Hiểu rõ hệ thống thuế tài sản kỹ thuật số│ Nghĩa vụ khai báo và quy tắc tính thuế năm 2025

Khi số lượng người sở hữu tài sản mã hóa (như Bitcoin, Ethereum) tăng lên, câu hỏi “Thuế sẽ ra sao khi có lợi nhuận?” đang ngày càng trở nên cấp thiết. Thực tế, hệ thống thuế đối với tài sản mã hóa khác hoàn toàn so với đầu tư cổ phiếu hay FX, và nếu không hiểu rõ sự khác biệt này mà vẫn tiếp tục giao dịch, bạn có thể đối mặt với gánh nặng thuế cao bất ngờ.

Bài viết này sẽ giải thích tất cả những kiến thức cơ bản về thuế tài sản mã hóa dựa trên hệ thống thuế mới nhất năm 2025, từ các điểm khai báo thực tiễn, những hiểu lầm phổ biến đến các nội dung cần nắm rõ cho nhà đầu tư.

4 thời điểm phát sinh thuế trong giao dịch tài sản mã hóa

Điều quan trọng đầu tiên là “khi nào sẽ bị đánh thuế”. Có nhiều hiểu lầm cho rằng “chỉ khi quy đổi ra yên thì mới bị thuế”, nhưng thực tế không phải vậy. Các điểm đánh thuế đối với tài sản mã hóa như sau:

Lợi nhuận khi bán ra

Trường hợp dễ hiểu nhất là khi bạn bán tài sản mã hóa để đổi lấy yên Nhật hoặc đô la Mỹ. Khoản chênh lệch giữa giá mua và giá bán sẽ bị tính là lợi nhuận chịu thuế.

Ví dụ, mua Bitcoin với 50 vạn yên rồi bán với 80 vạn yên, lợi nhuận là 30 vạn yên sẽ bị đánh thuế. Ngược lại, khi giá tăng nhưng chưa bán (lợi nhuận chưa thực hiện), đó là “lợi nhuận tiềm năng” và chưa bị đánh thuế. Vì vậy, thời điểm bán ra quyết định lớn đến gánh nặng thuế.

Trao đổi giữa các loại tài sản mã hóa

Việc trao đổi từ Bitcoin sang Ethereum hoặc các loại tài sản mã hóa khác cũng phát sinh thuế. Bởi vì, theo quy định, việc này được xem như đã quy đổi ra yên một lần nữa.

Ví dụ, mua Bitcoin với 40 vạn yên, khi giá trị tăng lên 60 vạn yên rồi đổi sang Ethereum, lợi nhuận đã xác định là 20 vạn yên và sẽ bị đánh thuế. Các giao dịch nội bộ trên sàn cũng thuộc diện này, do đó, kiểu đầu tư thường xuyên thay đổi nhiều loại tài sản mã hóa cần chú ý.

Sử dụng để thanh toán hoặc mua hàng

Khi dùng tài sản mã hóa để mua hàng hóa hoặc dịch vụ, cũng phát sinh thuế. Khoản chênh lệch giữa giá trị khi mua và giá trị thị trường tại thời điểm mua sẽ bị tính là lợi nhuận, dù chưa quy đổi ra yên.

Ví dụ, mua tài sản mã hóa trị giá 5 vạn yên rồi giá tăng thành 10 vạn yên, sau đó dùng để mua hàng, thì lợi nhuận 5 vạn yên sẽ bị đánh thuế.

Thu nhập từ khai thác mỏ (mining) và staking

Tài sản mã hóa kiếm được từ khai thác hoặc staking cũng bị tính là thu nhập dựa trên giá trị thị trường tại thời điểm nhận. Đặc biệt, còn có hiện tượng “đánh thuế hai lần”: khi bán số tài sản này sau đó, lợi nhuận chênh lệch tại thời điểm bán cũng bị đánh thuế.

Ví dụ, nhận được 1 Ethereum (tương đương 30 vạn yên) từ khai thác, sau khi trừ các chi phí như tiền điện, số còn lại sẽ bị tính thuế. Khi bán Ethereum này, lợi nhuận từ bán cũng sẽ bị đánh thuế.

Vị trí của tài sản mã hóa trong hệ thống thuế Nhật Bản

Xử lý thuế đối với tài sản mã hóa khác rõ ràng so với đầu tư cổ phiếu. Trong hệ thống thuế Nhật, Bitcoin và Ethereum được xem như “tài sản thanh toán” theo Luật Thanh toán, và lợi nhuận từ các giao dịch này sẽ áp dụng thuế tổng hợp.

“Thu nhập phát sinh từ hoạt động khác” (zasshotoku)

Thu nhập từ giao dịch tài sản mã hóa được phân loại là “thu nhập phát sinh từ hoạt động khác”, khác với “thu nhập từ chuyển nhượng” của cổ phiếu, và sẽ cộng gộp cùng các loại thu nhập khác như lương để xác định thuế thu nhập tổng hợp. Thuế suất sẽ tăng theo mức thu nhập.

Điều này rất quan trọng, vì trong trường hợp cao nhất, thuế thu nhập có thể lên tới 15.315% + 5% thuế cư trú + thuế đặc biệt phục hồi, cộng thêm các mức thuế lũy tiến cao hơn. Trong trường hợp cực đoan, mức thuế tối đa có thể lên tới 45% (gồm thuế cư trú và các loại phí khác), tương đương khoảng 55%.

Nói cách khác, lợi nhuận lớn từ tài sản mã hóa có thể gây ra gánh nặng thuế lớn hơn nhiều so với đầu tư cổ phiếu.

Hạn chế không thể bù trừ lỗ giữa các loại thu nhập khác

Lợi nhuận hoặc lỗ từ tài sản mã hóa chỉ có thể bù trừ trong phạm vi “thu nhập phát sinh từ hoạt động khác”. Ví dụ, lợi nhuận 30 vạn yên từ giao dịch Bitcoin sẽ không thể bù trừ với lỗ 40 vạn yên từ loại tài sản mã hóa khác, dẫn đến cuối năm là lỗ 10 vạn yên và không phải nộp thuế.

Không thể bù trừ với các loại thu nhập khác như đầu tư cổ phiếu hay bất động sản. Điều này ảnh hưởng lớn đến chiến lược đa dạng hóa danh mục đầu tư.

Các điểm bắt buộc trong khai báo thuế

Dù không phải nhà đầu tư nào cũng bắt buộc khai báo thuế, nhưng có những điều kiện dễ bị bỏ qua.

Tiêu chuẩn khai báo cho nhân viên văn phòng

Nếu thu nhập từ hoạt động phát sinh từ hoạt động khác (bao gồm tiền mã hóa) vượt quá 20 vạn yên trong năm, bắt buộc phải khai thuế. “20 vạn yên” này là lợi nhuận ròng (lợi nhuận từ bán trừ chi phí), không phải tổng doanh thu.

Ví dụ, lợi nhuận từ bán tài sản mã hóa là 150 vạn yên, nhưng lỗ 80 vạn yên, lợi nhuận ròng là 70 vạn yên, cần khai báo.

Chú ý khi có nhiều nguồn thu nhập

Nếu có nhiều nguồn thu ngoài lương, và tổng lợi nhuận từ tất cả vượt quá 20 vạn yên, cũng phải khai báo. Ví dụ, lợi nhuận từ tài sản mã hóa là 15 vạn yên, từ tiếp thị liên kết là 10 vạn yên, tổng cộng 25 vạn yên, cần khai báo.

Ngoài ra, nếu có nhiều công ty trả lương hoặc thu nhập trên 2000 vạn yên, dù lợi nhuận từ tài sản mã hóa nhỏ cũng phải khai báo.

Cảnh báo cho người phụ thuộc và nhà đầu tư là sinh viên

Người phụ thuộc cần đặc biệt chú ý. Nếu thu nhập trong năm vượt quá 48 vạn yên (tính đến 2025), có thể mất tư cách phụ thuộc. Lợi nhuận từ tài sản mã hóa cũng tính vào thu nhập, nên nếu người phụ thuộc hoặc sinh viên có lợi nhuận từ đầu tư mã hóa, có thể bị loại khỏi diện phụ thuộc, làm tăng gánh nặng thuế cho gia đình.

Những người đang ở mức giới hạn cần lập kế hoạch đầu tư cẩn thận trong năm.

Hai phương pháp tính lợi nhuận

Cách tính giá trị gốc của tài sản mã hóa ảnh hưởng đến gánh nặng thuế tùy theo phương pháp chọn.

Phương pháp trung bình dịch chuyển (Moving Average)

Tính trung bình giá mua cho mỗi lần mua, giúp theo dõi lợi nhuận/lỗ theo thời gian thực. Phù hợp với người giao dịch nhiều.

Phương pháp trung bình tổng thể (Total Average)

Sử dụng trung bình giá mua trong năm, đơn giản hơn trong tính toán. Thích hợp cho người có ít giao dịch trong năm.

Dù chọn phương pháp nào, sau khi quyết định cần duy trì liên tục, và trong lần khai báo đầu tiên, phải nộp “Đơn đăng ký phương pháp đánh giá tài sản mã hóa” cho cơ quan thuế. Chọn phương pháp phù hợp với phong cách giao dịch và khả năng quản lý của bản thân là rất quan trọng.

Những hạn chế quan trọng về thuế tài sản mã hóa

Vấn đề không thể chuyển lỗ sang năm sau

Lỗ từ tài sản mã hóa không thể chuyển sang các năm sau, khác với cổ phiếu có thể chuyển lỗ trong 3 năm. Dù lỗ 50 vạn yên trong năm nay, cũng không thể trừ vào lợi nhuận năm sau.

Điều này làm cho việc quản lý lợi nhuận/lỗ trong năm cực kỳ quan trọng. Nếu dự đoán lỗ vào cuối năm, cần thực hiện các biện pháp như chốt lợi nhuận một phần để bù lỗ.

Áp dụng chung cho đầu tư NFT

Luật thuế này cũng áp dụng cho giao dịch NFT (Token không thể thay thế). Khoản chênh lệch giữa giá mua và bán sẽ bị tính là lợi nhuận, và cũng thuộc diện thu nhập phát sinh từ hoạt động khác, chịu thuế.

Rủi ro khi không khai báo

Trong những năm gần đây, Cơ quan Thuế Nhật Bản đã tăng cường thu thập thông tin về giao dịch tài sản mã hóa và tiến hành kiểm tra các sàn giao dịch. Nếu không khai báo, có thể bị phạt bổ sung 15-20% và tính lãi chậm nộp. Trong trường hợp nghiêm trọng, còn có thể bị phạt bổ sung nặng tới 40%.

Khai báo đúng là trách nhiệm cơ bản của nhà đầu tư, giúp tránh rắc rối về sau.

Các câu hỏi thường gặp và giải đáp hiểu lầm

Chỉ sở hữu thì có bị thuế không

Không, chỉ mua và giữ tài sản mã hóa không gây ra thuế. Thuế chỉ phát sinh khi bán ra, trao đổi với loại tài sản khác hoặc dùng để mua hàng. Lợi nhuận tiềm năng trong thời gian giữ không bị đánh thuế, nên cần cân nhắc kỹ thời điểm bán hoặc trao đổi.

Cách tính khi dùng nhiều sàn giao dịch

Dù giao dịch trên nhiều sàn, vẫn tính tổng lợi nhuận/lỗ của tất cả các sàn. Phải lấy dữ liệu lịch sử giao dịch của từng sàn, rồi tính theo cùng phương pháp (trung bình dịch chuyển hoặc trung bình tổng thể). Các sàn khác nhau đều được coi như một danh mục đầu tư duy nhất về mặt thuế.

Lời khuyên thực tiễn để quản lý thuế hiệu quả

Hiểu rõ về thuế tài sản mã hóa giúp tránh gánh nặng thuế bất ngờ và tối ưu hóa quản lý tài sản.

Các điểm quản lý quan trọng:

• Ghi chép giao dịch hàng ngày, theo dõi chính xác lợi nhuận/lỗ
• Thường xuyên tính dự kiến lợi nhuận trong năm, kiểm tra xem có cần khai báo không
• Lập kế hoạch đầu tư phù hợp để không vượt quá giới hạn thu nhập phụ thuộc (48 vạn yên)
• Xem xét thời điểm chốt lợi nhuận hoặc bù lỗ dựa trên tình hình lợi nhuận cuối năm
• Trong trường hợp phức tạp hoặc không chắc chắn, nên tham khảo ý kiến chuyên gia thuế

Việc nắm vững kiến thức thuế chính xác và duy trì ghi chép đều đặn là chìa khóa để đầu tư tài sản mã hóa an toàn, giúp bạn tập trung vào hoạt động đầu tư mà không lo lắng về các rắc rối pháp lý hay thuế không cần thiết.