Sáu năm của cuộc cách mạng im lặng: cách stablecoin đang biến đổi mô hình thanh toán toàn cầu

Nếu nói về sự thật một cách trung thực, thì lịch sử phát triển của thanh toán bằng tiền điện tử — chính là câu chuyện về cách ngành công nghiệp dần nhận ra rằng vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở các vấn đề thực tế về tài chính. Và tất cả bắt đầu từ thời điểm các gã khổng lồ của tài chính truyền thống lần đầu tiên nghiêm túc nhìn vào blockchain.

Khi tài chính truyền thống quyết định lắng nghe

Khoảnh khắc quyết định là năm 2019. Lúc đó, Libra của Facebook đã gây sốc cho toàn ngành — là sự hợp nhất quy mô lớn đầu tiên của các tập đoàn lớn xung quanh tiền điện tử. Mặc dù dự án cuối cùng thất bại dưới áp lực của các cơ quan quản lý, nhưng nó đã thực hiện một chức năng cực kỳ quan trọng: buộc các tổ chức tài chính truyền thống phải thừa nhận rằng tiền điện tử không còn là trò chơi dành cho những người đam mê nữa, mà là nền tảng tiềm năng cho hệ thống tài chính tương lai.

Visa là một trong những người đầu tiên công khai tham gia liên minh Libra. Chính lúc đó, công ty bắt đầu xây dựng đội ngũ crypto của mình một cách có hệ thống, không chỉ nghiên cứu lý thuyết mà còn tìm kiếm các nhiệm vụ thực tiễn. Ý tưởng chính rất đơn giản: nếu blockchain thực sự cho phép chuyển giá trị với tốc độ internet, thì điều đó cụ thể sẽ giúp gì cho mạng lưới thanh toán Visa?

Các chuyên gia trong nhóm bắt đầu phân tích các quy trình thanh toán truyền thống. T+1, T+2, các độ trễ dường như đã lỗi thời trong thế giới mà công nghệ có thể cung cấp các giao dịch tức thì. Thậm chí còn có nghịch lý: các ngân hàng đóng cửa lúc 17:00, các giao dịch không được thực hiện vào cuối tuần, và các dịch vụ ngân quỹ không thể khởi tạo các giao dịch ngoài giờ làm việc. Điều này có nghĩa là, số tiền lớn gần như bị “tê liệt” trong hệ thống, không tạo ra lợi nhuận.

Thử nghiệm thực tế đầu tiên: USDC trên Ethereum

Bước đột phá đến một cách bất ngờ. Visa quyết định thử nghiệm sử dụng USDC như một cơ chế thanh toán mới. Khách hàng của Crypto.com thường xuyên chuyển đổi tài sản crypto thành fiat, rồi sau đó chuyển tiền qua SWIFT đến Visa. Quá trình này cực kỳ chậm chạp: tiền nằm trong dự trữ như một biện pháp phòng ngừa rủi ro vỡ nợ trong các đợt chậm trễ thanh toán. Toàn bộ sự trì trệ này đã khiến khách hàng mất tiền thật.

Khi lần đầu tiên USDC từ địa chỉ Crypto.com chuyển đến địa chỉ Visa qua Anchorage Digital (ngân hàng kỹ thuật số có giấy phép liên bang) và quá trình hoàn tất chỉ trong vài giây, đó như một phép màu. Một điều không ngờ tới, nhưng hoàn toàn hợp lý.

Tuy nhiên, trải nghiệm thanh toán bằng stablecoin đã cho thấy một sự thật đau lòng: hạ tầng của hệ sinh thái crypto vẫn còn quá non trẻ.

Từ trừu tượng đến thực tế: sự ra đời của Portal

Một trong những insight then chốt là người dùng không nên cảm thấy phức tạp của blockchain. Khi bạn mua cà phê tại quán cà phê — bạn chỉ cần quẹt thẻ, nhận đồ uống, người bán nhận tiền. Không ai nghĩ về kết nối ngân hàng, xác thực hay thanh toán. Đó là một trừu tượng hoàn toàn.

Tương tự, hệ thống thanh toán crypto cũng phải được thiết kế như vậy: nhà phát triển chỉ cần tích hợp thanh toán bằng stablecoin qua API đơn giản, không cần phải đi sâu vào Ethereum hay Solana. Vì vậy, nền tảng Portal ra đời — phần mềm trung gian dành cho các công ty fintech muốn tích hợp các giao dịch tiền điện tử vào hệ thống của mình.

Trong số khách hàng của Portal có cả các gã khổng lồ như WorldRemit, cũng như các Neobank trẻ trung. Nhưng trong quá trình mở rộng quy mô, xuất hiện một vấn đề chưa được giải quyết: bất kể phần mềm tối ưu đến đâu, điểm nghẽn luôn nằm ở cấp độ nền tảng. Solana nhanh, nhưng hệ sinh thái phân mảnh. Ethereum có hiệu ứng mạng mạnh nhất, nhưng chậm và đắt đỏ. Không nền tảng nào kết hợp được cả hai ưu điểm này.

Monad: tìm kiếm giải pháp hoàn hảo

Logic rất rõ ràng: nếu tồn tại một hệ thống tương thích với tiêu chuẩn EVM, nhưng có hiệu suất cực cao và xác nhận trong chưa đầy một giây, thì đó chính là giải pháp lý tưởng cho thanh toán. Chính lý do này đã thúc đẩy thương vụ mua lại Portal của Monad Foundation. Một đối thủ mới trên thị trường, nhưng với mục tiêu rất rõ ràng: thay đổi bản chất của các hệ thống thanh toán.

Nhiều người hoài nghi hỏi: đã đủ các chuỗi công khai rồi sao? Câu trả lời đơn giản: vấn đề không phải số lượng chuỗi, mà là liệu chúng có giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn chính của thanh toán hay không. Chi phí giao dịch là bao nhiêu? Thời gian xác nhận có đủ cho doanh nghiệp thực tế không? Có đủ thanh khoản trong các kênh tiền tệ khác nhau không?

Đây là những tính toán rất thực tế, xa rời lý thuyết của các nhà tài chính.

Tiến hóa mô hình kinh doanh: từ lợi nhuận biên đến hệ sinh thái

Năm nay, Mỹ đã ký ban hành GENIUS Act, mở ra một làn sóng thay đổi mới trong ngành stablecoin. Các nhà phát hành đầu tiên như Tether và Circle có mô hình rất đơn giản: người dùng gửi tiền, tiền được đầu tư vào trái phiếu chính phủ Mỹ, toàn bộ lợi nhuận từ lãi suất thuộc về nhà phát hành. Đó là quy tắc của trò chơi đầu tiên.

Nhưng các đối thủ mới — Paxos, M0 và các đối thủ khác — bắt đầu chuyển phần lợi nhuận từ các tài sản cơ bản trực tiếp đến người dùng. Đây không chỉ là phân phối lợi nhuận. Nó tạo ra một nguyên thủy tài chính hoàn toàn mới.

Trong các ngân hàng truyền thống, tiền chỉ sinh lợi khi để yên không hoạt động. Ngay khi bạn bắt đầu chuyển tiền, thanh toán hoặc giao dịch — lợi nhuận dừng lại. Nhưng trong blockchain, các tài sản cơ bản vẫn tiếp tục sinh lợi ngay cả khi đang lưu hành liên tục. Điều này mở ra khả năng kiếm lợi không chỉ từ lợi nhuận của tiền gửi, mà còn từ các sản phẩm và dịch vụ liên quan.

Một số nhóm thậm chí thử nghiệm các phương pháp đột phá hơn: chuyển 100% lợi nhuận về cho người dùng. Lý do của họ là kiếm lợi từ khối lượng giao dịch, dịch vụ hành chính và tích hợp.

Fintech crypto: thay đổi giới hạn địa lý

Thế hệ đầu tiên các công ty fintech (Nubank, Chime) được xây dựng dựa trên hạ tầng ngân hàng địa phương. Họ chỉ phục vụ cư dân trong nước, vì phụ thuộc vào các quy định địa phương.

Nhưng khi xây dựng sản phẩm dựa trên stablecoin và blockchain, điều đó hoàn toàn thay đổi. Bạn thực chất đang tạo ra một sản phẩm trên các tuyến thanh toán toàn cầu. Đây không chỉ là cải tiến — đó là cuộc cách mạng. Ngay từ ngày đầu, bạn có thể trở thành ngân hàng toàn cầu cho nhiều quốc gia, mà không cần giấy phép riêng cho từng khu vực pháp lý.

Đây có thể là hiệu ứng unlock lớn nhất trong lịch sử fintech: thế hệ sáng lập đầu tiên hướng tới thị trường toàn cầu ngay từ dòng mã đầu tiên.

Đại lý AI và các giao dịch trong microgiây: giới hạn tiếp theo

Nếu hỏi về những hướng thú vị nhất trong 3-5 năm tới, câu trả lời rõ ràng là: sự kết hợp giữa AI Agent (Agentic Payments) và Tài chính Tần suất Cao.

Trong một hackathon gần đây tại San Francisco, các nhà phát triển đã trình diễn các nguyên mẫu: DoorDash tích hợp với thanh toán on-chain, trong đó agent tự động xử lý các giao dịch nhanh hơn cả khả năng của bộ não con người.

Điều này không chỉ về tốc độ. Đó là bước chuyển căn bản từ “hiệu quả của con người” sang “hiệu quả của thuật toán” và tiếp đó là “hiệu quả của Agent”. Khi giám đốc tài chính quản lý các khoản tiền quốc tế phân bổ qua nhiều ngân hàng và loại tiền tệ, hệ thống có thể tự động thực hiện các giao dịch quy mô lớn và tối ưu hóa từng đồng của công ty với tốc độ cực cao.

Thư điện tử cho tiền

Thường người ta dùng phép ẩn dụ: chúng ta đang trải qua “thời kỳ email” cho tiền. Email không chỉ giúp gửi thư nhanh hơn — nó còn cho phép thông tin vượt qua các châu lục trong giây lát, thay đổi cách con người giao tiếp mãi mãi.

Stablecoin và blockchain sẽ làm điều tương tự cho tiền: chuyển giá trị với tốc độ internet, điều mà nhân loại chưa từng thấy. Bộ não của các hệ thống này trong tương lai vẫn còn đang hình thành, nhưng rõ ràng: đây là cuộc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển khoản không mất phí, tích hợp thanh toán vào mọi ứng dụng trên điện thoại của bạn.

Chúng ta thậm chí còn chưa hiểu hết những gì nó sẽ tạo ra. Nhưng một điều rõ ràng: khi người dùng không cảm thấy sự hiện diện của blockchain, mà vẫn sử dụng dòng tiền với tốc độ internet — đó chính là lúc cuộc cách mạng thực sự bắt đầu.