Khi Nhật Bản thay đổi chính sách tiền tệ, Bitcoin đã mất hàng tỷ trong vòng vài giờ – hiệu ứng cánh bướm từ Tokyo

Bitcoin trong khủng hoảng danh tính: hành trình của vàng kỹ thuật số trở thành cổ phiếu công nghệ

Hiện tại Bitcoin ghi nhận mức $91.77K với mức tăng trong ngày là +1.26%, và vốn hóa thị trường đạt $1833.01B. Tuy nhiên, phiên giao dịch yên ả này lại che giấu những căng thẳng cấu trúc sâu sắc của thị trường. Lịch sử ngày 15 tháng 12 năm 2024 là minh chứng rõ ràng – chỉ trong vòng 48 giờ trước khi Ngân hàng Nhật Bản công bố quyết định, BTC giảm từ 90.000 USD xuống còn 85.616 USD, mất hơn 5% trong một ngày. Nhìn qua, thị trường tiền mã hóa không có gì đặc biệt: dữ liệu chuỗi không cho thấy áp lực bán hàng đặc biệt, không có tin tức thảm họa nào xảy ra. Phản ứng với hiện tượng này không nằm trong thế giới tiền kỹ thuật số, mà ở trụ sở Tokyo của cơ quan trung ương.

Thay đổi quy tắc chơi: từ tài sản thay thế thành thành phần trong danh mục đầu tư của Phố Wall

Đến năm 2024, Bitcoin hoạt động trong một hệ sinh thái gần như tách biệt. Các nhà đầu tư bản địa của crypto, các nhà đầu tư chi tiết cao cấp và một số văn phòng gia đình là những người mua chính. Bước ngoặt lớn là việc SEC chấp thuận ETF dựa trên Bitcoin vào tháng 1 năm 2024. BlackRock, Fidelity và các gã khổng lồ quản lý tài sản khác đã nhận được giấy phép để thúc đẩy sự phổ biến của BTC trong giới tổ chức.

Vốn thực sự chảy vào – nhưng cùng với đó là một cuộc chuyển đổi căn bản. Bitcoin đã chuyển từ vị trí của một nguồn tài nguyên độc lập sang thành phần trong danh mục đầu tư, cạnh các cổ phiếu Mỹ, trái phiếu và vàng. Hai năm trước, mối tương quan 30 ngày giữa BTC và chỉ số Nasdaq 100 dao động trong khoảng từ -0,2 đến 0,2. Đến đầu năm 2025, mối tương quan này đạt 0,80 – mức cao nhất kể từ năm 2022. Đây không phải là ngẫu nhiên, mà là sự thay đổi DNA của thị trường.

Khi các quản lý quỹ hưu trí và quỹ phòng hộ quản lý ngân sách rủi ro của danh mục của họ, họ không nghĩ theo các khái niệm “bán Bitcoin” hay “bán Nvidia”. Họ nghĩ theo khái niệm về mức độ phơi nhiễm: giảm rủi ro một cách tỷ lệ trên tất cả các mặt trận. Trong các giai đoạn sợ rủi ro, các mối quan hệ tương quan thường co lại – như tháng 3 năm 2020 (khủng hoảng đại dịch), 2022 (tăng lãi suất mạnh của Fed), đầu năm 2025 (lo ngại về thuế quan). Mỗi lần, mối liên hệ giữa BTC và thị trường chứng khoán Mỹ lại trở nên chặt chẽ hơn.

Logic của carry trade: cách Tokyo ảnh hưởng đến các danh mục từ New York đến Singapore

Chiến lược carry trade trên đồng yên là thứ đã tồn tại hàng thập kỷ, nhưng chưa từng đạt quy mô như vậy. Cơ chế rất đơn giản: lãi suất ở Nhật Bản trong nhiều năm gần như bằng 0 hoặc âm. Vay đồng yên gần như không tốn phí.

Các quỹ phòng hộ toàn cầu, các công ty quản lý tài sản và các bàn giao dịch đã khai thác sự chênh lệch này một cách đại trà. Vay đồng yên, đổi sang đô la, rồi đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn – trái phiếu Mỹ, cổ phiếu, tiền mã hóa. Miễn là lợi nhuận từ các khoản đầu tư này vượt chi phí tài chính, vị thế vẫn có lãi. Ước tính thận trọng cho biết có hàng trăm tỷ đô la đã được cam kết trực tiếp; nếu tính cả các công cụ phái sinh và hiệu ứng nhân rộng, một số nhà phân tích đề xuất con số lên tới vài nghìn tỷ.

Đồng thời, Nhật Bản có một quân bài chiến lược trong tay: là chủ sở hữu lớn nhất trái phiếu chính phủ Mỹ, với số dư 1,18 nghìn tỷ đô la nợ Mỹ. Điều này có nghĩa là mỗi thay đổi trong dòng chảy vốn từ Nhật Bản đều phản ứng trực tiếp qua thị trường trái phiếu toàn cầu và định giá của tất cả các tài sản rủi ro.

Hiệu ứng cánh bướm từ Tokyo: cách 25 điểm cơ bản lan tỏa ra toàn cầu

Ngày 19 tháng 12, Ngân hàng Nhật Bản công bố tăng lãi suất từ 0,5% lên 0,75% – mức cao nhất gần 30 năm. Xác suất dự đoán của thị trường về quyết định này là 98%. Câu hỏi đặt ra là: làm thế nào mà một lần tăng lãi suất ở phía bên kia của thế giới lại có thể khiến Bitcoin giảm 5% trong vòng 48 giờ?

Câu trả lời nằm trong chuỗi các sự kiện dây chuyền. Thứ nhất, khi lãi suất ở Nhật tăng, chi phí vay đồng yên tăng, và không gian arbitrage thu hẹp lại. Thứ hai, kỳ vọng về việc tăng lãi suất khiến đồng yên tăng giá. Các tổ chức đã vay đồng yên, đổi sang đô la và đầu tư vào các tài sản – giờ đây phải bán các tài sản đó, đổi lại thành yên và trả nợ. Càng đồng yên mạnh lên, càng nhiều tài sản cần phải thanh khoản.

Các đợt bán tháo bắt buộc này không phân biệt. Các tổ chức bán những gì dễ thanh khoản nhất và dễ chuyển đổi nhất. Bitcoin, hoạt động 24/7 và có độ sâu thị trường thấp hơn so với cổ phiếu truyền thống, thường là mục tiêu đầu tiên.

Lịch sử chứng minh điều này rõ ràng. Ngày 31 tháng 7 năm 2024, khi BOJ công bố tăng lãi suất cuối cùng lên 0,25%, đồng yên đã giảm từ 160 xuống dưới 140 so với đô la. Bitcoin giảm từ 65.000 USD xuống còn 50.000 USD trong vòng bảy ngày – mất khoảng 23%. Toàn bộ lĩnh vực tiền mã hóa đã mất đi 60 tỷ đô la vốn hóa. Các chuyên gia phân tích chuỗi đã xác nhận rằng, sau ba lần tăng lãi suất gần đây của BOJ, Bitcoin đã có các đợt điều chỉnh vượt quá 20%.

Vì vậy, những gì quan sát được ngày 15 tháng 12 – ba ngày trước quyết định chính thức – thực chất là dự đoán của thị trường. Vốn đã rút lui. Các ETF Bitcoin tại Mỹ ghi nhận dòng chảy ròng âm 357 triệu đô la – mức rút khỏi lớn nhất trong hai tuần. Trong 24 giờ, các vị thế mua dài hơn 600 triệu đô la đã bị thanh lý. Đây không phải là sự hoảng loạn của nhà đầu tư cá nhân, mà là hiệu ứng domino của việc đóng các vị thế arbitrage.

Thừa nhận thực tế: Bitcoin mất đi vị thế của một tài sản bảo hiểm

Nếu Bitcoin là vàng kỹ thuật số – công cụ bảo vệ chống lạm phát và mất giá của tiền tệ fiat – thì năm 2025 đã phủ nhận câu chuyện này. Vàng năm nay tăng hơn 60% (năm tốt nhất kể từ 1979), trong khi Bitcoin từ đỉnh đã giảm hơn 30%. Cả hai tài sản, được xem là nơi trú ẩn trong thời kỳ biến động vĩ mô, đã đi theo những con đường hoàn toàn khác nhau.

Xét dài hạn, tỷ lệ lợi nhuận trung bình hàng năm của Bitcoin trong 5 năm vẫn vượt S&P 500 và Nasdaq. Tuy nhiên, định giá ngắn hạn của nó đã trải qua một cuộc biến đổi mạnh mẽ. Bitcoin giờ đây là một tài sản có Beta cao và độ biến động lớn – thành phần trong danh mục của các tổ chức, chịu các quy tắc quản lý rủi ro giống như cổ phiếu công nghệ.

Điều này giải thích tại sao 25 điểm cơ bản từ Tokyo có thể gây dao động vài nghìn đô la trong vòng 48 giờ. Không phải vì các nhà đầu tư Nhật Bản bán Bitcoin, mà vì khi thanh khoản toàn cầu co lại, các tổ chức giảm thiểu phơi nhiễm rủi ro theo logic đồng nhất – và Bitcoin, như một mắt xích dễ biến động và dễ thanh khoản nhất, là mục tiêu đầu tiên.

Tuần tới, các kịch bản và động lực tiềm năng

Khi thị trường đã định giá việc tăng lãi suất là chắc chắn, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 1,95% – mức cao nhất trong 18 năm. Thị trường trái phiếu đã phản ánh kỳ vọng thắt chặt. Câu hỏi đặt ra là: còn tiềm năng nào cho cú sốc nữa không?

Lịch sử cho thấy có – nhưng quy mô sẽ phụ thuộc vào cách truyền đạt của chính sách. Nếu Chủ tịch BOJ Kazuo Ueda nói rằng ngân hàng “sẽ đánh giá cẩn thận dựa trên dữ liệu”, thị trường có thể thở phào nhẹ nhõm. Nếu ông ấy báo hiệu “áp lực lạm phát vẫn duy trì, không loại trừ khả năng tiếp tục thắt chặt”, đó có thể là bắt đầu của một làn sóng bán tháo mới.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích chỉ ra các yếu tố có thể hạn chế quy mô của đợt giảm giá tiềm năng. Thứ nhất, các vị thế đầu cơ trên đồng yên đã chuyển từ ròng ngắn sang ròng dài – lần này sẽ ít gây sốc hơn. Thứ hai, lợi suất trái phiếu Nhật đã tăng trong nửa năm qua, từ 1,1% đầu năm lên gần 2% – thị trường “đã tự nâng lãi suất”. Thứ ba, Fed vừa hạ lãi suất của mình, và xu hướng thanh khoản đô la chung là ôn hòa, có thể phần nào cân bằng áp lực từ đồng yên.

Lịch sử cho thấy Bitcoin thường chạm đáy trong vòng một đến hai tuần sau các quyết định của BOJ, rồi bước vào giai đoạn tích luỹ hoặc phục hồi. Nếu quy tắc này đúng, cuối tháng 12 và đầu tháng 1 có thể là thời điểm biến động lớn nhất – nhưng cũng là cơ hội tích luỹ sau đợt bán tháo “không đúng chỗ”.