Mỗi ngày lướt điện thoại, bạn có bao giờ tự hỏi — những tin nhắn chat, hóa đơn thanh toán, những bức ảnh gia đình quý giá, tài liệu công việc, chúng đang nằm ở đâu? Rất có khả năng chúng nằm trong một trung tâm dữ liệu của các công ty công nghệ lớn. Chúng ta đã đánh đổi sự tiện lợi để mất quyền kiểm soát dữ liệu của chính mình, rồi lại thường xuyên thấy tin tức về rò rỉ quyền riêng tư, sập dịch vụ, tài khoản bị khóa, mới bắt đầu hối tiếc. Tài sản kỹ thuật số của bạn có thực sự dễ bị tổn thương đến vậy không?

Có khi nào đó có thể đổi một cách suy nghĩ? Hãy tưởng tượng dữ liệu của bạn không còn là tài sản của một máy chủ trung tâm, mà được phân tán, mã hóa, sau đó như những giọt nước hòa vào đại dương, phân tán đến các nút khắp toàn bộ thế giới. Không có bất kỳ tổ chức nào có thể nắm giữ tất cả thông tin của bạn cùng một lúc, cũng không ai có thể dùng quyền lực để đóng băng quyền truy cập của bạn — chỉ có chính bạn nắm giữ chìa khóa mở khóa. Điều này nghe có vẻ như một tác phẩm khoa học viễn tưởng, nhưng trên blockchain Sui, có một giao thức có tên Walrus đang biến ý tưởng này thành hiện thực.

Cái tên Walrus rất sinh động. Hải mã bơi chậm rã trên vùng biển sâu, ổn định và mạnh mẽ — điều mà giao thức này muốn làm, chính là giữ vững một cách lưu trữ dữ liệu hoàn toàn mới trong vùng nước sâu của internet tập trung hóa. **Khiến việc lưu trữ dữ liệu không còn bị độc quyền bởi một tổ chức duy nhất**, đây là yêu cầu cốt lõi của Walrus. Nó sử dụng sự kết hợp giữa mã hóa xóa và lưu trữ phân tán — chia nhỏ file, tạo các bản sao dự phòng, sau đó phát tán chúng khắp bốn phía của mạng. Lợi ích của cách làm này rất rõ ràng: ngay cả khi một số nút ngoại tuyến hoặc có sự cố, dữ liệu của bạn vẫn có thể hoàn nguyên; cũng sẽ không xảy ra tình huống "một tổ chức nào đó nói bạn vi phạm quy tắc rồi đóng băng dữ liệu của bạn".

Nhưng ý tưởng của Walrus không chỉ dừng ở đó. Nó đã thiết kế hệ thống kinh tế mã thông báo $WAL, giúp mỗi người tham gia có thể từ đó mà được lợi. Bạn có thể chọn cọc mã thông báo để duy trì an ninh mạng và nhận được phần thưởng, hoặc có thể dùng mã thông báo để thanh toán phí lưu trữ và truy cập. Theo cách này, mỗi người tham gia trong mạng lưới đều có động lực để duy trì hoạt động bình thường của hệ thống, tạo thành một hệ sinh thái tự khích lệ.

So với lưu trữ đám mây truyền thống, mô hình này khác biệt đến mức độ nào? Trong phương án truyền thống, dữ liệu của bạn được tập trung lưu trữ, nhà cung cấp nói khóa thì khóa, nói bán thì bán, bạn hầu như không có cách nào để phản kháng. Còn trong hệ thống phân tán như Walrus, quyền lực được phân tán đến từng nút trong mạng. Không ai có thể đơn phương quyết định số phận của dữ liệu bạn.

Tất nhiên, lưu trữ phân tán cũng không phải là giải pháp vạn năng. Hiệu suất, chi phí, tính dễ sử dụng — những vấn đề thực tế này vẫn còn ngoài kia. Nhưng nếu bạn quan tâm đến quyền riêng tư dữ liệu, không muốn bị một nền tảng nào đó "bắt cóc", thì hướng đi mà Walrus đại diện chắc chắn đáng để chú ý. Đặc biệt là trong hệ sinh thái Sui, ngày càng nhiều dự án bắt đầu khám phá loại cơ sở hạ tầng như vậy, đang dần dần thay đổi bộ mặt của lưu trữ dữ liệu trên internet.