Monero、Zcash và Canton Network：Ai có thể thực sự thống trị tương lai của chuỗi khối riêng tư?

“Doanh nghiệp không thể vận hành trong một môi trường hoàn toàn minh bạch.” Một cố vấn công nghệ tài chính tại phố Wall thẳng thắn chia sẻ, khi các nhà đầu tư tổ chức bắt đầu nghiêm túc xem xét blockchain, quyền riêng tư không còn là một tính năng tùy chọn mà trở thành một nhu cầu thiết yếu. Đằng sau đó là một vấn đề trị giá hàng nghìn tỷ đô la: làm thế nào để tận dụng công nghệ blockchain mà không tiết lộ bí mật thương mại?

Mở đầu cuộc đua quyền riêng tư

Thế giới blockchain đang đón nhận làn sóng tổ chức hóa chưa từng có. Theo dữ liệu của CryptoCompare, tính đến tháng 1 năm 2026, các nhà đầu tư tổ chức chiếm tỷ lệ từ 12% của thị trường tài sản kỹ thuật số ba năm trước đó lên đến 37%. Sự chuyển đổi này đang định hình lại các quy tắc về quyền riêng tư trong blockchain.

Thiết kế minh bạch truyền thống của blockchain, dù đảm bảo niềm tin phi tập trung, nhưng cũng bộc lộ một mâu thuẫn căn bản: các giao dịch doanh nghiệp cần giữ bí mật, trong khi mỗi giao dịch chuyển khoản trên chuỗi công cộng đều có thể bị các đối thủ cạnh tranh, nhà phân tích thị trường hoặc thậm chí người dùng bình thường theo dõi theo thời gian thực. Sự minh bạch này có thể đặt doanh nghiệp trước các rủi ro thực chất. Hãy tưởng tượng, nếu Nvidia tiết lộ chi tiết từng khoản thanh toán cho Samsung Electronics, hoặc các giao dịch của quỹ phòng hộ hoàn toàn minh bạch, thì động thái thị trường sẽ bị thay đổi hoàn toàn. Nhu cầu về quyền riêng tư đã mở rộng từ việc bảo vệ danh tính cá nhân đến việc bảo vệ bí mật kinh doanh của tổ chức.

Ba lớp kiến trúc của công nghệ quyền riêng tư

Công nghệ quyền riêng tư trong blockchain đã phát triển thành ba mô hình chính, mỗi mô hình phản ánh các nhu cầu và ý tưởng của từng giai đoạn.

Monero đại diện cho con đường bảo vệ quyền riêng tư toàn diện nhất. Dự án ra mắt từ năm 2014 này sử dụng ba công nghệ: ký vòng, địa chỉ ẩn danh và giao dịch bí mật vòng, đảm bảo người gửi, người nhận và số tiền giao dịch đều hoàn toàn ẩn danh với tất cả mọi người. Trong các bản ghi giao dịch của Monero, sổ cái không hiển thị số cụ thể, mà ghi chú là “Bảo mật”. Mỗi giao dịch đều pha trộn với nhiều mồi nhử, khiến các quan sát bên ngoài khó theo dõi dòng tiền thực tế.

Zcash mở ra kỷ nguyên quyền riêng tư có thể lựa chọn. Nó cho phép người dùng chọn giữa địa chỉ minh bạch (tương tự giao dịch công khai của Bitcoin) và địa chỉ che phủ (giao dịch riêng tư). Khi sử dụng địa chỉ che phủ, Zcash sử dụng công nghệ chứng minh không kiến thức để mã hóa chi tiết giao dịch, chỉ những bên có khóa xem mới có thể giải mã thông tin. Khác với Monero, các giao dịch của Zcash vẫn tồn tại trên chuỗi, chỉ nội dung được mã hóa. Điều này tạo ra khả năng tuân thủ quy định pháp luật.

Canton Network đại diện cho hướng phát triển mới nhất của công nghệ quyền riêng tư. Mạng lưới quyền riêng tư này do công ty tài sản kỹ thuật số phát triển đã được các công ty ủy thác, các tổ chức thanh toán và làm rõ đã áp dụng, hiện được hơn 400 công ty và tổ chức toàn cầu sử dụng. Đột phá của Canton nằm ở khả năng kiểm soát quyền riêng tư chi tiết, khác với Zcash chỉ cho phép lựa chọn giữa “hoàn toàn công khai” và “hoàn toàn riêng tư”, Canton cho phép người dùng phân tách thông tin giao dịch thành các thành phần khác nhau và thiết lập quyền xem khác nhau cho từng bên tham gia.

Logic lựa chọn của các tổ chức tài chính

Tại sao phần lớn các tổ chức tài chính ngày càng ưa chuộng mô hình quyền riêng tư có chọn lọc thay vì giải pháp hoàn toàn ẩn danh? Đó là do khung pháp lý và yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt. Các tổ chức tài chính phải hiểu rõ từng giao dịch và có nghĩa vụ chống rửa tiền. Họ phải giữ lại dữ liệu giao dịch đầy đủ trong nội bộ và có thể phản hồi các yêu cầu của cơ quan quản lý bất cứ lúc nào. Trong môi trường quyền riêng tư hoàn toàn như Monero, tất cả dữ liệu giao dịch đều bị ẩn vĩnh viễn, các tổ chức không thể thực hiện nghĩa vụ tuân thủ của mình về mặt kỹ thuật.

Dù Zcash cung cấp tùy chọn giao dịch quyền riêng tư, nhưng khả năng kiểm soát quyền riêng tư của nó vẫn còn khá cứng nhắc, người dùng chỉ có thể chọn giữa tiết lộ hoàn toàn và ẩn danh hoàn toàn, không thể đáp ứng các yêu cầu chia sẻ thông tin đa tầng trong các giao dịch phức tạp của tổ chức. Ngược lại, Canton Network với khả năng kiểm soát quyền riêng tư chi tiết qua ngôn ngữ hợp đồng thông minh Daml phù hợp hơn với quy trình làm việc của các giao dịch tài chính thực tế.

Ví dụ, trong một giao dịch tài trợ thương mại xuyên biên giới, người mua có thể cần chứng minh khả năng thanh toán của mình với ngân hàng mà không cần tiết lộ thông tin nhà cung cấp cụ thể; cơ quan quản lý có thể cần xác nhận tổng số giao dịch phù hợp quy định mà không cần biết chi tiết hàng hóa. Thiết kế quyền riêng tư theo mô-đun của Canton cho phép các bên tham gia chỉ truy cập thông tin cần thiết để hoàn thành vai trò của mình, thay vì toàn bộ dữ liệu giao dịch.

So sánh ứng dụng thực tế của các blockchain quyền riêng tư

Monero, đại diện cho quyền riêng tư hoàn toàn ẩn danh, vẫn chủ yếu tập trung vào bảo vệ quyền riêng tư cá nhân và thị trường đặc thù. Khối lượng giao dịch của nó trong các đồng tiền quyền riêng tư luôn dẫn đầu, nhưng đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các cơ quan quản lý.

Kể từ khi ra mắt năm 2016, Zcash được đánh giá cao về mặt công nghệ, nhưng việc áp dụng trong các tổ chức thực tế còn hạn chế. Đến cuối năm 2025, chưa đến 15% các giao dịch Zcash sử dụng chức năng quyền riêng tư, tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với kỳ vọng của nhà phát triển.

Canton Network theo hướng hoàn toàn khác biệt. Sau khi được các công ty ủy thác, các tổ chức thanh toán và làm rõ áp dụng, mạng lưới này đã mở rộng đến hơn 400 tổ chức, xử lý các giao dịch phức tạp đa dạng tài sản.

Điều đáng chú ý là Canton không phải là một chuỗi khối đơn lẻ, mà là một mạng lưới blockchain liên kết, cho phép các tổ chức khác nhau duy trì quyền riêng tư dữ liệu của riêng mình đồng thời tương tác với nhau. Kiến trúc này gần gũi hơn với cách hoạt động của thị trường tài chính truyền thống.

Sự khác biệt chính giữa ba loại công nghệ quyền riêng tư nằm ở mức độ bảo vệ quyền riêng tư và khả năng tuân thủ pháp luật. Monero thiên về bảo vệ quyền riêng tư mạnh mẽ, gần như loại bỏ khả năng tuân thủ; Zcash cố gắng tìm kiếm sự cân bằng trung gian, nhưng gặp khó khăn trong thực tế; Canton hướng tới khả năng tương thích với quy định, cung cấp khung làm việc khả thi cho các tổ chức.

Mô hình quyền riêng tư mới trong thời đại tổ chức

Blockchain quyền riêng tư đang trải qua một cuộc chuyển đổi căn bản từ danh tính cá nhân sang tính tuân thủ của tổ chức. Khi các tổ chức tài chính và doanh nghiệp lớn ngày càng khám phá blockchain, định nghĩa về quyền riêng tư cũng đang thay đổi.

Hiện tại, quyền riêng tư cấp tổ chức không còn đơn thuần là làm cho các giao dịch không thể xem được bởi tất cả mọi người, mà là bảo vệ thông tin nhạy cảm kinh doanh đồng thời vẫn đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý và tuân thủ pháp luật. Sự chuyển đổi này phản ánh một thực tế thị trường rộng lớn hơn: vốn tổ chức đang định hình lại các ưu tiên công nghệ của ngành blockchain. Tiêu chuẩn giá trị của công nghệ quyền riêng tư cũng đang tiến hóa. Các dự án quyền riêng tư ban đầu như Monero tập trung vào độ mạnh của công nghệ và khả năng không thể truy tìm nguồn gốc; còn các giải pháp quyền riêng tư thế hệ mới như Canton Network chú trọng hơn vào khả năng tích hợp thực tế và thân thiện với quy định.

Dữ liệu thị trường xác nhận xu hướng này, theo báo cáo khảo sát về blockchain tổ chức của Deloitte năm 2025, hơn 72% các tổ chức tài chính cho biết, khi lựa chọn giải pháp blockchain, khả năng tuân thủ quyền riêng tư quan trọng hơn độ mạnh của quyền riêng tư tuyệt đối. Trong tương lai, công nghệ quyền riêng tư có thể phát triển theo hai hướng song song: một hướng tiếp tục cung cấp quyền riêng tư mạnh mẽ cho cá nhân, hướng còn lại tập trung phát triển các giải pháp quyền riêng tư tinh vi hơn, phù hợp quy định cho tổ chức.

Góc nhìn dữ liệu: Hiệu suất thị trường của các token quyền riêng tư

Tính đến ngày 12 tháng 1 năm 2026, theo dữ liệu của Gate, các token quyền riêng tư chính có hiệu suất giá thể hiện đặc điểm phân hóa rõ rệt:

Monero hiện có giá giao dịch là 587.84 USD, khối lượng giao dịch trong 24 giờ khoảng 340 triệu USD. Dù đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các cơ quan quản lý, Monero vẫn giữ vững vị thế trong cộng đồng cốt lõi, với vốn hóa thị trường trong nhóm các đồng tiền quyền riêng tư đứng đầu.

Giá của Zcash là 412.72 USD, khối lượng giao dịch 24 giờ khoảng 9.1556 triệu USD. Đáng chú ý, mặc dù Zcash cung cấp chức năng quyền riêng tư có thể lựa chọn, nhưng phần lớn các giao dịch vẫn sử dụng địa chỉ minh bạch, phản ánh thái độ thận trọng của người dùng đối với việc sử dụng chức năng quyền riêng tư thực tế.

Khác với các token quyền riêng tư của các blockchain công khai này, Canton Network không phát hành token giao dịch công khai. Mạng lưới này tập trung cung cấp hạ tầng cho khách hàng doanh nghiệp, giá trị của nó chủ yếu thể hiện qua mức độ áp dụng mạng lưới và quy mô xử lý giao dịch, chứ không phải biến động giá token.

Dữ liệu thị trường cho thấy các nhà đầu tư tổ chức ngày càng quan tâm đến các giải pháp quyền riêng tư có khả năng tuân thủ rõ ràng. Xu hướng này có thể ảnh hưởng đến khung đánh giá giá trị của các tài sản liên quan đến các mô hình quyền riêng tư khác nhau.

Trên màn hình giao dịch, tốc độ xử lý của Canton Network đã đạt 5.000 giao dịch phức tạp mỗi giây, trong khi các blockchain quyền riêng tư truyền thống vẫn còn vật lộn với mức xử lý chỉ ở mức ba chữ số. Đây không chỉ là sự khác biệt về hiệu suất, mà còn là tín hiệu chuẩn bị cho việc áp dụng quy mô lớn của các tổ chức. Thị trường blockchain quyền riêng tư thực sự đã chuyển từ cuộc đua công nghệ thuần túy sang cuộc cạnh tranh đa chiều về tích hợp ứng dụng và khả năng tuân thủ. Các đồng tiền quyền riêng tư truyền thống như Monero vẫn có thị phần vững chắc, nhưng các mạng lưới quyền riêng tư có chọn lọc hướng tới tổ chức đang định hình lại cuộc chơi. Sự tiến bộ của hạ tầng tài chính thường không do các công nghệ đột phá nhất thúc đẩy, mà do các công nghệ cân bằng tốt nhất giữa đổi mới và quản lý, hiệu quả và rủi ro. Khi hơn 400 tổ chức đã xử lý các giao dịch trị giá hàng tỷ đô la trên Canton Network, cuộc đua giành vị trí “vua quyền riêng tư” dường như đã rõ ràng.