YZY：Từ tranh cãi đến blockchain, token của người nổi tiếng đã định hình lại cục diện kinh doanh như thế nào?

Trong thị trường tiền điện tử, các token sao đã trở thành điểm nóng mới của các khoản đầu tư. YZY, là sản phẩm mới nhất do nghệ sĩ rap người Mỹ Ye ra mắt, đã thu hút sự chú ý rộng rãi của thị trường. Dự án này không chỉ đại diện cho một thương hiệu thương mại bước vào blockchain mà còn phản ánh xu hướng các người nổi tiếng có thể vượt qua giới hạn của thương mại điện tử truyền thống bằng công nghệ phi tập trung. Vậy YZY thực sự là gì? Giá trị của nó nằm ở đâu? Các nhà đầu tư cần cảnh giác với những rủi ro nào?

Định vị giá trị cốt lõi của YZY

YZY là đồng tiền kỹ thuật số chính thức do Ye tạo ra cho thương hiệu Yeezy của mình, mục đích chính là để mua hàng trên trang web chính thức của Yeezy. Bối cảnh của thiết kế này đáng chú ý: Ye từng gặp phải nhiều tranh cãi về phát ngôn, dẫn đến việc các đối tác lớn như Adidas, Balenciaga lần lượt chấm dứt hợp tác. Sau đó, Shopify cũng đã đóng cửa cửa hàng của anh ấy. Trong bối cảnh đó, YZY ra đời — như một hệ thống thanh toán độc lập, giúp thương hiệu Yeezy vượt qua giới hạn của các nền tảng thương mại điện tử truyền thống, trực tiếp giao dịch với người tiêu dùng.

Về mặt kỹ thuật, YZY được xây dựng trên blockchain Solana, mang lại lợi thế về giao dịch nhanh và phí thấp. So với các phương thức thanh toán khác, mạng lưới Solana có hiệu quả cao khiến YZY đặc biệt phù hợp với các kịch bản thương mại điện tử, người dùng có thể trải nghiệm mua sắm mượt mà hơn.

Sự phát triển của Kanye West và đế chế Yeezy

Để hiểu rõ về YZY, trước tiên cần nhận diện người sáng lập. Ye (tên thật Kanye West, sinh ngày 8/6/1977) là nhân vật quan trọng trong ngành âm nhạc toàn cầu. Bắt đầu từ vai trò nhà sản xuất, anh đã sản xuất album cho nhiều nghệ sĩ, rồi thành công với album solo 《The College Dropout》. Thương hiệu Yeezy của anh hợp tác với Adidas, Gap và các công ty khác đã xây dựng nên một đế chế thương mại khổng lồ. Dữ liệu cho thấy, doanh số bán đĩa của Ye trên toàn cầu vượt 1,6 tỷ bản, giành 24 giải Grammy, nhiều lần lọt vào danh sách những nhân vật có ảnh hưởng nhất của 《Time》.

Tuy nhiên, những phát ngôn gây tranh cãi của Ye trong những năm gần đây đã gây tổn thất nặng nề cho đế chế thương mại của anh. Những tranh cãi này trực tiếp dẫn đến việc hợp tác với nhiều công ty bị chấm dứt và các hạn chế trên nền tảng, trở thành động lực chính thúc đẩy anh chuyển hướng sang lĩnh vực blockchain.

Quá trình hình thành và phát triển của YZY

Quá trình phát triển của YZY đầy kịch tính, khác xa so với tiến trình ổn định của các dự án tiền điện tử truyền thống.

Vào đầu tháng 2 năm 2024, Ye từng ám chỉ đã tiếp xúc với CEO Coinbase Brian Armstrong, gây ra những dự đoán từ thị trường. Nhưng sau đó, anh đã làm rõ trên mạng xã hội rằng mình sẽ không phát hành token cá nhân, và chỉ trích các “đồng tiền sao” dựa trên thổi phồng là đang khai thác người hâm mộ. Anh còn đề cập có người từng đề nghị 200 triệu USD để anh phát hành token, nhưng anh đã từ chối. Những phát ngôn này khiến kỳ vọng về “Ye phát hành token” giảm mạnh. Trên nền tảng dự đoán Polymarket, xác suất “Kanye phát token trong tháng 2” giảm từ 40% xuống còn 13%.

Tuy nhiên, vài tuần sau, đã xuất hiện những nguồn tin từ giới trong ngành tiết lộ rằng Ye đang bí mật chuẩn bị ra mắt token YZY. Theo báo cáo, ban đầu nhận được email ký tên Hussein Lalani (tự xưng là Giám đốc tài chính của Yeezy), sau đó có được các tài liệu liên quan đến YZY. Người am hiểu cho biết, dự kiến YZY sẽ bắt đầu bán vào lúc 18:00 thứ Năm trên trang web Yeezy, nhưng do lo ngại sự kiện “token tổng thống Argentina” có thể khiến thị trường thận trọng hơn với “đồng tiền sao”, dự án đã quyết định hoãn phát hành đến thứ Sáu.

Điều thú vị là, ý tưởng ban đầu của Ye là mô phỏng mô hình của token Trump — kiểm soát 80% token, tương tự tỷ lệ nắm giữ của CIC Digital đối với token TRUMP của Trump. Nhưng sau các cuộc thảo luận nội bộ, Ye cuối cùng đã chấp nhận giữ 70%.

Cơ cấu kinh tế và phân phối token của YZY

Cấu trúc phân phối token của YZY là điểm gây tranh cãi và đáng chú ý nhất:

Tỷ lệ phân phối token:

• 70% do Ye giữ
• 20% phân bổ cho nhà đầu tư
• 10% dành cho thanh khoản thị trường

Cơ cấu sở hữu tập trung cao này đã gây ra những lo ngại hợp lý từ thị trường. Tỷ lệ sở hữu cao như vậy có thể dẫn đến rủi ro thao túng giá, đồng thời đi ngược lại với nguyên lý phi tập trung của tiền mã hóa.

Để giảm bớt lo ngại này, 70% token của Ye được áp dụng cơ chế mở khóa theo từng giai đoạn, trong đó một phần token bị khóa trong vòng 12 tháng. Thiết kế này nhằm ngăn chặn bán tháo quy mô lớn, duy trì sự ổn định tương đối của giá YZY.

Giá trị của YZY dựa trên hai yếu tố chính: thứ nhất là tính thực dụng như một công cụ thanh toán chính thức của thương hiệu Yeezy; thứ hai là hiệu ứng fan của Ye. Điều này khiến YZY vừa có đặc điểm của token thực dụng, vừa mang tính meme.

Phân tích đặc điểm cốt lõi của YZY

1. Hiệu ứng sao thúc đẩy

Khác với phần lớn các dự án mã hóa chỉ dựa vào đổi mới công nghệ, giá trị của YZY chủ yếu đến từ ảnh hưởng văn hóa của Ye và sức hút của cộng đồng fan. Là một meme token, biến động của nó phần lớn phụ thuộc vào độ hot của người sáng lập và tâm lý thị trường.

2. Ưu thế hệ sinh thái Solana

YZY được xây dựng trên blockchain Solana, hưởng lợi từ tốc độ giao dịch cao và phí thấp của mạng này. So với Ethereum hoặc các blockchain công khai khác, Solana phù hợp hơn cho các ứng dụng thanh toán, mang lại trải nghiệm giao dịch tốt hơn cho người dùng.

3. Kịch bản ứng dụng thương mại rõ ràng

Khác với nhiều meme coin chỉ mang tính đầu cơ, YZY là công cụ thanh toán chính thức của thương hiệu Yeezy, có các kịch bản sử dụng thực tế. Điều này tạo nền tảng giá trị vượt ra ngoài việc chỉ để thổi phồng.

4. Quyền kiểm soát tập trung cao

Ye kiểm soát 70% token, dù gây tranh cãi, nhưng cũng giúp anh có quyền quyết định tuyệt đối về hướng đi của dự án, thuận lợi cho việc ra quyết định nhanh chóng và thực thi.

So sánh YZY với các token nổi tiếng khác

YZY vs TRUMP

YZY và token TRUMP do Trump phát hành là hai token nổi bật nhất hiện nay về mặt người nổi tiếng. Cả hai đều có đặc điểm tập trung cao, nhưng có nhiều điểm khác biệt.

Cấu trúc sở hữu: YZY do Ye giữ 70%, còn TRUMP do công ty CIC Digital của Trump nắm giữ 80%. Cả hai đều thể hiện tính tập trung cao.

Khả năng sinh lời: TRUMP đã thể hiện khả năng sinh lợi mạnh mẽ. Theo số liệu, trong vòng hai tuần, TRUMP đã tạo ra gần 100 triệu USD phí giao dịch, phần lớn đến từ cơ chế chia sẻ phí của sàn Meteora. Đây là mô hình có thể tham khảo cho YZY.

Hiệu suất thị trường: Sau khi ra mắt, TRUMP tăng giá nhanh, vốn hóa từng vượt 14,5 tỷ USD, rồi điều chỉnh giảm hai phần ba. Động thái biến động này cảnh báo nhà đầu tư YZY cần đánh giá hợp lý giá trị dài hạn của nó — đừng để bị cuốn theo sóng ngắn hạn.

Phân phối lợi nhuận: Theo phân tích dữ liệu, phân phối lợi nhuận của TRUMP rất không đều. Ít nhất 50 nhà đầu tư lớn đã thu lợi hơn 10 triệu USD mỗi người, trong khi khoảng 200.000 nhà đầu tư nhỏ lẻ chịu lỗ. Cơ cấu phân phối lợi nhuận không công bằng này có thể xảy ra tương tự với YZY, nhà đầu tư nhỏ lẻ cần cẩn trọng.

YZY vs Đồng tiền Tổng thống Argentina

YZY và Libra do Tổng thống Argentina Milei thúc đẩy cũng có điểm tương đồng, nhưng khác biệt rõ rệt.

Điểm tương đồng: Cả hai đều do nhân vật công chúng nổi tiếng thúc đẩy, dựa vào ảnh hưởng cá nhân để quảng bá.

Khác biệt: YZY có kịch bản sử dụng rõ ràng (thanh toán thương hiệu Yeezy), còn Libra được quảng bá như “dự án tư nhân thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Argentina”, nhưng thiếu các kế hoạch cụ thể.

Bài học thị trường: Libra là một ví dụ cảnh báo. Sau khi Milei thúc đẩy, giá Libra tăng nhẹ rồi giảm mạnh, khiến hàng nghìn nhà đầu tư chịu thiệt hại lớn. Sự kiện này còn gây ra sóng gió chính trị, có người kêu gọi Milei từ chức. Dự án YZY đã chọn hoãn ra mắt để tránh rủi ro thị trường và quản lý, vì lo ngại thời điểm ra mắt quá gần có thể gây phản ứng tiêu cực hoặc rủi ro pháp lý.

Đánh giá triển vọng của YZY: Cơ hội và rủi ro đan xen

Yếu tố tích cực

Ye sở hữu lượng fan khổng lồ và ảnh hưởng toàn cầu, mang lại tiềm năng lớn về người dùng cho YZY. Ứng dụng thanh toán thực tế của Yeezy giúp YZY vượt ra ngoài meme coin. Cơ chế mở khóa theo giai đoạn giúp giảm biến động giá, nâng cao tính ổn định của thị trường.

Thách thức rủi ro

Việc Ye giữ 70% token có thể dẫn đến rủi ro thao túng giá. Các tranh cãi trước đó đã khiến nhiều nền tảng chấm dứt hợp tác, điều này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển dài hạn của dự án. Dữ liệu lịch sử cho thấy, các token của người nổi tiếng thường giảm giá nhanh sau đợt đầu cơ ngắn hạn, Libra là ví dụ điển hình. Liệu YZY có thể phá vỡ quy luật này hay không phụ thuộc lớn vào cam kết dài hạn của Ye và triển vọng phát triển của thương hiệu Yeezy.

Nhận định tổng thể

YZY đại diện cho một hiện tượng mới nổi: các nhân vật kinh doanh truyền thống tìm cách đột phá qua công nghệ blockchain. So với các ví dụ như TRUMP, Libra, YZY có rõ ràng hơn về ứng dụng thương mại và chức năng thanh toán. Tuy nhiên, cấu trúc sở hữu tập trung cao, quá khứ tranh cãi của người sáng lập, cùng với tính không ổn định chung của thị trường token nổi tiếng, đều đặt ra những rủi ro đầu tư. Đối với nhà đầu tư phổ thông, việc đánh giá hợp lý giá trị, cảnh giác với các đợt thổi phồng ngắn hạn, và chú ý đến tiềm năng dài hạn của dự án là thái độ cần thiết khi tham gia vào hệ sinh thái YZY.