Tư duy nhị nguyên được ví như "Thuốc" - Lý do tiền mã hóa cần thoát khỏi định giá tuyến tính

Khủng hoảng niềm tin hay sự thiếu hiểu biết?

Năm 2024, cộng đồng tiền mã hóa đang chứng kiến một hiện tượng đáng lo ngại: lòng tin vào tương lai của blockchain đã chạm đáy. Không phải vì những dự án mới không có tiềm năng, mà vì một thái độ tâm lý hoàn toàn khác — một điều mà chúng ta có thể gọi là “chủ nghĩa hoài nghi tài chính”.

Khác với những năm trước khi ngành chìm trong “chủ nghĩa hư vô tài chính” (cho rằng mọi tài sản đều chỉ là meme không có giá trị), hiện tại thị trường lại rơi vào một bẫy tâm lý tinh vi hơn: mọi người thừa nhận rằng token có giá trị thật, nhưng họ tin chúng bị định giá quá cao. Hệ quả là, dù Monad hay MegaETH ra mắt, chúng vẫn bị chỉ trích gay gắt — điều chưa từng xảy ra trước đây.

Một hiện tượng mới xuất hiện: những người được coi là “thông minh nhất” bỏ qua các token blockchain. Họ lo sợ rằng Wall Street sớm muộn cũng sẽ phát hiện ra “sự phô trương” và tất cả sẽ sụp đổ. Khi đó, những người như nhà phân tích optimistic cố gắng xây dựng mô hình định giá dựa trên REV (Real Economic Value), hay khi Hyperliquid ra mắt với tỷ lệ P/E thực sự, cộng đồng tưởng rằng cuối cùng đã tìm ra “công thức hợp lý”. Nhưng đó chính là nơi mọi người sai lầm cơ bản nhất.

Tại sao “mô hình định giá tuyến tính” là sai hướng

Vấn đề then chốt không nằm ở việc lựa chọn chỉ số nào, mà ở tư duy nhị nguyên đang chi phối ngành — cách tính toán dựa trên tuyến tính thay vì theo cấp số nhân.

Khi sàn giao dịch phi tập trung như Hyperliquid xuất hiện với cơ chế mua lại thực sự và lợi nhuận đo lường được, cộng đồng bắt đầu tin rằng đây là “tài sản thực sự”. Họ quên mất một chi tiết quan trọng: lý do ban đầu mọi người nắm giữ ETH và SOL không phải vì doanh thu hay mô hình lợi nhuận, mà vì tầm nhìn dài hạn về sự phát triển theo cấp số nhân.

Nếu bạn muốn một token có tỷ lệ P/E như sàn giao dịch, bạn có thể mua COIN hay BNB từ lâu rồi. Vấn đề là, những người phân tích lạc quan đang cố gắng dùng “thuốc” (định giá tuyến tính) để chữa “bệnh” (nghi ngờ). Nhưng thuốc này còn nguy hiểm hơn chính bệnh.

Lý do? Vì nó biến bạn thành người tin rằng trò chơi này không đáng tham gia. Nó gợi ý rằng ngay cả khi một blockchain mới chiến thắng, nó cũng chẳng xứng đáng nhận phần thưởng 30 tỷ USD mà ETH đang có. Và nếu tin vào điều đó, tại sao còn nắm giữ?

Bài học từ Amazon và sai lầm của Wall Street

Một cách hiểu blockchain cần phải khác biệt căn bản. Hãy nhìn vào Amazon.

Từ năm 1995 đến 2017 — 22 năm — Amazon liên tục lỗ. Mỗi năm, có hàng nghìn nhà phân tích viết bài chỉ trích, gọi nó là Ponzi scheme sắp sụp đổ. Họ tranh luận rằng thương mại điện tử chỉ phù hợp với sản phẩm điện tử, chỉ người dùng công nghệ cao mới sử dụng. Làm sao bán được thực phẩm dễ hỏng qua mạng? Làm sao cạnh tranh với Walmart về mô hình lợi nhuận?

Tất cả những câu hỏi này đều hợp lệ nếu bạn sử dụng tư duy tuyến tính. Nhưng thương mại điện tử không bao giờ là xu hướng tuyến tính. Nó là tăng trưởng theo cấp số nhân.

10 năm đầu tiên Amazon, cổ phiếu chưa tăng bao nhiêu. Nhưng những người nắm giữ đủ lâu — những người thực sự tin vào câu chuyện — trở thành tỷ phú. Không phải vì họ thông minh hơn, mà vì họ hiểu rõ sự khác biệt giữa tăng trưởng tuyến tính và theo cấp số nhân.

Silicon Valley lớn lên trên tư duy cấp số nhân. Wall Street chìm trong tư duy tuyến tính. Và trong vài năm gần đây, trọng tâm của ngành tiền mã hóa đã dần dịch chuyển từ Silicon Valley sang Wall Street. Bạn có thể cảm nhận rõ điều này qua các cuộc tranh luận về P/E, REV, hay những mô hình định giá dựa trên doanh thu.

Ethereum vừa tròn 10 tuổi — Amazon cần 22 năm

Một sự kiện thú vị: Ethereum vừa kỷ niệm 10 năm thành lập. Nếu so sánh 10 năm đầu tiên của Amazon, thị trường vẫn đi ngang — không có sự bùng nổ rõ ràng nào. Nhưng đó là dấu hiệu của tăng trưởng theo cấp số nhân, chứ không phải thất bại.

Các VC lâu năm đã chứng kiến trực tiếp sự bùng nổ của Internet Trung Quốc. Họ nhớ lại những cuộc thảo luận từ đầu những năm 2000: thị trường thương mại điện tử có thể lớn đến mức nào? Nó có phù hợp với phụ nữ không (vì họ cần cảm giác chạm)? Ngành thực phẩm có quản lý được hàng dễ hỏng không?

Tất cả những nghi ngờ đó đều có logic riêng, nhưng chúng đều bỏ qua một yếu tố then chốt: sự tăng trưởng theo cấp số nhân không chỉ lớn hơn kỳ vọng tuyến tính — nó lớn hơn kỳ vọng của cả những người tin vào nó.

Hóa ra, giá trị của việc dự báo sai về các hiện tượng cấp số nhân là vô cùng cao. Người duy nhất kiếm được tiền từ thương mại điện tử là những người “không bán ra” — những người nắm giữ đủ lâu để thấy nó phát triển từ một khái niệm điên rồ thành một nền tảng tỷ ngàn tỷ USD.

Tiền mã hóa từng là bộ tứ công nghệ

Khi bước vào ngành tiền mã hóa, không ai sử dụng những công nghệ này. Nó nhỏ bé, bẩn thỉu, hiệu suất tệ. TVL on-chain chỉ có vài triệu USD. Các dự án DeFi đầu tiên như MakerDAO, Compound, 1inch lúc đó chỉ là những dự án nghiên cứu.

Nhớ lại thời EtherDelta — một DEX nếu giao dịch được vài triệu USD mỗi ngày đã được coi là thành công lớn, nhưng trải nghiệm người dùng cực kỳ tệ. Bây giờ? Mỗi ngày chúng ta có hàng chục tỷ USD giao dịch on-chain.

Thời đó, Tether phát hành đạt 1 tỷ USD (tính USD+) được xem là “quá điên rồi”. The New York Times còn gọi nó là Ponzi scheme sắp sụp đổ. Hôm nay? Quy mô stablecoin toàn cầu vượt 30 tỷ USD, được cả Fed giám sát.

Tôi tin vào tăng trưởng theo cấp số nhân vì tôi đã sống qua nó. Tôi đã chứng kiến nó hết lần này đến lần khác. Và những người nghi ngờ rằng giá trị này sẽ không chảy về blockchain? Họ vẫn chưa đủ tin vào cấp số nhân.

“Mở” luôn luôn thắng

Một lẽ căn bản: tài sản tài chính khao khát tự do, khao khát mở, khao khát kết nối.

Công nghệ mã hóa làm cho tài sản tài chính trở thành một định dạng lập trình, khiến việc gửi USD hay cổ phiếu trở nên đơn giản như gửi PDF. Nó kết nối mọi thứ — tạo ra một mạng lưới tài chính hoạt động 24/7, kết nối toàn cầu, hoàn toàn mở.

Điều này chắc chắn sẽ chiến thắng. Bởi vì mở luôn luôn thắng. Nếu Internet dạy tôi một bài học, đó chính là cái này.

Các ông lớn hiện tại sẽ chống đối, chính phủ sẽ đe dọa và gây áp lực, nhưng cuối cùng họ đều sẽ nhượng bộ trước tốc độ áp dụng, sáng tạo và hiệu quả. Đó là điều Internet đã làm với tất cả các ngành truyền thống. Blockchain sẽ khiến xu hướng tương tự nuốt chửng toàn bộ hệ thống tài chính và tiền tệ.

Đúng vậy — chỉ cần đủ thời gian — tất cả sẽ bị nuốt chửng.

Tư duy nhị nguyên vs tầm nhìn dài hạn

Có một câu nói cũ: Con người luôn đánh giá quá cao những gì sẽ xảy ra trong hai năm, nhưng đánh giá quá thấp những gì sẽ xảy ra trong mười năm.

Nếu bạn tin vào tăng trưởng theo cấp số nhân, nếu bạn nhìn đủ xa, thì mọi định giá đều vẫn còn thấp.

Mỗi ngày, người nắm giữ luôn kiên trì hơn người bán và người nghi ngờ. Dòng tiền lớn luôn hoạt động trên một cơ sở thời gian dài hơn nhiều so với những gì các nhà giao dịch ngắn hạn muốn bạn tin. Kinh nghiệm lịch sử dạy rằng dòng tiền lớn không nên chống lại các xu hướng công nghệ lớn.

Bạn còn nhớ câu chuyện lớn ban đầu khiến bạn mua ETH hay SOL không? Dòng tiền lớn vẫn tin vào câu chuyện đó. Nó chưa từng dao động.

Kết luận: Tín đồ của tăng trưởng cấp số nhân

Tôi đang lập luận rằng: áp dụng P/E hay những mô hình định giá dựa trên doanh thu cho blockchain hợp đồng thông minh chính là sự phản bội tương lai cấp số nhân. Nó có nghĩa bạn đã phân loại ngành này vào nhóm tăng trưởng tuyến tính. Nó có nghĩa bạn tin 30 triệu DAU on-chain và thâm nhập M2 dưới 1% là trần của thế giới tiền mã hóa.

Tôi đang kêu gọi mọi người trở thành tín đồ — không chỉ tín đồ, mà còn là tín đồ dài hạn của cấp số nhân. Làn sóng thay đổi này sẽ vượt qua mọi làn sóng bạn từng trải qua trong đời. Đây chính là “kỷ nguyên Amazon” của bạn.

Khi về già, bạn sẽ kể lại cho thế hệ sau: “Khi biến động lớn xảy ra, tôi đã ở đó.”