Web3 2025 năm mười sự kiện kỳ ảo hàng đầu: Khi thực tại vượt xa trí tưởng tượng

Ba năm trước tôi đã tổng kết những câu chuyện phi lý của Web3, năm nay lại là một vòng mới của vở kịch này. Sự kiện lần này không những không giảm độ phi lý mà còn nâng cấp về độ phức tạp và quy mô số tiền.

Bàn tay vô hình đằng sau Meme coin chính trị: Phương pháp thao túng hàng triệu đô la

Đầu năm, tổng thống Mỹ đắc cử ra mắt đồng TRUMP trở thành chủ đề nóng. Sau đó, các thành viên gia đình và các chính trị gia khác lần lượt phát coin, nhưng mọi chuyện nhanh chóng trở nên tồi tệ. Chỉ trong vài giờ sau khi phát hành LIBRA của một lãnh đạo quốc gia Nam Mỹ, dự án đã rút 87 triệu USD từ pool thanh khoản, khiến giá coin giảm hơn 80%.

Công ty phân tích blockchain theo dõi dòng tiền phát hiện, địa chỉ triển khai coin của lãnh đạo này và một thành viên khác trong gia đình đều trỏ về cùng một người kiểm soát. Khám phá sâu hơn, còn liên quan đến nhiều dự án “rug pull” trong lịch sử. Đội nhóm market maker cuối cùng bị cáo buộc là “gia đình tội phạm”.

Điều trớ trêu là một thân tín của lãnh đạo quốc gia này đã nhận 5 triệu USD thưởng vì giúp quảng bá đồng coin — chỉ cần bỏ ra vài trăm nghìn đô để mua chuộc, trong khi lợi nhuận hơn 1 triệu đô đã thu về. Sự thao túng này mang lại lợi nhuận hơn 100 triệu USD khiến người ta phải xem lại mối quan hệ giữa chính trị và vốn.

Bài học trên chuỗi: Khi quyền lực vào cuộc, nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể thoát ra sống sót không?

Giun đất trong nội bộ: Kỹ sư thiên tài dùng niềm tin để vào tù

Cuối tháng 2, một ngân hàng số chuyên về stablecoin bị “tin tặc” trộm 49,5 triệu USD. Người sáng lập lập tức lên tiếng cam kết bồi thường, từng được xem là hình mẫu trong ngành.

Nhưng điều tra sau đó lật đổ tất cả giả thuyết — “tin tặc” chính là nhà phát triển cốt lõi đáng tin nhất của công ty. Kỹ sư này có quyền cao nhất trong hợp đồng, nhưng sau khi hoàn thành công việc đã lén giữ quyền kiểm soát. Động cơ phạm tội còn kỳ quặc hơn: nghiện cờ bạc.

Dù thu nhập hàng năm sáu chữ số, nhưng nhà phát triển từng được ca ngợi là hình mẫu kỹ thuật lại rơi vào vòng luẩn quẩn nợ nần — thua lỗ trong giao dịch — vay mượn tiếp. Cuối cùng, dưới áp lực nợ nần khủng khiếp, anh ta chọn liều lĩnh. Trường hợp này khiến toàn ngành phải suy ngẫm: tại sao những người giỏi công nghệ lại bị cờ bạc đánh gục?

Bài học trên chuỗi: Thu nhập cao cũng không cứu nổi những tâm hồn nghiện.

“Viết lại” oracle: Làm thế nào để cá mập biến điều không thể thành có thể

Mùa xuân, một nền tảng dự đoán thị trường trải qua sự kiện phi lý. Một thị trường về thỏa thuận địa chính trị, xác suất ban đầu gần như bằng 0, nhưng chỉ trong một đêm đã tăng vọt lên 100%.

Nguyên nhân không phải do chuyện xảy ra trong thế giới thực, mà là do bỏ phiếu trên chuỗi. Nền tảng này dựa vào người nắm token để bỏ phiếu quyết định kết quả sự kiện, một cá mập sở hữu 5 triệu token đã bỏ phiếu “sai”. Do cá mập quá lớn, theo đuổi theo không dám phản đối, cuối cùng quy tắc dân chủ theo thiểu số thắng đa số lại tạo ra một “thống nhất” giả tạo.

Nền tảng sau đó thừa nhận sai lầm, nhưng khăng khăng cho rằng đó là một phần của quy tắc — một câu trả lời khó chịu.

Bài học trên chuỗi: Liệu bỏ phiếu phi tập trung có thể chống lại độc tài cá mập?

Vụ phong tỏa khổng lồ: Cạm bẫy niềm tin hay bảo vệ hợp lý?

Một dự án stablecoin đô la dính vào vụ kiện xuyên tịch vụ pháp lý phức tạp. Gần đây, tòa Dubai ban hành lệnh phong tỏa tài sản toàn cầu trị giá 456 triệu USD — vượt quá tổng dự trữ của dự án.

Bên liên quan là một thương nhân cố vấn dự án, nhưng thực tế kiểm soát nhà phát hành. Bên kia là công ty trust của Hồng Kông. Cả hai đều tranh cãi: một bên nói tiền bị chuyển trái phép, bên kia nói là hành động hợp lý vì lý do an toàn.

Cảnh tượng kỳ quặc nhất là trong phiên tòa trực tuyến: thương nhân này xuất hiện dưới tên giả “Bob” trong phiên họp mà lẽ ra không có mặt. Khi thẩm phán yêu cầu mở camera, mọi người phát hiện “Bob” chính là anh ta. Chi tiết này khiến cộng đồng nghi ngờ — danh tính mà chính chính quyền cũng không muốn thừa nhận, ẩn chứa điều gì?

Bài học trên chuỗi: Khi người liên quan né tránh danh tính chính thức, điều đó có ý nghĩa gì?

Live chết của nhà sáng lập trẻ: Chiêu trò marketing hay tuyệt vọng thật sự?

Tháng 5, một đồng sáng lập dự án 22 tuổi xảy ra sự kiện gây sốc trong livestream. Video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy anh ta hút thuốc rồi cầm súng… màn hình đóng băng.

Sau đó xuất hiện lời chia buồn, cộng đồng tiếc thương một thiên tài trẻ tuổi. Nhưng các chi tiết bắt đầu lộ ra: trước đó, anh đã đăng bài về “đồng di sản”, ý tưởng là nhà phát triển cam kết không bán mãi mãi, sau chết sẽ khóa vĩnh viễn — cuối cùng trở thành “di sản số”. Trùng hợp là đồng coin mới tên LLJEFFY ra mắt đúng ngày livestream.

Sốc nhanh chóng chuyển thành hoài nghi. Một số nhà phân tích nổi tiếng tiết lộ một “thư kế hoạch” — nhà sáng lập này nói rằng anh ta bị quấy rối, tống tiền và các hình thức bạo lực mạng khác, bao gồm phân biệt chủng tộc và đe dọa chuyển giới. Anh muốn biến mất, nhưng sợ công khai sẽ khiến giá coin lao dốc. Vì vậy, anh chọn “giả chết” — một cách trốn thoát chưa từng có trong thế giới crypto.

Nhưng câu chuyện chưa dừng lại. Dữ liệu trên chuỗi cho thấy, ví nghi là của anh ta đã bán ra 35,55 triệu token dự án, thu về khoảng 127 nghìn USD. Liệu có phải bị ép phải trốn thoát, hay là một kế hoạch rút tiền tinh vi? Không ai rõ.

Bài học trên chuỗi: Bạo lực dư luận có thể giết người, cũng có thể giả mạo cái chết.

Tài sản bị đóng băng trên chuỗi gây hoảng loạn tập trung

Cuối tháng 5, một dự án Layer1 lớn bị tấn công DEX, trộm 223 triệu USD. Nhưng phần sau còn gây chú ý hơn: trong vòng hai giờ, 162 triệu USD bị đánh cắp đã bị “đóng băng”.

Cách thức rất đơn giản — các nút xác thực của chuỗi này bỏ qua giao dịch của hacker. Chỉ cần 2/3 nút từ chối xác nhận chuyển khoản của một địa chỉ, số tiền đó gần như bị khóa. Cảnh tượng này khiến cộng đồng phải xem xét lại cách vận hành thực sự của chuỗi.

Chính thức giải thích rằng đây là biện pháp khẩn cấp cần thiết, nhưng vấn đề đặt ra: nếu tôi chuyển nhầm tiền vào chuỗi này, mạng có giúp tôi đóng băng không? Câu trả lời rõ ràng — không.

Bài học trên chuỗi: Phi tập trung và quyền khẩn cấp luôn tồn tại mâu thuẫn.

Ước mơ niêm yết trên sàn Hồng Kông tan vỡ: Từ huy động vốn đến đình chỉ giao dịch

Giữa năm, một công ty dược phẩm tuyên bố dự định hợp nhất ngược với một dự án hạ tầng blockchain, để niêm yết theo hình thức chéo. Mục tiêu huy động 58 triệu HKD cho hoạt động blockchain.

Vài tháng sau, vốn thực sự đổ vào, công ty đổi tên để chạy đua trong lĩnh vực Web3. Nhưng thực tế rất tàn nhẫn — kế hoạch huy động bị thất bại do không đạt điều kiện, cổ phiếu lao dốc. Tháng 11, Sở Giao dịch Hồng Kông ban hành lệnh đình chỉ giao dịch — lý do là công ty “không phù hợp với tiêu chuẩn niêm yết”.

Nói một cách khéo léo, nhưng dịch ra là: các anh không nên ở đây.

Bài học trên chuỗi: Sự im lặng của cơ quan quản lý cũng là thái độ.

Thử thách mới của các hãng xe điện: Tài trợ mạo hiểm xuất hiện

Tháng 8, một doanh nghiệp sản xuất ô tô mới nổi tiếng với việc huy động vốn trong khó khăn tuyên bố bước vào lĩnh vực tài sản mã hóa. Họ ra mắt chỉ số theo dõi 10 đồng tiền mã hóa hàng đầu toàn cầu, cam kết đầu tư 30 triệu USD trong tuần đầu.

Huy động vốn sau đó nhanh chóng thành công, nhà sáng lập còn tổ chức hàng loạt họp báo “hợp tác tương lai” — thậm chí liên quan đến hợp tác mạng sạc của các ông lớn xe điện quốc tế. Nhà sáng lập tự xưng là “thiên tài tài chính”, dùng giấc mơ ô tô sắp phá sản để đẩy mạnh dòng tiền vào thị trường crypto.

Bài học trên chuỗi: Quyết định thành công trong huy động vốn đôi khi không phải dự án, mà là chính người làm dự án.

“Vay mượn” stablecoin: Nhiệm vụ thứ N của nhà sáng lập

Tháng 11, một dự án stablecoin mới bị nghi ngờ. Dữ liệu cho thấy, hai địa chỉ khả nghi đã rút toàn bộ thanh khoản của nền tảng vay mượn trong thời gian ngắn, lãi suất lên tới 30% vẫn còn vay.

Vấn đề là: những stablecoin này có thể đổi lấy USDT trong ngày, không cần gấp như vậy. Thêm nữa, một trong hai địa chỉ còn trỏ thẳng về nhà sáng lập dự án.

Hồ sơ của nhà sáng lập từng rực rỡ — từng sáng lập nhiều dự án, nhưng đều gặp vấn đề vào thời điểm nào đó: dự án trước đó bùng nổ trong thị trường gấu, dự án tín dụng bị tấn công rồi dần biến mất. Giờ đây, lịch sử lại lặp lại. Sau 8 ngày, stablecoin bắt đầu mất peg, xác nhận lo ngại của thị trường.

Phía dự án phát hành một tuyên bố “giúp đỡ nạn nhân”, rồi im lặng hoàn toàn.

Bài học trên chuỗi: Người thất bại lần thứ hai trong khởi nghiệp, rủi ro tăng theo cấp số nhân.

Điều khoản bảo hiểm của các quỹ đầu tư mạo hiểm: Đặc quyền vô hình

Cuối năm, một dự án Layer1 mới nổi bị tiết lộ, một quỹ đầu tư mạo hiểm trong vòng B có quyền mua lại với giá gốc. Họ bỏ ra 25 triệu USD để mua token, nhưng nếu giá giảm, họ có thể yêu cầu hoàn trả toàn bộ trong vòng một năm.

Nói cách khác, khoản đầu tư này trở thành một dạng arbitrage không rủi ro — khi giá tăng thì theo, khi giảm thì rút lui luôn.

Phía dự án giải thích sau đó rằng đây là yêu cầu “pháp lý phù hợp” dành cho nhà đầu tư đặc biệt, thậm chí còn khẳng định quỹ này là người nắm giữ lớn nhất, không có ý định thoái lui. Nhưng các tài liệu công khai cho thấy các nhà đầu tư vòng B khác không hề biết về thỏa thuận này. Các luật sư nhận định, điều này có thể vi phạm nghĩa vụ “báo cáo thông tin quan trọng”.

Bài học trên chuỗi: Các điều khoản PE phức tạp, nhà đầu tư phổ thông không thể xuyên thủng.

Suy ngẫm: Sự thật đằng sau những câu chuyện phi lý

Qua 10 sự kiện này, một mô hình rõ ràng hiện lên: Dù là chính trị gia, kỹ sư thiên tài hay nhà sáng lập liên tục, họ đều tìm ra những lối đi trong một hệ thống đầy lỗ hổng để làm giàu hoặc thoát thân.

Về mặt kỹ thuật, những sự kiện này phơi bày những thiếu sót trong thiết kế quyền hạn hợp đồng thông minh, cơ chế bỏ phiếu oracle bất công, xu hướng tập trung hóa các nút xác thực chuỗi, và khó khăn trong thực thi pháp luật xuyên biên giới.

Về mặt nhân tính, chúng chứng minh rằng: tham lam, sợ hãi, tuyệt vọng và cơ hội luôn thúc đẩy con người làm những điều điên rồ trong mọi thời đại.

Thế giới Web3 đang tiến từ “những sai lầm ngớ ngẩn đầy rẫy” sang “những tội phạm có chủ đích bắt đầu xuất hiện”. Đó không phải là tiến bộ, mà còn nguy hiểm hơn.

Bài học cuối cùng: Những người thông minh nhất trong câu chuyện thường là những người thua cuộc lớn nhất.