Từ bờ vực phá sản đến giấc mơ 1,5 nghìn tỷ đô la: Cách Musk vượt qua mọi thử thách

Tháng 12 năm 2025 đã đưa ra một tiêu đề chấn động: Việc bán cổ phần nội bộ của SpaceX định giá công ty ở mức $800 tỷ đô la, với kế hoạch IPO năm 2026 hướng tới hơn 30 tỷ đô la huy động vốn và khả năng định giá lên tới 1,5 nghìn tỷ đô la. Nếu thành công, điều này sẽ vượt qua đợt IPO lịch sử của Saudi Aramco trị giá $29 tỷ đô la và tôn vinh Musk—người đã là người giàu nhất thế giới—trở thành tỷ phú đầu tiên của nhân loại có tài sản trên 1 nghìn tỷ đô la.

Tuy nhiên, lùi lại 17 năm, câu chuyện đã hoàn toàn khác biệt. Năm 2008, Elon Musk gần như mất tất cả.

Năm Mọi Thứ Gần Như Chết

2008 là chương tối nhất trong cuộc đời Musk. Khủng hoảng tài chính đã làm suy yếu nền kinh tế. Tesla đứng trước bờ vực phá sản. Hôn nhân của ông kéo dài một thập kỷ sụp đổ. Và SpaceX? Công ty đã tiêu hết số vốn ban đầu $100 triệu đô la trong một chuỗi thất bại liên tiếp—ba vụ nổ tên lửa liên tiếp khiến ngân sách cạn kiệt.

Đến cuối năm 2008, SpaceX chỉ còn đủ tiền cho đúng một lần phóng nữa. Thất bại đồng nghĩa với việc giải thể ngay lập tức. Musk sẽ chẳng còn gì trong tay.

Ảnh hưởng tâm lý là vô cùng lớn. Những anh hùng thời thơ ấu của ông—phi hành gia Apollo Neil Armstrong và Eugene Cernan—đã công khai chế nhạo tham vọng tên lửa của ông. Armstrong nói thẳng thừng, “Bạn không hiểu những gì bạn không biết.” Trong một khoảnh khắc hiếm hoi của sự yếu đuối nhiều năm sau đó, mắt Musk đỏ hoe kể lại sự từ chối này. Ông không khóc khi tên lửa phát nổ hay khi phá sản đang đến gần, nhưng ông đã khóc khi nhớ về sự khinh thường của các anh hùng của mình.

Toán học tài chính thật tàn nhẫn: ngành hàng không vũ trụ hoạt động theo hợp đồng “chi phí cộng” trong đó một chiếc vít nhỏ cũng có giá hàng trăm đô la. Các ông lớn như Boeing và Lockheed Martin không có động lực đổi mới—họ kiếm lợi từ trạng thái hiện tại. Đối với SpaceX, một startup nổi loạn với nguồn vốn cạn kiệt, khả năng thành công là điều gần như không thể tính toán.

Thời Điểm Mọi Thứ Thay Đổi

Ngày 28 tháng 9 năm 2008. Phóng lần thứ tư của Falcon 1. Không có lễ kỷ niệm hoành tráng. Không có bài phát biểu. Chỉ có những người vận hành im lặng trong phòng điều khiển, nhìn màn hình, biết rằng đây là hơi thở cuối cùng của công ty.

Tên lửa bốc cháy. Chín phút sau—tải trọng đã vào quỹ đạo thành công.

“Chúng ta đã làm được!” Phòng điều khiển bùng nổ trong vui mừng. Anh trai của Musk, Kimbal, khóc. SpaceX trở thành công ty tư nhân đầu tiên trên thế giới phóng tên lửa vào quỹ đạo.

Chỉ bốn ngày sau, NASA gọi điện với hợp đồng trị giá 1,6 tỷ đô la cho 12 nhiệm vụ cung cấp tới Trạm Vũ trụ Quốc tế.

Cuộc gọi đó đã biến năm 2008 từ năm của sự hủy diệt thành điểm ngoặt cứu lấy công ty. Musk đã đổi mật khẩu máy tính thành “ilovenasa.”

Sự Ám Ảnh của Tên Lửa Tái Sử Dụng

Sau khi sống sót, Musk theo đuổi điều có vẻ điên rồ: tên lửa có thể trở lại và hạ cánh thẳng đứng, sẵn sàng tái sử dụng.

Gần như mọi kỹ sư nội bộ đều phản đối. Sách hướng dẫn truyền thống về hàng không vũ trụ không ủng hộ điều đó. Nhưng phân tích dựa trên nguyên lý đầu tiên của Musk là không thể phủ nhận: nếu máy bay bị vứt bỏ sau mỗi chuyến bay, chẳng ai có thể đủ khả năng đi lại. Cùng lý luận đó, tên lửa dùng một lần sẽ khiến chuyến bay vào không gian trở thành một đặc quyền xa xỉ mà ít người có thể tiếp cận.

Kết quả? Ngày 21 tháng 12 năm 2015. Tên lửa đẩy tầng một của Falcon 9 hạ cánh thẳng đứng tại Cape Canaveral như một cảnh trong phim viễn tưởng. Mô hình hàng không vũ trụ cũ vỡ vụn. Thời đại của chuyến bay vào không gian giá cả phải chăng đã bắt đầu.

Thép Không Gỉ và Nguyên Lý Đầu Tiên

Xây dựng Starship để định cư trên sao Hỏa, SpaceX đối mặt với áp lực sử dụng composite sợi carbon—vật liệu “cao cấp” theo nhận thức chung của ngành hàng không vũ trụ, với giá $135 mỗi kilogram.

Musk quay trở lại các nguyên lý vật lý cơ bản. Thép không gỉ 304—cùng loại vật liệu trong dụng cụ nhà bếp—giá $3 mỗi kilogram. Các kỹ sư phản đối: “Nặng quá.” Musk đáp lại: sợi carbon kém chịu nhiệt, cần lớp chắn nhiệt đắt tiền và nặng nề. Thép không gỉ có điểm nóng chảy 1.400 độ và độ bền trong nhiệt độ oxy lỏng, nghĩa là chiếc xe cuối cùng nặng khoảng cùng một trọng lượng, với chi phí chỉ bằng 1/40.

SpaceX không còn cần phòng sạch chính xác nữa. Họ dựng lều trong hoang dã Texas, hàn tên lửa như xây tháp nước. Các vụ nổ trở thành cơ hội học hỏi, không phải thảm họa—dọn dẹp mảnh vỡ, hàn lại vào ngày mai.

“Kỹ thuật đẳng cấp thế giới từ vật liệu siêu rẻ” trở thành lợi thế cấu trúc của SpaceX.

Starlink: Động lực Thực Sự của Định Giá

Các vụ phóng tên lửa thu hút tiêu đề. Starlink chiếm lĩnh thị trường.

Đến tháng 11 năm 2025, Starlink có 7,65 triệu thuê bao hoạt động toàn cầu với hơn 24,5 triệu khách hàng tiềm năng. Bắc Mỹ chiếm 43% số thuê bao; các thị trường mới nổi như (Hàn Quốc, Đông Nam Á) chiếm 40% lượng người dùng mới. Bộ thu nhỏ bằng hộp pizza lấy băng thông rộng từ quỹ đạo thấp—biến một màn trình diễn thành hạ tầng thiết yếu.

Các dự báo tài chính cho thấy sự chuyển đổi: doanh thu dự kiến năm 2025 là $15 tỷ đô la; năm 2026 dự kiến 22-24 tỷ đô la, trong đó hơn 80% đến từ Starlink. SpaceX đã phát triển từ nhà thầu không gian dựa vào hợp đồng thành một gã khổng lồ viễn thông với rào cản cạnh tranh như độc quyền.

Định giá 1,5 nghìn tỷ đô la của Wall Street không dựa trên tần suất phóng—nó dựa trên dòng doanh thu định kỳ của Starlink.

IPO Thay Đổi Mọi Thứ

Nếu SpaceX huy động $30 tỷ đô la trong đợt IPO năm 2026 với định giá 1,5 nghìn tỷ đô la, nó sẽ vượt qua mọi tiền lệ lịch sử. Những nhân viên từng ngủ trên sàn nhà xưởng—cũng chính các kỹ sư đã chịu đựng những thời hạn không thể tin nổi cùng Musk—sẽ thấy tài sản của họ thành hiện thực.

Đối với Musk, IPO không chỉ là chiến lược thoát ra—đây là biểu tượng của tham vọng thuần túy. Vốn huy động được sẽ phục vụ cho kế hoạch của ông: hạ cánh không người lái trên sao Hỏa trong vòng hai năm, để lại dấu chân con người trên sao Hỏa trong vòng bốn năm, xây dựng thành phố tự duy trì trên sao Hỏa trong vòng 20 năm bằng 1.000 tàu Starship.

Trong nhiều cuộc phỏng vấn, Musk đã rõ ràng trình bày luận đề của mình: sự tích lũy của cải chỉ phục vụ một mục đích—làm cho nhân loại trở thành loài đa hành tinh.

Từ bờ vực phá sản năm 2008 đến khả năng định giá 1,5 nghìn tỷ đô la vào năm 2026, hành trình của Musk cho thấy cách tư duy dựa trên nguyên lý đầu tiên, sự lặp đi lặp lại không ngừng và hiệu quả vốn có thể phá vỡ các giả định ngành công nghiệp và định hình lại toàn bộ lĩnh vực. Đợt IPO lớn nhất trong lịch sử không dành cho du thuyền hay biệt thự—nó dành cho con đường tới sao Hỏa.