Ethereum sa 2025: Mula sa Pagkalito Tungo sa Bagong Kahulugan

Năm 2025 trở thành một thời kỳ đổi mới sâu sắc cho Ethereum. Giữa các chiến dịch của các nhân vật nổi tiếng, các chiến lược phát triển ứng dụng đa dạng, các sáng kiến kỹ thuật, và đôi khi là những dấu hiệu của hacker, hiệu suất thị trường không theo kỳ vọng. Ethereum đứng ở một vị trí mơ hồ khó định nghĩa: như một tài sản, thiếu các đặc tính của hàng hóa thuần túy và sự đồng thuận về tiền tệ mà Bitcoin sở hữu; như một nền tảng, đối mặt trực tiếp với cạnh tranh từ các mạng hiệu suất cao như Solana và Hyperliquid, hấp dẫn hơn trong các mô hình đầu tư nhờ cơ chế throughput và phí thu phí. Nâng cấp Dencun năm 2024 không mang lại sự phục hồi như mong đợi mà còn tạo ra thách thức mới cho tính nhất quán của câu chuyện. Vị trí mơ hồ này đã mở ra các câu hỏi tồn tại: Ethereum còn bền vững không? Nó thực sự thuộc về đâu? Có còn mô hình kinh doanh rõ ràng không? Liệu nó có thể tồn tại trong thế giới hậu Fusaka?

Giới thiệu: Utopia và Thực tế

Có lẽ ít người biết rằng Singapore, dù nổi tiếng với quản trị chặt chẽ, đã từng có ước mơ utopian trong quá khứ. Lee Kuan Yew từng nghĩ đến việc thay đổi nhà tù bằng “tình yêu”, nhưng thực tế đã dạy cho ông bài học đắt giá. Vào những năm 1950, Singapore ngoài tầm kiểm soát do các hoạt động băng nhóm có tổ chức—hơn 300 nhóm hoạt động với 50.000 thành viên, chiếm khoảng 6% dân số, đã lan rộng ra tất cả các lĩnh vực kinh tế.

Ông Lee Kuan Yew quyết định ban hành Luật Tạm Thời về Pháp Luật Hình Sự—một đạo luật trao quyền cho cảnh sát bắt giữ những nghi phạm đe dọa mà không cần xét xử. Điều này giúp ổn định an ninh, nhưng dẫn đến quá tải nhà tù. Devan Nair, lãnh đạo Đảng Lao Động, đề xuất mô hình nhà tù utopian—kết hợp nhà tù, cộng đồng và nông nghiệp, không có hàng rào cao, không có lính canh vũ trang, nhằm thay đổi con người qua lao động tập thể và niềm tin cộng đồng.

Ý tưởng này được thực hiện vào năm 1960 tại Pulau Senang, một đảo nhỏ thuộc Singapore. Người quản lý Daniel Dutton tin rằng con người vốn dĩ tốt, và qua niềm tin cùng công việc danh dự, họ có thể thay đổi cả những tội phạm. Không có tường, dây thép gai hay vũ khí. Tỷ lệ tái phạm chỉ khoảng 5%—được truyền thông gọi là “kỳ tích trong lịch sử biến đổi con người”.

Tuy nhiên, vào tháng 7 năm 1963, thử nghiệm này mất kiểm soát. Khi thợ mộc từ chối làm việc cuối tuần, căng thẳng bùng phát. Các tù nhân nổi loạn, giết Dutton, đốt cháy các công trình họ đã xây dựng. Đảo “Senang” trở thành biểu tượng cho thất bại của chủ nghĩa lý tưởng chống lại bản chất con người.

Tháng 3 năm 2024, Ethereum đã khởi động “thử nghiệm Pulau Senang” của riêng mình—nâng cấp Dencun cùng với EIP-4844. Giống như Dutton đã loại bỏ “tường kinh tế” (Phí gas) trong hệ thống, các nhà phát triển cốt lõi của Ethereum đã loại bỏ chi phí đắt đỏ giữa L1 và L2. Họ tin rằng với không gian dữ liệu Blob rẻ, sự thịnh vượng sẽ trở lại mainnet và xây dựng một hệ sinh thái đôi bên cùng có lợi.

Nhưng lịch sử lại lặp lại chính nó. Giống như các tù nhân không cảm ơn mà nổi loạn, các giao thức Layer 2 năm 2025 không đem lại của cải cho L1 mà “chiếm đoạt” nền kinh tế của nó. Các mạng Layer 2 kiếm hàng trăm nghìn đô mỗi ngày, trong khi Ethereum L1 chỉ nhận vài đô la từ thuê bao Blob.

Mục tiêu của Ethereum: Hàng hóa hay Cổ phiếu công nghệ?

Vấn đề chính của 2025 là cuộc khủng hoảng nhận diện của Ethereum trên thị trường vốn. Các nhà đầu tư quen phân loại crypto thành hai nhóm: “hàng hóa kỹ thuật số” cho nơi lưu trữ giá trị (như Bitcoin) và “cổ phiếu công nghệ tăng trưởng cao” cho monet hóa người dùng (như Solana). Ethereum cố gắng làm cả hai—“Tiền siêu âm” và “Máy tính thế giới”. Nhưng môi trường thị trường 2025 không khoan nhượng cho chiến lược kể chuyện kép này.

Như Hàng hóa: Dù ETH là tài sản thế chấp chính trong DeFi, nguồn cung biến động của nó (lạm phát và giảm phát) cùng cơ chế staking khiến khó coi nó như “vàng kỹ thuật số”. Nguồn cung cố định của Bitcoin và sự hỗ trợ năng lượng tạo ra đặc tính hàng hóa vững chắc, trong khi nền kinh tế phức tạp của Ethereum làm khó việc chấp nhận rộng rãi từ các tổ chức tài chính truyền thống.

Như Nền tảng Công nghệ: Nếu xem Ethereum như một công ty công nghệ, doanh thu chính đã giảm mạnh trong ba quý đầu năm 2025. Tháng 8, dù ETH đạt đỉnh giá mọi thời đại, doanh thu giao thức mạng giảm 75% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ còn 39,2 triệu USD. Đối với các nhà định giá P/E hoặc dòng tiền chiết khấu, đây là tín hiệu rõ ràng về sự suy thoái mô hình kinh doanh.

Trong cạnh tranh, áp lực gấp đôi. Phía trên, dòng vốn đổ vào ETF Bitcoin và câu chuyện dự trữ quốc gia tiếp tục, củng cố BTC như một tài sản vĩ mô. Phía dưới, Solana chiếm gần độc quyền trong thanh toán, DePIN, AI agents, và các ứng dụng tiêu dùng—đôi khi tốc độ stablecoin và doanh thu hệ sinh thái còn nhanh hơn cả mainnet Ethereum. Hyperliquid trở thành dẫn đầu trong Perps, với phí thu cao hơn ETH. Tình trạng “không thể với tới đỉnh, không thể chạm đáy” này đã kích hoạt câu chuyện “khủng hoảng nhận diện” trên thị trường.

Nhận diện pháp lý: Bước ngoặt

Bước đột phá đến từ rõ ràng về quy định. Tháng 11 năm 2025, Chủ tịch SEC Paul Atkins công bố “Dự án Crypto” về thiết lập lại quy định. Mục tiêu là chấm dứt “quy định qua cưỡng chế” và xây dựng khung phân loại rõ ràng dựa trên thực tế kinh tế.

Ông nhấn mạnh nguyên tắc “một khi là chứng khoán, luôn là chứng khoán”, và ra mắt “Phân loại Token” cho biết đặc điểm của tài sản kỹ thuật số có thể thay đổi. Ban đầu có thể bán như chứng khoán, nhưng không có nghĩa là luôn là chứng khoán. Khi mạng đủ phân cấp và không phụ thuộc vào thực thể trung tâm để thực hiện các hoạt động quản lý thiết yếu, thì theo Howey Test, tài sản đó không còn là chứng khoán.

Ethereum có 1,1 triệu validator và mạng lưới node rộng nhất—rõ ràng ETH không phải là chứng khoán.

Luật CLARITY do Hạ viện Mỹ thông qua tháng 7 năm 2025 còn làm rõ hơn nữa tình trạng này. Nó xác định các tài sản blockchain phi tập trung—đặc biệt là Bitcoin và Ethereum—thuộc phạm vi của CFTC như hàng hóa. Luật cho phép các ngân hàng đăng ký làm “nhà môi giới hàng hóa kỹ thuật số”, cung cấp dịch vụ lưu trữ và giao dịch ETH, nghĩa là ETH không còn là tài sản rủi ro cao chưa xác định rõ trên bảng cân đối kế toán, mà là hàng hóa như vàng hoặc ngoại hối.

Bước đột phá pháp lý này đã mở ra cánh cửa cho vốn tổ chức đã chờ đợi rõ ràng pháp lý từ lâu.

Cách mạng mô hình kinh doanh: Từ khủng hoảng Dencun đến giải pháp Fusaka

Vấn đề cốt lõi là kinh tế: Dencun đã phá vỡ mô hình doanh thu của Ethereum.

EIP-4844 giới thiệu giao dịch Blob, nhằm giảm chi phí L2 bằng cách lưu trữ dữ liệu rẻ hơn. Về mặt kỹ thuật, thành công—giá gas L2 giảm từ vài đô la xuống vài xu. Nhưng về mặt kinh tế, là thảm họa.

Thị trường Blob dựa trên cung cầu. Vì cung Blob lớn hơn cầu L2, mức phí cơ bản vẫn giữ ở 1 wei. Dù các mạng L2 kiếm được hàng trăm nghìn đô mỗi ngày từ phí cơ bản (Base, Arbitrum, Optimism), chỉ trả vài đô la cho Ethereum để lấy không gian dữ liệu.

Trong quý 3 năm 2025, tốc độ tăng cung hàng năm của Ethereum đã đạt +0,22%—mất đi câu chuyện “tài sản giảm phát” mà cộng đồng đã bảo vệ từ lâu. Tình trạng này, gọi là “hiệu ứng ký sinh”, đã dẫn đến nhận thức sâu sắc rằng mô hình kinh doanh cần được cấu trúc lại.

(Nâng cấp Fusaka: Giải pháp dài hạn được chờ đợi

Ngày 3 tháng 12 năm 2025, nâng cấp Fusaka đã đến, không còn chờ đợi nữa. Nhiệm vụ chính của nó là sửa đổi chuỗi thu phí giá trị trong mối quan hệ L1-L2—đơn giản là, L2 phải trả phí cho L1.

EIP-7918: Trái tim thương mại của nâng cấp

Đề xuất quan trọng nhất là EIP-7918, thay đổi cách định giá Blob. Nó giới thiệu cơ chế “giá sàn”—mức hỗ trợ giá. Không còn cho phép phí cơ bản Blob giảm xuống 1 wei. Thay vào đó, mức giá tối thiểu liên kết với giá gas thực thi của L1 )1/15.258 của L1 Base Fee###.

Điều này có nghĩa là, dù Ethereum mainnet vẫn hoạt động sôi động, giá gas L1 sẽ tăng, và “giá sàn” của Blob mà L2 mua sẽ tăng theo. L2 không thể sử dụng an ninh của Ethereum một cách gần như miễn phí nữa.

Khi kích hoạt, phí cơ bản Blob đã tăng gấp 15 triệu lần—from 1 wei lên khoảng 0,01-0,5 Gwei(. Đối với người dùng L2, vẫn còn rẻ—)0,01 USD cho mỗi giao dịch(, nhưng đối với hệ thống, đây là mức tăng doanh thu hàng nghìn lần.

PeerDAS: Hỗ trợ tăng trưởng cung

Để tránh giá tăng quá đột ngột, cùng lúc đó, PeerDAS )EIP-7594( được giới thiệu. Nó cho phép các node không tải toàn bộ dữ liệu block mà chỉ lấy mẫu nhỏ để xác minh khả năng truy cập. Giảm áp lực băng thông tới 85%.

Nhờ đó, Ethereum có thể tăng cung Blob. Sau nâng cấp, mục tiêu số lượng Blob mỗi block đã tăng từ 6 lên 14 hoặc hơn nữa.

Thông qua EIP-7918 )giá sàn( và PeerDAS )tăng volume(, Ethereum đã xây dựng mô hình bán hàng “giá cao hơn và khối lượng cao hơn” vừa bền vững vừa hiệu quả.

) Kiến trúc mô hình kinh doanh mới

Ethereum sau Fusaka hoạt động như một “mô hình thu phí dịch vụ bảo mật B2B”:

Lớp trên (L2 Networks): Các nhà phân phối như Optimism, Arbitrum, lấy người dùng cuối và xử lý các giao dịch tần suất cao, giá trị thấp.

Sản phẩm cốt lõi ###Không gian block(: Ethereum L1 bán hai dịch vụ chính:

• Không gian thực thi giá trị cao cho bằng chứng thanh toán của L2 và các giao dịch DeFi phức tạp
• Không gian dữ liệu lớn )Blob( để lưu trữ lịch sử giao dịch của L2

Trong EIP-7918, L2 phải trả “tiền thuê” tỷ lệ thuận với giá trị kinh tế. Phần lớn tiền thuê này )ETH( sẽ bị đốt, nâng cao giá trị của tất cả các holder ETH; phần nhỏ sẽ trả cho validators dưới dạng lợi nhuận staking.

Chuỗi phản hồi tích cực: Phát triển L2 nhiều hơn → Nhu cầu Blob cao hơn → Nhiều ETH bị đốt hơn dù có giá sàn → ETH trở nên giảm phát/hạn chế hơn → Mạng an toàn hơn → Thu hút nhiều tài sản giá trị cao hơn

Theo nhà phân tích Yi, có thể tỷ lệ đốt ETH sẽ tăng 8 lần vào năm 2026 sau khi Fusaka kích hoạt?!

Khung định giá: Làm thế nào để định giá “Trustware”?

Sau khi rõ ràng về mô hình kinh doanh, câu hỏi tiếp theo là định giá. Vì ETH có nhiều thuộc tính )hàng hóa, tài sản vốn, tiền tệ(, cần tiếp cận đa chiều.

Mô hình DCF )Discounted Cash Flow(: Dù phân loại là hàng hóa, dòng tiền của nó rõ ràng. Quý 1 năm 2025, 21Shares đã dùng doanh thu phí giao dịch và cơ chế đốt để xây dựng mô hình ba giai đoạn. Với mức chiết khấu thận trọng )15.96%(, giá trị hợp lý là $3,998; lạc quan hơn )11.02%(, đạt $7,249. EIP-7918 tạo nền tảng vững chắc cho dự báo “tăng trưởng thu nhập tương lai”.

Mô hình Phần thưởng Tiền tệ: ETH còn có giá trị bổ sung như một đồng tiền thanh toán và tài sản thế chấp—không thể lấy từ DCF. ETH là tài sản thế chấp chính của DeFi )(TVL hơn 100 tỷ USD), thiết yếu trong việc phát hành stablecoin DAI(, cho vay, và phái sinh. Thị trường NFT và phí gas L2 tính bằng ETH. Khoản ETF khóa $10 $2.76 tỷ trong Q3 2025) và tích trữ của các doanh nghiệp làm giảm cung thanh khoản, tạo ra phần thưởng tương tự vàng.

Logic định giá “Trustware”: Trong báo cáo của Consensys, giới thiệu khái niệm “Trustware”—Ethereum không chỉ bán sức mạnh tính toán (như AWS) mà còn là “tính cuối cùng phi tập trung, không thể thay đổi”. Trong onboarding RWA, nó sẽ là lớp “bảo vệ tài sản” khỏi “xử lý giao dịch”. Nếu có thể bảo vệ hàng nghìn tỷ tài sản toàn cầu và chỉ mất 0.01% thuế an ninh hàng năm, vốn hóa thị trường đủ lớn để tránh tấn công 51%. Logic “ngân sách an ninh” này sẽ được hỗ trợ bởi mối tương quan tích cực với quy mô kinh tế.

Cạnh tranh: Rào cản mô-đun và chiến trường RWA

Dữ liệu 2025 rõ ràng về sự phân biệt cấu trúc: Solana như Visa hay Nasdaq—theo đuổi TPS cao nhất, độ trễ thấp, phù hợp cho giao dịch tần suất cao và ứng dụng tiêu dùng. Ethereum như SWIFT hay FedWire—không theo đuổi từng giao dịch nhỏ, mà tập trung vào “gói thanh toán” từ L2 với hàng nghìn giao dịch.

Phân công lao động là sự tiến hóa tự nhiên. Các tài sản giá trị thấp, tần suất cao (bonds tokenized, các giao dịch lớn) vẫn ưu tiên Ethereum vì độ an toàn vượt trội. Các tài sản nhỏ, tần suất cao sẽ chuyển sang Solana.

Trong lĩnh vực RWA dự kiến sẽ là thị trường nghìn tỷ đô, Ethereum vẫn là dẫn đầu. Với các dự án chủ đạo như BlackRock BUIDL và quỹ on-chain của Franklin Templeton, Ethereum là nền tảng chính. Đối với các tài sản hàng trăm triệu hoặc tỷ đô, an toàn còn quan trọng hơn tốc độ. Giao diện uptime hàng thập kỷ của Ethereum là rào cản sâu sắc nhất của nó.

Kết luận: Con đường phía trước của Ethereum

Năm 2025 là năm biến đổi của Ethereum—từ khủng hoảng nhận diện đến rõ ràng pháp lý, từ mô hình kinh doanh đổ vỡ đến kiến trúc bền vững. Nâng cấp Fusaka không chỉ là nâng cấp kỹ thuật đơn thuần mà còn là tái cấu trúc kinh tế, định hình lại cơ chế thu giá trị toàn bộ hệ sinh thái.

Đây không phải là Pulau Senang đóng cửa trong lửa. Ethereum vẫn tiếp tục tiến bước, thích nghi và đổi mới. Chương mới của kỷ nguyên đã bắt đầu.