Cuộc cách mạng crypto thực sự? Khi nó trở nên nhàm chán và cuối cùng hoạt động hiệu quả

Trong những tháng gần đây, bất kỳ ai theo dõi lĩnh vực tiền điện tử đều có thể nhận thấy một sự tăng tốc rõ rệt. Không phải là chu kỳ đầu cơ thông thường nơi các con số phồng lên rồi sụp đổ, mà là một điều gì đó hoàn toàn khác biệt về cấu trúc: các quy tắc của trò chơi cuối cùng cũng đang trở nên rõ ràng hơn.

Khi quy định pháp luật giải phóng tiềm năng

Việc quy định về stablecoin là bước quyết định. Với khung pháp lý đang dần hoàn thiện này, ngành đã tháo bỏ phanh và cuối cùng có thể tiến về phía trước với tốc độ cao. Các dự án đang hoàn tất một quá trình chuyển đổi quan trọng: từ một hệ sinh thái độc quyền dành riêng cho các chuyên gia, sang hạ tầng dành cho đại chúng.

Sự giải phóng này mang tính chất thực chất. Khi không còn phải liên tục lo lắng về vi phạm pháp luật, bạn có thể tập trung xây dựng các mô hình kinh doanh thực sự hiệu quả. Người ta đã phát hiện ra rằng đổi mới phi tập trung, sau khi loại bỏ các rào cản pháp lý cơ bản, hoàn toàn thay đổi ưu tiên của nó. Không còn là việc sáng tạo lại khái niệm tiền tệ nữa, mà là tạo ra các sản phẩm thực sự hữu ích. Chính Christian Catalini, nhà nghiên cứu trong ngành, đã nhấn mạnh rằng các giới hạn công nghệ mới nhất đang biến mất đúng lúc các mạng lưới blockchain bắt đầu làm những việc hiển nhiên: tích hợp với hạ tầng hiện có, kết nối với thẻ Visa.

Vấn đề cốt lõi của tiền điện tử: xác thực danh tính

Chúng ta đến với trọng tâm của vấn đề. Các khoản thanh toán là chức năng nguyên thủy mà tiền điện tử phải vượt qua để đạt được sự chấp nhận rộng rãi. Bitcoin đã giải quyết “vấn đề chi tiêu gấp đôi” bằng một kỹ thuật tinh tế, ngăn chặn việc sao chép tiền kỹ thuật số. Nhưng còn một khía cạnh quan trọng không kém chưa được giải quyết: xác thực danh tính.

Ẩn danh, thường được ca ngợi như một phẩm chất của mật mã học, thực ra lại là một rào cản đáng kể đối với việc phổ biến toàn cầu. Trong quá trình thiết kế Libra, giới hạn này đã rõ ràng. Các nhà quản lý đã yêu cầu từ ngày đầu tiên tạo ra một vùng an toàn và kiểm soát, yêu cầu từ bỏ các ví hoàn toàn không lưu ký. Lý do đơn giản: xã hội hiện đại cần đảm bảo rằng hệ thống tài chính không hỗ trợ các hoạt động bất hợp pháp như tài trợ khủng bố.

Stablecoin và arbitrage giữa các thế giới

Tình hình hiện tại là một trường hợp nghiên cứu hấp dẫn: “đảo ngược hạ tầng” theo nghĩa đen. Trong lý thuyết, tương lai dự kiến sẽ có các bằng chứng zero-knowledge tiên tiến và các chứng thực onchain cân bằng hoàn hảo giữa quyền riêng tư và tuân thủ. Trong thực tế, chúng ta chỉ đơn giản là kết nối công nghệ mới với công nghệ cũ theo cách đơn giản nhất có thể.

Lấy ví dụ về “bánh sandwich stablecoin”—một thuật ngữ trong ngành mô tả quá trình chuyển đổi từ tiền fiat sang stablecoin, chuyển trên blockchain, rồi chuyển đổi lại thành fiat ở phía bên kia. Nó hoạt động, nhưng phương pháp mở rộng lại mang tính châm biếm. Các công ty không kết nối trực tiếp với các mạng permissionless vì điều đó đòi hỏi thêm công sức. Thay vào đó, họ thuê các nhà cung cấp dịch vụ điều phối để quản lý các kiểm tra tuân thủ và tương tác với blockchain thay mặt họ. Điều này đưa các trung gian trở lại trung tâm, xa rời tầm nhìn ban đầu về kiểm soát hoàn toàn.

Blockchain đã giải quyết việc chuyển giá trị, nhưng lại bỏ quên việc chuyển thông tin. Trong các hệ thống tài chính truyền thống, mỗi khoản thanh toán đều đi kèm dữ liệu: ai bắt đầu chuyển tiền, mục đích, liệu người trả có nằm trong danh sách trừng phạt hay không. Không có các siêu dữ liệu này, ngay cả khi quy trình thanh toán diễn ra trong giây lát, các ngân hàng nhận sẽ vẫn có thể từ chối vì lý do pháp lý.

Proof of Personhood: khi mật mã gặp AI

Câu trả lời cho những nghịch lý này đã xuất hiện tại sự kiện “World Unwrapped” ở San Francisco. Giải pháp liên quan đến một quả cầu thủy tinh mạ chrome và một khái niệm cốt lõi: khả năng phân biệt con người với robot.

Với sự gia tăng của trí tuệ nhân tạo, “Proof of Personhood” đã trở thành tài nguyên quý giá nhất. Alex Blania và Sam Altman đã trình bày tầm nhìn: trong tương lai có thể cần hai loại tiền—tiền của máy móc và của con người. Một câu của Paul Buchheit tóm tắt rất rõ ràng ý tưởng này.

Sau sáu năm phát triển, điều từng tưởng như một thử nghiệm vụng về—quét võng mạc của mỗi người—đang chứng minh tính hữu ích thực sự của nó. “Proof of Personhood” chính xác là chức năng tuân thủ cho kỷ nguyên AI. Để mở rộng các khoản thanh toán, nó giúp phân biệt các tác nhân thiện lành và độc hại; trong một thế giới tràn ngập nội dung tổng hợp, nó giúp chứng minh điều duy nhất thực sự khan hiếm: rằng thứ gì đó đã được tạo ra bởi con người.

World: khi crypto trở thành một sản phẩm thực

Trong nhiều năm, ước mơ là xây dựng một phiên bản toàn cầu của Venmo dựa trên mật mã. Hôm qua, World đã giới thiệu một ví điện tử thực hiện mục tiêu này về cơ bản. Hạ tầng tích hợp các tài khoản ngân hàng ảo ở 18 quốc gia, một thẻ Visa và các mạng thanh toán địa phương, thu hẹp khoảng cách giữa crypto và thực tế hoạt động.

Người ta nhận ra rằng nhu cầu thực sự của người dùng không phải là một token mới, mà là một giải pháp đơn giản: gửi lương và sử dụng thẻ Visa. Mô hình tăng trưởng cổ điển: World không tính phí cho phần lớn các dịch vụ. Các ngân hàng phải tính phí để tạo ra lợi nhuận; còn World thì không. Nhưng yếu tố then chốt là dòng tiền nên có chi phí gần như bằng không.

Đối với các ngân hàng, một chuyển khoản quốc tế cần qua ba ngân hàng trung gian và gửi fax. Đối với blockchain, đó chỉ là cập nhật sổ đăng ký. World tin rằng chi phí thực của việc chuyển tiền sẽ hội tụ về gần bằng không.

Mini Apps và arbitrage của App Store

Sự đổi mới còn vượt ra ngoài các khoản thanh toán. Năm 2024, đã dự đoán trước rằng “Mini Apps” sẽ trở thành ứng dụng chủ lực của ngành. Ban đầu, chúng có thể trông " vụng về, niche, thậm chí là đồ chơi", nhưng tác động của chúng đến cấu trúc thị trường là rất sâu sắc.

Ý nghĩa không chỉ là tích hợp một máy tính vào feed của X, mà còn cho phép các nhà phát triển phân phối phần mềm mà không cần qua cửa hàng ứng dụng và không phải trả phí lên tới 30%. Trốn khỏi “khu vườn có hàng rào” là cách để các nhà phát triển giữ lại phần lớn lợi nhuận của mình. Chức năng quý giá nhất của người sáng tạo là quản lý thanh toán mà không phải trả “thuế cho chủ nhà”.

Sự kết hợp giữa Mini Apps và xác thực danh tính mạnh mẽ mang lại cho các nhà phát triển các tính năng cơ bản mới. World hiện áp dụng cách tiếp cận theo cấp độ, cung cấp danh tính con người đã xác minh như một tính năng cao cấp. Cơ chế thị trường này cân bằng hơn so với cách tiếp cận trước đó.

Người dùng có thể ngần ngại cung cấp dữ liệu sinh trắc học để đổi lấy phần thưởng trừu tượng, nhưng nếu điều đó mang lại lợi ích cao hơn hoặc trải nghiệm thú vị hơn, họ sẽ sẵn lòng tham gia. Nhóm đã cho thấy người Nhật sử dụng World ID để xác minh trên Tinder. Ứng dụng “chủ lực” của danh tính chủ quyền có thể là thử nghiệm với đối tác tiềm năng rằng bạn không phải là robot.

Mở rộng sang giao tiếp riêng tư

Blania rõ ràng hiểu rõ nghịch lý của các nền tảng: bạn muốn các marketplace, mạng xã hội và dịch vụ tài chính hàng đầu áp dụng World ID, nhưng miễn là chưa có đủ người dùng, họ sẽ không dễ dàng làm điều đó. Không có sản phẩm, bạn không thu hút được người dùng. Vì vậy, bạn phải tự xây dựng sản phẩm.

Chiến lược này giải thích sự mở rộng của World sang lĩnh vực nhắn tin. Nó đang tích hợp trực tiếp giao thức XMTP vào trong ứng dụng. So với các giải pháp tập trung như Signal, WhatsApp hay Telegram, cách tiếp cận này mang lại lợi ích đáng kể về quyền riêng tư.

Nếu muốn trở thành lớp ẩn danh vô hình của Internet, bạn có thể cần thử khả năng của mình trước bằng cách xây dựng một sản phẩm nhắn tin tốt hơn. Shane Mac đã trình bày dự án mới nhất—Convos—dựa trên XMTP, chứng minh rằng khả năng tương tác của mật mã mở rộng đến các công cụ giao tiếp hàng ngày.

Convos sử dụng mã hóa để cung cấp trải nghiệm không cần đăng ký, không số điện thoại, không lịch sử hay theo dõi. Trong thế giới mà mọi tin nhắn Slack và email đều được lưu trữ vĩnh viễn, các cuộc trò chuyện biến mất thực sự đã trở thành một đặc quyền cực kỳ cao cấp. Người dùng đầu tiên có thể là các nhà báo điều tra, nhưng tầm nhìn là đưa cuộc trò chuyện riêng tư trở thành chế độ mặc định của tương tác con người.

Khi hạ tầng trở nên “nhàm chán” và thực sự hoạt động

Tổng thể, dù các thử nghiệm này vẫn còn trong giai đoạn ban đầu, nhưng quỹ đạo rõ ràng. Hạ tầng của tiền điện tử cuối cùng cũng đang đạt được những lời hứa đã hứa cách đây mười năm. Tất cả những gì các người đam mê hình dung dần trở nên “nhàm chán”—đủ hữu ích để thúc đẩy sự chấp nhận đại trà.

Và điều này xảy ra đúng vào thời điểm then chốt. Với sự gia tăng của trí tuệ nhân tạo, khả năng xác minh sự thật qua mật mã không còn là một đam mê triết học nữa, mà đã trở thành một hạ tầng thiết yếu cho toàn bộ nền kinh tế số. Khi một công nghệ trở nên tích hợp đến mức trông như là điều hiển nhiên và dễ hiểu, điều đó có nghĩa là nó cuối cùng đã chiến thắng.