yếu tố sản xuất hàng đầu, sức mạnh tính toán đã vượt qua cả cảng biển để trở thành vị trí chiến lược. Máy móc ồn ào vang vọng, đuổi theo những nguồn điện bị lãng phí, và giới hạn đang bị định nghĩa lại. Đây là một cuộc chiến tranh năng lượng hoang dã và không ngừng nghỉ.